Илм

Роҳгардӣ ва хатари саратони колоректалӣ: чӣ қадар ҳаракат кардан ва чӣ интизор шудан

Фаъолияти ҷисмонии мунтазам бо хатари камтари баъзе навъҳои саратон, аз ҷумла саратони рӯдаи ғафс, алоқаманд аст. Аммо таҳқиқот исбот намекунанд, ки маҳз роҳгардӣ бемориро ҳатман пешгирӣ мекунад ё барои ин «меъёри» дақиқе вуҷуд дорад. Биёед бифаҳмем, ки чӣ маълум аст, чӣ гуна нақшаи дастрас тартиб додан мумкин ва чаро ҳаракат ҷойгузини скрининг нест.

11 дақиқа хониш 6 манбаъ
Одам бо қадами тез дар пайроҳаи шаҳрӣ роҳ меравад

Роҳгардиро маҳз бо чӣ алоқаманд медонанд

Вақте ки муҳаққиқон ҳаракат ва саратони рӯдаро меомӯзанд, онҳо одатан саратони колоректалӣ — саратони рӯдаи ғафс ва рост —ро арзёбӣ мекунанд ё танҳо саратони рӯдаи ғафсро баррасӣ мекунанд. Инҳо як чиз нестанд: натиҷаҳо барои қисмҳои гуногуни рӯда метавонанд фарқ кунанд. Ғайр аз ин, фаъолияти ҷисмонӣ дар таҳқиқот аксар вақт на танҳо сайругашт, балки варзиш, корҳои хона ё меҳнати ҷисмониро низ дар бар мегирад.

Тасвири умумӣ чунин аст: дар одамони фаъолтар баъзе навъҳои саратон камтар ташхис мешаванд ва ин робита барои рӯдаи ғафс ба таври нисбатан пайваста мушоҳида мегардад. Аммо қисми зиёди маълумот аз таҳқиқоти мушоҳидавӣ аст: олимон гурӯҳҳои одамонро муқоиса мекунанд, на ин ки ба таври тасодуфӣ онҳоро барои солҳои зиёд ба роҳгардӣ водор кунанд. Аз ин рӯ, саҳми ҳаракатро аз ғизо, вазни бадан, тамокукашӣ, назорати тиббӣ ва омилҳои дигар бо итминон ҷудо кардан имкон надорад. Дар бораи саломатии рӯда ва роҳгардӣ алоҳида хонда метавонӣ, аммо ин дастур оид ба табобат ё пешгирии саратон нест. (ascopubs.org)

Фикри асосӣ: роҳгардӣ роҳи оқилонаи зиёд кардани ҳаракат дар зиндагии ҳаррӯза аст, аммо бар асоси шумораи сайругаштҳо ба касе ваъда додан мумкин нест, ки аз саратон эмин мемонад.

Таҳқиқот чӣ нишон доданд

Таҳлили бузурги якҷоя: фаъолият, на танҳо сайругашт

Journal of Clinical Oncology, 2020 Ҳаҷм ва шиддати фаъолияти ҷисмонӣ дар вақти фароғат ва кам шудани хатари саратон

Таҳлили якҷояи маълумоти 755 459 иштирокчӣ аз 9 когорти оянданигар вақти фароғат ва гирифторшавӣ ба навъҳои гуногуни саратонро муқоиса кард. Ҳаҷми фаъолияте, ки ба ҳудуди тавсияшудаи 2,5–5 соат фаъолияти мӯътадил дар як ҳафта — масалан, роҳгардии тез — мувофиқ буд, дар мардон бо тақрибан 8–14% кам шудани нисбии хатари саратони рӯдаи ғафс нисбат ба набудани чунин фаъолият алоқаманд буд. Ин маънои онро надорад, ки муҳаққиқон маҳз роҳгардиро ҳамчун як дахолати алоҳида санҷидаанд; сухан дар бораи фаъолияти ҷисмонӣ дар вақти фароғат дар маҷмӯъ мерафт. Камшавии нисбии хатар ба ҳамон андоза кам шудани эҳтимоли бемор шудани ҳар як шахс баробар нест. (ascopubs.org)

DOI: 10.1200/JCO.19.02407

Ин таҳлил барои фаҳмидани миқёси натиҷа кӯмак мекунад: робита вуҷуд дорад, аммо ин маънои онро надорад, ки сайругашт худ ба худ саратонро пешгирӣ мекунад ё таъсири он барои ҳама яксон хоҳад буд. Муаллифон навъҳои гуногуни саратонро арзёбӣ карданд ва фарқиятҳоро байни онҳо диданд; натиҷаи вобаста ба саратони рӯдаи ғафс дар ҳудуди тавсияшуда ба мардон дахл дошт. Аз ин рӯ, рақами як гурӯҳро ба занон, саратони рӯдаи рост ё шахси мушаххас нисбат додан дуруст нест.

Таҳқиқоте, ки дар онҳо роҳгардиро алоҳида пурсидаанд

European Journal of Cancer Prevention, 2007 Вақти роҳгардӣ ва хатари саратони колоректалӣ дар Ҷопон: таҳқиқоти когорти Мияги

Дар когорти Ҷопон 41 988 калонсолро мушоҳида карданд; дар давоми ҳафт сол 260 ҳолати саратони колоректалӣ ба қайд гирифта шуд. Дар мардоне, ки гуфта буданд дар як рӯз на камтар аз як соат роҳ мегарданд, хатари саратони рӯдаи ғафс нисбат ба онҳое, ки на бештар аз ним соат роҳ мерафтанд, камтар буд. Дар занон чунин робита мушоҳида нашуд; барои саратони рӯдаи рост низ робита ошкор нагардид. Ин натиҷаи як когорт аст, на далели он ки ҳар кас бояд ҳар рӯз як соат роҳ равад: давомнокии ҳаракатро аз рӯи саволнома арзёбӣ карданд ва таҳқиқоти мушоҳидавӣ сабабро муайян намекунад. (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)

DOI: 10.1097/01.cej.0000236249.63489.05

Дар таҳқиқоти баъдтари Ҷопон, JACC, 26 897 калонсолро ба ҳисоби миёна 17 сол мушоҳида карданд. Вақти роҳгардӣ тамоюли робитаи баръакс бо саратони колоректалиро нишон дод, аммо аҳамияти омории ин тамоюл ҳаддӣ буд: p-тренд = 0,051. Муаллифон инчунин фарқияти натиҷаҳоро барои қисмҳои алоҳидаи рӯда ва навъҳои кор қайд карданд. Ин натиҷа ҳамчун қисми тасвири умумӣ муфид аст, аммо худ аз худ исбот намекунад, ки илова кардани миқдори муайяни дақиқаҳои роҳгардӣ хатарро кам мекунад. (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)

Cancer Causes & Control, 2022 Вақти роҳгардӣ, фаъолияти варзишӣ, навъи кор ва ҳолати бадан ҳангоми кор дар робита бо пайдоиши саратони колоректалӣ: таҳқиқоти оянданигари когорти JACC

Дар таҳқиқот 423 ҳолати нави саратони колоректалӣ ба қайд гирифта шуд. Муаллифон сайругашт, варзиш ва фаъолияти ҷисмонӣ дар ҷойи корро арзёбӣ карданд, на танҳо роҳгардиро ҳамчун барномаи алоҳида. Маълумоти мушоҳидавӣ аз робитаи эҳтимолии ҳаракат бо хатари камтар шаҳодат медиҳад, аммо арзиши ҳаддии p-тренд барои вақти роҳгардӣ-ро набояд ҳамчун таъсири исботшуда нишон дод. (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)

DOI: 10.1007/s10552-021-01542-x
755 ҳазор иштирокчиёни таҳлили якҷоя
9 когортҳои оянданигар дар таҳлил
8–14% камтар будани хатари нисбӣ дар мардон

Рақамҳои сатри боло ба таҳлили якҷояи фаъолияти вақти фароғат ва саратони рӯдаи ғафс дар мардон дахл доранд, на ба таъсири кафолатноки сайругашт. Камшавии нисбии 8–14% маънои онро надорад, ки аз ҳар сад нафар 8–14 нафар камтар бемор мешаванд: эҳтимоли мутлақ аз синну сол, таърихи оилавӣ, вазъи саломатӣ ва омилҳои дигар вобаста аст. Таҳқиқот меъёри ягонаи қадамҳоро, ки муҳофизатро таъмин кунад, муайян накард. (ascopubs.org)

Чӣ қадар роҳ равӣ: нишондиҳанда, на меъёри зидди саратон

ТУТ ба калонсолон тавсия медиҳад, ки дар як ҳафта 150–300 дақиқа фаъолияти аэробии мӯътадил анҷом диҳанд ё онро бо омезиши баробари фаъолияти мӯътадил ва шадид иваз кунанд. Роҳгардии тез метавонад яке аз роҳҳои иҷрои ин тавсия бошад. Аммо ин нишондиҳанда барои саломатии умумӣ аст, на меъёри муқарраршудаи роҳгардӣ барои пешгирии саратони колоректалӣ. Дар таҳқиқот навъҳои гуногуни ҳаракат ва шиддати онҳоро яксон чен накардаанд, бинобар ин миқдори дақиқи дақиқаҳои роҳгардиро гуфтан имкон надорад. (who.int)

Суръати мӯътадил ҳатман маънои машқи варзиширо надорад: кӯшиш кун аз маъмулӣ тезтар роҳ равӣ, то нафасат каме тез шавад, вале ҳанӯз тавонӣ бо ҷумлаҳо гап занӣ. Агар ҳоло кам роҳ равӣ, шарт нест якбора ба ҳадди болоии тавсияҳо расӣ ё кӯшиш кунӣ, ки як соати роҳгардиро аз таҳқиқоти Ҷопон такрор намоӣ. Аз фосилаҳои кӯтоҳ ва дастрас оғоз кардану тадриҷан зиёд кардани онҳо амалӣтар аст, назар ба он ки пас аз оғози аз ҳад шадид нақшаро бас кунӣ. (who.int)

Вазъияти туНақшаи дастрас барои як ҳафтаЧӣ гуна идома диҳӣ
Ҳоло қариб сайругашт намекунӣ10–15 дақиқа бо суръати бароҳат, 5 рӯз дар як ҳафтаАгар худро хуб ҳис кунӣ, сайругаштҳоро тадриҷан дарозтар кун
Баъзан роҳ мегардӣ20–30 дақиқа бо суръати мӯътадил, 5 рӯз дар як ҳафтаИн тақрибан 100–150 дақиқа мешавад; кам-кам илова кун
Мехоҳӣ ба тавсияи ТУТ наздик шавӣТақрибан 30 дақиқа фаъолияти мӯътадил, 5 рӯз дар як ҳафтаАгар хоҳӣ, дақиқаҳоро бо чанд сайругашт дар давоми рӯз ҷамъ кун

Инҳо намунаҳои тартиб додани нақшаи ҳафтаинаанд, на таъйиноти тиббӣ ва на нақшаи собитшудаи пешгирии саратон. Метавонӣ сайругаштро ба фосилаҳои кӯтоҳ ҷудо кунӣ — масалан, то мағоза пиёда равӣ, як истгоҳ пештар фаромада равӣ ё пас аз хӯроки нисфирӯзӣ як давр занӣ. Агар бароят ҳисоб кардани қадамҳо қулай бошад, дар хотир дор: таҳқиқоти саратон ҳадафи ягонаи шумораи қадамҳоро муқаррар намекунанд. Дар бораи тадриҷан ба одат табдил додани он дар мақолаи «Роҳгардӣ аз сифр» бихон; нишондиҳандаҳои шумораи қадамҳо дар мақолаи марбут ба 7000 қадам баррасӣ шудаанд.

Нақшаро иҷрошаванда кун Рӯзҳо ва вақтеро интихоб кун, ки роҳгардӣ воқеан ба ҷадвали рӯзат мувофиқ бошад. Агар як рӯзро аз даст додӣ, лозим нест бори дучанд карда онро ҷуброн кунӣ. Аз ҳаҷме оғоз кун, ки онро такрор карда метавонӣ ва давомнокиро тадриҷан зиёд намо. Ҳар гуна ҳаракат аз тамоман беҳаракатӣ беҳтар аст; ТУТ махсус таъкид мекунад, ки одамони камҳаракат бояд аз ҳаҷми кам оғоз карда, сарбориро марҳила ба марҳила зиёд кунанд. (iris.who.int)

Чаро робита кафолат нест

Таҳқиқоти мушоҳидавӣ қонуниятҳои омориро дар гурӯҳҳо ошкор мекунанд, на натиҷаи эҳтимолиро барои як шахс. Одамони фаъолтар метавонанд аз камфаъолон на танҳо бо сайругашт, балки, масалан, бо одатҳои ғизоӣ, тамокукашӣ, дастрасӣ ба ёрии тиббӣ ё вазъи умумии саломатӣ фарқ кунанд. Олимон кӯшиш мекунанд чунин фарқиятҳоро ба ҳисоб гиранд, аммо пурра бартараф кардани омилҳои омехтакунанда душвор аст. Аз ин рӯ, «фаъолият бо хатари камтар алоқаманд аст» нисбат ба «роҳгардӣ саратонро пешгирӣ мекунад» дақиқтар мебошад.

Инчунин муҳим аст, ки баъзе натиҷаҳо ба саратони рӯдаи ғафс, баъзе ба саратони колоректалӣ дар маҷмӯъ ва баъзеи дигар ба фаъолияти ҷисмонӣ ба маънои васеъ дахл доранд. Таҳқиқоти алоҳидаи роҳгардӣ барои мардон ва занон ва барои саратони қисмҳои гуногуни рӯда натиҷаҳои яксон надоранд. Ин фарқиятҳо исбот намекунанд, ки роҳгардӣ барои ягон гурӯҳ бефоида аст; онҳо нишон медиҳанд, ки ҳоло маълумот барои пешгӯии дақиқи инфиродӣ ё муайян кардани як меъёри ягона кофӣ нест.

Ҳаракат қисми муҳими тарзи ҳаёти солим боқӣ мемонад, аммо пешгирӣ танҳо ба як амал маҳдуд намешавад. Ба хатар синну сол, таърихи оилавӣ, ҳолатҳои ирсӣ ва омилҳои дигар таъсир мерасонанд; баъзе аз онҳоро бо сайругашт тағйир додан имкон надорад. Агар хешовандони наздикат саратони колоректалӣ дошта бошанд, ту бемории илтиҳобии рӯда дошта бошӣ ё қаблан дар ту полипҳо ошкор шуда бошанд, бо духтур маслиҳат кун, ки кай ва чӣ гуна муоина гузаронӣ. (cancer.gov)

Роҳгардӣ ҷойгузини скрининг нест

Скрининг барои одамони бе аломат зарур аст, то тағйиротро пеш аз пайдо шудани шикоятҳо ошкор кунад ё бемориро дар марҳилаи барвақт муайян намояд. Тавсияҳо оид ба синни оғоз, фосилаҳо ва санҷиши мувофиқ дар кишварҳои гуногун фарқ мекунанд ва аз хатари инфиродӣ вобастаанд. Аз ин рӯ, тавсияҳои маҳаллиро аз духтур ё барномаи миллии скрининг бифаҳм. Сайругашт нишон намедиҳад, ки полип ё омос вуҷуд дорад ё не, ва наметавонад таҳлили наҷосат, колоноскопия ё муоинаи дигареро, ки бароят тавсия шудааст, иваз кунад. (cancer.gov)

Агар дар наҷосат хун бинӣ, фаъолияти маъмулии рӯдаат муддати дароз тағйир ёбад, вазнат бесабаб кам шавад ё шикамат муддати тӯлонӣ дард кунад, то скрининги навбатӣ мунтазир нашав. Чунин аломатҳо аксар вақт сабабҳои дигар ҳам доранд, аммо танҳо духтур метавонад инро муайян кунад. Скрининг ва муоина аз сабаби аломатҳо ду ҳолати гуногунанд: агар шикоят дошта бошӣ, муроҷиатро ба таъхир нагузор, ҳатто агар мунтазам роҳ гардӣ ва чанде пеш аз санҷиш гузашта бошӣ. (cdc.gov)

Агар аломатҳо ё хатари баланд дошта бошӣ Хун дар наҷосат, тағйироти давомдори наҷосат, камшавии бесабаби вазн ё дарди доимӣ сабабанд, ки аз муоинаи тиббӣ гузарӣ, на ин ки бо умеди ҳал шудани мушкил сайругаштро зиёд кунӣ. Таърихи оилавии саратони колоректалӣ, синдромҳои ирсӣ, бемориҳои илтиҳобии рӯда ва полипҳои қаблан ошкоршуда метавонанд нақшаи муоинаҳоро тағйир диҳанд. (cdc.gov)

Хулоса: интизориҳои оқилона ва қадами баъдӣ

Хулоса
  • Фаъолияти ҷисмонии мунтазам бо хатари камтари саратони рӯдаи ғафс алоқаманд аст, аммо маълумот исбот намекунад, ки роҳгардӣ саратонро ҳатман пешгирӣ мекунад.
  • Меъёри дақиқи дақиқаҳо ё қадамҳои «зидди саратон» муқаррар нашудааст; як соати роҳгардӣ аз таҳқиқоти алоҳида барои ҳама ҳадафи ҳатмӣ нест.
  • Нишондиҳандаи ТУТ барои калонсолон — 150–300 дақиқа фаъолияти мӯътадил дар як ҳафта; ин тавсияи умумӣ барои саломатӣ аст, на таъйиноти махсус барои пешгирии саратон.
  • Аз ҳаҷми иҷрошаванда оғоз кун ва онро тадриҷан зиёд намо; сайругаштҳои кӯтоҳро ҳам ба нақшаи ҳафтаина дохил кардан мумкин аст.
  • Скрининги бароят тавсияшударо нагузарон ва ҳангоми пайдо шудани аломатҳои нигаронкунанда ба духтур муроҷиат кун.

Оғоз кардан мумкин аст: чанд рӯзи мувофиқро интихоб кун, сайругаштҳои кӯтоҳро ба нақша гир ва агар худро хуб ҳис кунӣ, вақтро тадриҷан зиёд намо. Ҳар сайругаштро ба машқ табдил додан ё муваффақиятро танҳо аз рӯи шумораи қадамҳо арзёбӣ кардан лозим нест. Ҳадаф ҳаракати мунтазамест, ки ба зиндагии ту мувофиқ бошад, на ваъдаи муҳофизат аз беморӣ. Ҳамзамон фаҳм, ки мувофиқи тавсияҳои кишвари иқоматат кай бояд аз скрининг гузарӣ.

Саволҳои маъмул

Барои кам кардани хатар ҳатман бояд дар як рӯз як соат роҳ равам?

Не. Як соат дар як рӯз яке аз гурӯҳҳои таҳқиқоти алоҳидаи Ҷопон буд, на тавсияи муқарраршуда барои ҳама. ТУТ ба калонсолон тавсия медиҳад, ки барои саломатии умумӣ дар як ҳафта 150–300 дақиқа фаъолияти мӯътадилро ҳадаф гиранд; меъёри махсуси исботшудаи роҳгардӣ бар зидди саратони колоректалӣ вуҷуд надорад. (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)

Оё 10 000 қадам дар пешгирии саратони колоректалӣ кӯмак мекунад?

Таҳқиқот тасдиқ намекунанд, ки ҳадафи мушаххаси ҳаррӯзаи 10 000 қадам ин саратонро пешгирӣ мекунад. Қадамшумор метавонад барои пайгирии ҳаракат ва устувор кардани одат кумак кунад, аммо шумораи қадамҳо ҷойгузини скрининг нест ва кафолати инфиродӣ намедиҳад.

Агар роҳ равам, дигар скрининг гузаронидан лозим нест?

Не. Фаъолияти ҷисмонӣ полипҳо ва саратонро ошкор намекунад. Скринингро вобаста ба синну сол, таърихи шахсӣ ва оилавӣ ва тавсияҳои кишвар интихоб мекунанд; агар аломатҳо пайдо шаванд, новобаста аз сайругашт ва натиҷаҳои қаблии скрининг ба духтур муроҷиат кун. (cancer.gov)

Оё далеле ҳаст, ки роҳгардӣ хатарро барои ҳама яксон кам мекунад?

Не. Натиҷаҳои таҳқиқот вобаста ба ҷинс, навъи фаъолият ва қисми рӯда фарқ мекунанд. Масалан, як когорти Ҷопон робитаро дар мардон ошкор кард, аммо дар занон не; таҳлили бузурги якҷоя бошад, барои саратони рӯдаи ғафс дар мардон натиҷа дод. Ин маълумотро бевосита ба ҳар як шахс нисбат додан мумкин нест. (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)

Манбаъҳо

  1. Moore SC ва ҳаммуаллифон. Ҳаҷм ва шиддати фаъолияти ҷисмонӣ дар вақти фароғат ва кам шудани хатари саратон. Journal of Clinical Oncology, 2020. DOI: 10.1200/JCO.19.02407
  2. Takahashi H ва ҳаммуаллифон. Вақти роҳгардӣ ва хатари саратони колоректалӣ дар Ҷопон: таҳқиқоти когорти Мияги. European Journal of Cancer Prevention, 2007. DOI: 10.1097/01.cej.0000236249.63489.05
  3. Eshak ES ва ҳаммуаллифон. Вақти роҳгардӣ, фаъолияти варзишӣ, навъи кор ва ҳолати бадан ҳангоми кор дар робита бо пайдоиши саратони колоректалӣ: таҳқиқоти оянданигари когорти JACC. Cancer Causes & Control, 2022. DOI: 10.1007/s10552-021-01542-x
  4. Созмони умумиҷаҳонии тандурустӣ. Дастурҳои ТУТ оид ба фаъолияти ҷисмонӣ ва рафтори камҳаракат: мухтасар. Тавсияҳои ТУТ оид ба фаъолияти ҷисмонӣ
  5. National Cancer Institute. Санҷишҳои скринингӣ барои ошкор кардани саратони колоректалӣ ва полипҳо. Маълумоти NCI дар бораи скрининг
  6. Centers for Disease Control and Prevention. Аломатҳои саратони колоректалӣ. Аломатҳои саратони колоректалӣ: CDC

Боз бихонед

Қадамҳоятро бо Qozgal ҳисоб кун

Барномаи ройгон: қадамҳоро ҳисоб мекунад, стрик мебарад ва ҳар рӯз ба роҳгардӣ ҳавасманд мекунад.

Ҳамаи мақолаҳои блог