Адегенде сейилдөөгө болор-болбосун такта
Бул колдонмо дренаждык баштыкка туташкан туруктуу заара чыгаруучу катетер менен сейилдөөгө арналган. Мындай катетер менен, эгер ден соолугуң жана дарылоочу топтун сунуштары уруксат берсе, адатта кыймылдаса болот. Бутка тагыла турган баштык күндүз колдонууга ылайыкталган жана басууга жардам берет; ал заара табарсыгынан төмөн турушу керек. Бирок операциядан кийин, башың айланса, алсыздык же башка чектөөлөр болсо, жалпы кеңештерге караганда ооруканадан чыккандагы жеке көрсөтмөлөрүң маанилүү. Качан сыртка чыксаң болорун жана кайсы баштыкты колдонуу керектигин дарыгерден же медайымдан сура.
Эгер сен маал-маалы менен катетер коюуну, баштыктын ордуна клапанды, нефростоманы же башка түзмөктү колдонсоң, кам көрүү эрежелери айырмаланышы мүмкүн. Бул көрсөтмөлөрдү аларга автоматтык түрдө колдонбо: медицина кызматкеринен өзүңдүн системаңды кантип коопсуз бекитүү керектигин көрсөтүп берүүсүн өтүн. CDC жана MedlinePlus дренаждык баштыкты заара табарсыгынан төмөн кармоону, түтүктү бүктөбөөнү жана тартпоону өзүнчө сунуштайт. CDC: катетерге байланышкан инфекция жөнүндө негизги маалымат; MedlinePlus: заара чогултуучу баштыкка кам көрүү.
Алыска баса аларыңды далилдөөнүн кереги жок Алгачкы сейилдөө кыска эле болушу мүмкүн. Кадам санын максат кылба жана ыңгайсыздыкка карабай аралыкты көбөйтпө. Катетерди жакында орнотушса же операция жасашса, сага кандай кыймыл-аракет ылайык келерин дарылоочу топтон такта.
Чыгар алдында: баштык менен бекиткичти текшер
Ыңгайлуу система катетерди тартпайт, бош салаңдабайт жана басууга тоскоол болбойт. Үйдө, кийимиңди жана түтүктүн абалын шашпай оңдой ала турган кезде даярдан. Эгер медайым бекитүүнүн туура жолун көрсөтүп берген болсо, анын көрсөтмөсүн аткар: жайгашуусу түтүктүн узундугуна, баштыктын моделине жана катетердин түрүнө жараша болот.
- Катетерге же туташтыргычтарга тийерден мурун колуңду жуу.
- Баштык бутуңа бекитилгенин жана заара табарсыгынан төмөн турганын текшер. Бут баштыгы санга, тизеге же балтырга — медицина кызматкери көрсөткөндөй — тагылат.
- Боолор баштыкты кармап турганын, бирок бутуңду кыспаганын текшер. Эгер боолор кысып же териде терең из калтырса, аларды оңдо же башка бекиткич тандоого жардам сура.
- Түтүк буралып калбаганын жана кийимге кыпчылып калбаганын кара. Басканда катетер тартылбашы үчүн түтүккө бир аз боштук калтыр.
- Баштык ашыкча толуп же оорлоп кетпегенин текшер. Эгер аны бошотуу керек болсо, өз моделиңе берилген көрсөтмөлөрдү аткарып, таза жол менен бошот; төгүүчү чоргону дааратканага же башка беттерге тийгизбе.
- Түтүк шымдын балагына илинбей турган кенен кийим жана ыңгайлуу бут кийим кий. Тартылып же агып жатканын байкабай калгыдай кылып туташтыргычтарды жашырба.
Түтүктүн дене менен бекиткичтин ортосунда жумшак, бир аз бош бөлүгү болушу маанилүү, бирок ал илинип кала турган узун укурук түзбөшү керек. Түтүктү түйүп байлаба, бутуңа ороп катуу тартпа жана ашыкча узундугун өзүң кеспе. Эгер ал дайыма салаңдап же басканда тартылып турса, медайымдан аны кайсы жерге коопсуз бекитсе болорун көрсөтүп берүүсүн өтүн. Cleveland Clinic да түтүктүн буралып, тартылып же ашыкча бош укурук болуп калышына жол бербөөнү сунуштайт. Cleveland Clinic: заара чогултуучу баштыктар.
Изилдөөгө реанимация бөлүмдөрүндөгү 350 бейтап катышкан. Катетерди атайын түзмөк менен санга бекитүү кадимки кам көрүүгө салыштырмалуу катетерге байланышкан инфекциянын жана уретра тешигинин жабыркашынын азыраак коркунучу менен байланышкан. Бул катетерди ишенимдүү бекитүү маанилүү экенин колдойт, бирок изилдөө реанимацияда жүргүзүлгөн: анын жыйынтыктары белгилүү бир бекитүү ыкмасы үйдө ар бир адамга ылайык келерин же ал өзүнөн өзү сейилдөөнү коопсуз кыларын далилдебейт.
Calpe-Damians N. et al. Effectiveness and safety of a simple catheter securement device in ICU patients: randomized trial. Nursing in Critical Care. 2024. DOI: 10.1111/nicc.13111.Жолду жана басуу ыргагын кантип тандоо керек
Алгачкы жолу сыртка чыкканда оңой кыскарта турган жолду танда. Үйдүн жанындагы тегиз жол, отургучтары бар парк же имаратты айланып сейилдөө ылайыктуу. Баштыкты бошотууга туура келсе, даараткана кайда бар экенин жана үйгө кантип тез кайтарыңды алдын ала ойлон. Эс ала турган жерлери жок узун жолдон баштаба: катетер планыңды сөзсүз өзгөртүшү керек эмес, бирок кайтып келүүнүн камдык жолунун болушу тынчсызданууну азайтат.
- Алгачкы жолу кыска убакытка, өзүңө ыңгайлуу ыргакта сейилде; керек болсо жакыныңдан сени менен кошо жүрүүсүн өтүн.
- Мүдүрүлүп кетүү оңой болгон жерлерден: тайгак плиткадан, тегиз эмес жолдордон, калың бадалдардан жана тар жерлерден алыс бол.
- Телефонуңду жана медайымыңдын же клиникаңдын номерин кол жетер жерде карма.
- Күн ысыкта, суукта же жаанда өзүңдү начар сездирбей, шаштырбай турган шарттарды танда.
- Таяк же басуучу жүрмөк керек болсо, түтүк бутуң баса турган жолду кесип өтпөгөнүн жана дөңгөлөктөрдүн астына түшпөгөнүн текшер.
- Кадамдын санын эмес, өзүңдү кандай сезип жатканыңды, түтүктүн тартылып-тартылбаганын жана заара баштыкка агып жатканын байка.
Басып баратканыңда баштык заара табарсыгынан төмөн турушу керек, ал эми түтүк денеңден баштыкка чейин эркин, бүктөлбөй өтүшү зарыл. Баштыкты белиңе көтөрүп же чөнтөккө салба, жерге койбо. Түтүктү колуңда дайыма кармап жүрүүнүн кереги жок: ал бекем тагылып, басууга тоскоол болбосо, колуң бош болот. Отуруп, туруп же бутуңду бүгүп жатканда бекиткич катетерди тартпашы маанилүү.
Жакшы бекитүү — катуу кысып коюу эмес. Баштык бутта кармалып, түтүк тартылбай жана кысылбай турат, ал эми сен оорутпай, катетер чыгып кете тургандай сезимсиз баса аласың.
Изилдөөлөрдө эмне айтылат
Ооруканадан тышкары туруктуу катетер менен сейилдөө тууралуу изилдөөлөр аз. Ошондуктан бул жердеги практикалык кеңештер биринчи кезекте дренаждык системаны кароо эрежелерине жана бекитүү, бейтаптардын тажрыйбасы жөнүндө изилдөөлөргө таянат. Бир чакан изилдөөдө бейтаптар баштык менен түтүктүн тартылышы кыймылга тоскоол болуп, тынчсызданууну жаратышы мүмкүн экенин айтышкан. Бул сейилдөө кооптуу дегенди билдирбейт; ыңгайлуу бекитүү жана түшүнүктүү жол эмне үчүн маанилүү экенин түшүндүрөт.
Авторлор гипофизге операция жасалгандан кийин 12 бейтаптан маек алышкан. Айрым катышуучулар физикалык жана эмоциялык чектөөлөрдү сүрөттөшкөн: басканда же бурулганда түтүк тартылып, адамдар туташтыргыч ажырап кетеби же заара агып кетеби деп тынчсызданышкан. Бул операциядан кийинки белгилүү бир топту камтыган чакан изилдөө, сейилдөө программасынын сыноосу эмес. Ошондуктан ал болушу мүмкүн болгон ыңгайсыздыктарды көрсөтөт, бирок катетери бар бардык адамдар үчүн коркунучту баалабайт.
Nollen J-M. et al. Patient perspectives on indwelling urinary catheters after transsphenoidal pituitary surgery: qualitative study. BMJ Open. 2023. DOI: 10.1136/bmjopen-2022-069598.Маекке бут баштыгын колдонгон 29 адам жана аларды караган дагы беш адам менен адис катышкан. Катышуучулар үчүн баштыктын ишенимдүүлүгү, агып кетүүдөн коргоо, ыңгайлуу жайгашуусу жана кийимдин астынан билинбеши маанилүү болгон. Изилдөөнүн сапаттык ыкмасы күнүмдүк кыйынчылыктарды түшүнүүгө жардам берет, бирок алардын бардык колдонуучуларда канчалык көп кездешерин баалоого мүмкүндүк бербейт.
Moody L., McCarthy A. Experiences of leg bag users and emerging design priorities. Journal of Wound, Ostomy and Continence Nursing. 2015. DOI: 10.1097/WON.0000000000000084.Бул маалыматтар баштыкты алдын ала бекитип, түтүк тартылып жатпаганын текшерүү эмне үчүн маанилүү экенин түшүнүүгө жардам берет. Бирок алар бекитүүнүн баарына бирдей ылайыктуу ыкмасын же сейилдөөнүн коопсуз узактыгын аныктабайт. Колдонуп жаткан түзмөк оорутса, териңди сүрүп же жылып кетсе, боолорду катуу тартып же өз алдынча түйүн байлап көрбө — башка жолун медицина кызматкери менен талкуула.
Качан токтоп, медицина кызматкерине кайрылуу керек
Оору, түтүктүн байкаларлык тартылышы же зааранын агышы пайда болсо, же баштык ордунан жылса, коопсуз жерге токто. Адегенде сыртынан көрүнгөн нерселерди гана текшер: түтүктү кийим кысып калган жокпу, бүктөлүү пайда болдубу, баштык заара табарсыгынан төмөн турабы жана толуп калган жокпу. Эгер муну атайын үйрөтүшпөсө жана дарыгер көрсөтмө бербесе, системаны ажыратпа жана катетерди жууба.
- Заара такыр келбей калды же кыйла азайды, ал эми түтүктүн сырттагы бүктөлгөн жерлерин жана баштыктын абалын текшергенден кийин да агым калыбына келген жок.
- Ичтин төмөн жагы ооруп же толуп жаткандай сезилди, айрыкча баштыкка заара келбей жатса.
- Катетер чыгып кетти, ордунан жылды же туташтыргыч ажырады.
- Заарада ачык кызыл кан же уюган кан пайда болду; жамбаш, ич, каптал же белдин ылдый жагы жаңыдан ооруй баштады.
- Дене табы көтөрүлдү, чыйрык же катуу алсыроо пайда болду.
- Катетердин айланасынан заара байнга агып жатат, кире турган жердин териси кыжырданып, кызарып же ооруп жатат.
Мындай белгилер болсо, сейилдөөнү улантпа: дарылоочу топко же катетериңди көзөмөлдөгөн кызматка кайрыл. Катетер чыгып кетсе, эгер дал ушул аракетти алдын ала үйрөтүшпөсө, аны кайра салууга аракет кылба. Катуу ооруса, абалың оор болсо же тез начарлап баратса, шашылыш медициналык жардамга кайрыл. CDC дене табынын көтөрүлүшүн жана ичтин төмөн жагындагы ооруну инфекциянын мүмкүн болгон белгилерине кошот; MedlinePlus жана NHS зааранын агышындагы көйгөйлөр, оору, кан жана башка өзгөрүүлөр жөнүндө адиске билдирүүнү сунуштайт. CDC: инфекциянын белгилери; NHS: катетерге байланышкан мүмкүн болгон көйгөйлөр; MedlinePlus: дарыгерге качан кайрылуу керек.
Заара чыкпай, ичтин төмөн жагы ооруса, күтпө Түтүктүн бүктөлгөнүн сыртынан текшерсе болот, бирок зааранын чыкпай калышы оору же толуп жаткандай сезим менен коштолсо, тезинен медицина кызматкерине кайрылуу керек. Системаны ажыратпа жана сейилдөөнү улантам деп чалууну кечиктирбе.
Кыскача: коопсуз сейилдөө планы
- Адегенде катетер коюлган себебин, операцияны жана жалпы абалыңды эске алып, сейилдөөгө уруксат бар экенин текшер.
- Баштыкты заара табарсыгынан төмөн кылып бутуңа бекит; түтүккө бир аз боштук калтыр, бирок узун укурук же бүктөлүү пайда болушуна жол бербе.
- Эс ала турган жери бар жана тез кайтып келүүгө мүмкүн болгон кыска, тегиз жолду танда.
- Оору, түтүктүн тартылышы же зааранын агышында көйгөй пайда болсо, токто; сыртынан жөнөкөй текшерүү жардам бербесе, медицина кызматкерине кайрыл.
- Атайын үйрөтүшпөсө жана адис көрсөтмө бербесе, катетерди ажыратпа, жууба жана өзүң кайра салба.
Көп берилүүчү суроолор
Бутка тагылуучу заара чогултуучу баштык менен кийимдин астынан сейилдөөгө болобу?
Адатта, баштык бекем тагылып, кийим кыспаса жана заара табарсыгынан төмөн турса, аны кенен кийимдин астынан тагынса болот. Басканда кийим түтүктү тартпаганын текшер. Өз моделиңдин көрсөтмөсүн жана медицина кызматкеринин кеңешин аткар.
Сейилдөөгө чыгарда баштыкты бошотуу керекпи?
Эгер ал оор же дээрлик толуп калса, чыгар алдында сага берилген көрсөтмөгө ылайык бошотконуң жакшы. Баштыктын ашыкча толуп кетишине жол бербе: кошумча салмак түтүктү тартышы мүмкүн. Төгүүчү чоргону даараткананын беттерине тийгизбе жана процедурадан кийин колуңду жуу.
Басып баратып заара баштыкка келбей калса эмне кылуу керек?
Токтоп, түтүк бүктөлүп же кийимге кыпчылып калбаганын жана баштык заара табарсыгынан төмөн турганын текшер. Андан кийин да заара чыкпаса, айрыкча ооруп же табарсык толуп жаткандай сезилсе, дароо медицина кызматкерине кайрыл. Тиешелүү үйрөтүүсүз жана көрсөтмөсүз катетерди ажыратпа же жууба.
Катетер кирген жерде бир аз тартылып турса, баса берсем болобу?
Жок: токтоп, баштык менен түтүктүн көрүнүп турган бөлүгүн тартылуу токтогудай кылып оңдо. Оору басылбаса, күчөсө же кан, зааранын агышы же зааранын жүрүшүндө көйгөй пайда болсо, сейилдөөнү токтотуп, медициналык топко кайрыл.
Булактар
- CDC. Catheter-associated Urinary Tract Infection (CAUTI) Basics. Баштыктын жайгашуусу, түтүктүн бүктөлүшү жана инфекциянын белгилери жөнүндө бейтаптарга арналган сунуштар. CDC: катетерге байланышкан инфекциянын алдын алуу негиздери
- MedlinePlus. Urine drainage bags. Бут баштыгы, анын жайгашуусу, гигиена жана дарыгерге кайрылуу себептери жөнүндө көрсөтмөлөр. MedlinePlus: заара чогултуучу баштыктар
- Cleveland Clinic. Catheter Bags: Urine Drainage, Types, Purpose & Care. Түтүктү тартылуудан жана бүктөлүүдөн сактоо боюнча практикалык кеңештер. Cleveland Clinic: катетер баштыгына кам көрүү
- Calpe-Damians N. et al. Nursing in Critical Care. 2024. DOI: 10.1111/nicc.13111. Реанимациядагы бейтаптарда туруктуу катетерди бекитүү боюнча рандомизацияланган изилдөө. Катетерди бекитүү боюнча изилдөө, 2024
- Nollen J-M. et al. BMJ Open. 2023. DOI: 10.1136/bmjopen-2022-069598. Операциядан кийинки туруктуу катетери бар бейтаптардын тажрыйбасы боюнча сапаттык изилдөө. Катетери бар бейтаптар менен маек, 2023
- Moody L., McCarthy A. Journal of Wound, Ostomy and Continence Nursing. 2015. DOI: 10.1097/WON.0000000000000084. Бутка тагылуучу заара чогултуучу баштыктарды колдонуучулардын тажрыйбасы боюнча изилдөө. Бут баштыгын колдонуучулардын тажрыйбасы, 2015
- NHS. Risks of a urinary catheter. Катетердин мүмкүн болгон бүтөлүшү, кан жана уюган кан тууралуу маалымат. NHS: катетерге байланышкан мүмкүн болгон көйгөйлөр
