Кыска жооп: басууну эрте башташат, бирок аз-аздан
- Негизги планды сага хирургуң же физиотерапевтиң берет: эгер ал бул макаладан айырмаланса, медициналык протоколду карман.
- Ооруканадан чыгарда адатта таяныч менен тегиз жерде баса алуу жана бир нече тепкичтен коопсуз өтүү керек.
- Аралыкты тизенин эртеси күнкү реакциясына карап көбөйткөн жакшы: шишик азыраак, аксактоо азыраак, оору көзөмөлдө.
- Таяк же ходунок календарь боюнча эмес, кадам түз жана коопсуз болгондо алынат.
- Балтыр ооруса, шишик кескин күчөсө, жарадан суюктук чыкса, дене табы көтөрүлсө же дем кысылса — токтоп, дарыгер менен байланыш.
Бул макала — тизе муунун толук эндопротездөөдөн кийин басуу боюнча практикалык гид. Ал дайындоолорду алмаштырбайт: импланттын түрү, кесүү жолу, кошумча оорулар, тромбоз коркунучу жана жүк салуу чектөөлөрү ар кимде ар башка. Бирок жалпы принцип туруктуу: кыймыл калыбына келүүгө жардам берет, ал эми ашыкча жүк шишик, оору жана аксактоо аркылуу артка тартат.
Качан баштоо жана биринчи нормалдуу максат эмне
Басууну качан баштоону ооруканадагы команда аныктайт. Үйгө чыгар алдында адатта кадамдын санына эмес, базалык коопсуздукка карашат: сен төшөктөн тура аласыңбы, тегиз полдо ходунок, балдак же таяк менен баса аласыңбы, дааратканага бара аласыңбы, үй көнүгүүлөрүн аткара аласыңбы жана үйдө болсо бир нече тепкичтен өтө аласыңбы.
- Бат-бат, бирок кыска бас: ооруну жеңип бир узун жүрүш кылгандан көрө батир ичинде бир нече тынч айланып чыгуу жакшы.
- Жабык, тайгаланбаган бут кийим кий. Арты жок тапочка жана тайгалак байпактар — алгачкы жумаларда жаман идея.
- Операция болгон буттун үстүндө бурулба. Бүт денең менен майда кадамдап бурул.
- Эгер узак отурсаң, туруп бир аз кыймылда; MedlinePlus өзүнчө 45 мүнөттөн узак тынымсыз отурбоону кеңеш берет.
- Муз, бутту жогору коюу жана компрессия — сенин командаң уруксат берген режимде гана.
Сейилден кийин тизе жылуу жана чарчаңкы болушу мүмкүн. Бирок ал байкаларлык шишип, катуураак ооруп, начар бүгүлүп калса же сен көбүрөөк аксап баштасаң, жүк ашыкча болгон. Кийинки сейил жеңилирээк болушу керек.
Аралыкты артка кетпей кантип көбөйтүү керек
Операциядан кийин тузакка түшүү оңой: кечээ көбүрөөк басууга болду — бүгүн эки эсе кылгың келет. Бирок ткандар али айыгып жатат, сан булчуңдары алсызыраак, ал эми басыш кайра түзүлүп жатат. Ошондуктан кадам эсептегичти сот катары эмес, күндөлүк катары колдон. Кадимки жашоо үчүн Qozgalда сага канча кадам керек деген өзүнчө материал бар, бирок операциядан кийин медициналык реабилитация маанилүүрөөк.
| Мезгил | Негизги максат | Кантип басуу керек |
|---|---|---|
| Үйгө чыгарылганга чейин | Коопсуз туруп, тегиз жерде басуу жана тепкичтерди өздөштүрүү | Таяныч менен жана көзөмөлдө |
| 1–4 жума | Аксактоону азайтуу, шишикти көзөмөлдө кармоо | Кыска, бат-бат сейилдөө |
| 4–8 жума | Кадамдын үлгүсүн нормалдаштыруу, таянычка азыраак көз каранды болуу | Тегиз жерде, шашпай |
| 8 жумадан кийин | Турмуштук чыдамкайлыкты кайтаруу | Эртеси күнү артка кетүү болбосо, узагыраак |
Таяк жана ходунок: намыска эмес, басышыңа карап ташта
Ходунок, балдак же таяк — түз кадам үчүн убактылуу курал. Эгер таянычты өтө эрте таштасаң, дене көп учурда бутту «аяй» баштайт: жамбаш капталга кетет, кадам кыскарат, ийиндер чыңалат, ал эми тизеге кызыктай жүк түшөт. Аз бассаң да, түзүрөөк баскан жакшы.
- Ходунок менен басканда аны бир кадам алдыга кой, анан операция болгон бутуң менен таманды коюп кадам жаса, соң экинчи бутту жакындат.
- Жаңы тизеңде айланба. Бурулуш үчүн тамандарыңды майда кадамдар менен жылдыр.
- Эгер физиотерапевтиң башкача айтпаса, таякты адатта операция болгон бутка каршы тараптагы колдо кармашат.
- Ходуноктон таякка өтүү сен туруктуу болуп, таманың полго илинбей жана аксактоо күчөбөй калганда ылайыктуу.
- Таянычтан толук баш тартуу — сейилдин биринчи метрлеринде гана эмес, аягында да түз баса алганыңда гана.
«Кошунам бир жумадан кийин таяксыз баскан» деген сөздүн медициналык күчү жок. Сенин жашың, квадрицепс күчүң, шишигиң, ооруң, тең салмагың жана операцияга чейинки тарыхың өзүнчө. Коопсуз басыш тез мөөнөттөн маанилүүрөөк.
Таяк — алсыздыкты моюнга алуу эмес. Бул убактылуу түз кадамды, жыгылып калуудан азыраак коркууну жана эртеңки күнгө тынчыраак тизени сатып алуу жолу.
Тепкич: жаттап алууга арзый турган жөнөкөй формула
Тизе алмашкандан кийинки тепкич — чыдамкайлык машыгуусу эмес, коопсуздук көндүмү. Ооруканада сага тепкичтерден таяныч менен өтүүнү үйрөтүшү керек. Үйдө шашпа: бир колуң тепкич кармагычта, экинчиси — эгер ушундай дайындалса, балдак же таяк менен. Эгер кармагыч жок болсо, мейкиндикти кантип уюштурууну командаң менен алдын ала талкуулаганың жакшы.
- Жогору: алгач соо бутту жогорку баскычка кой.
- Андан кийин операция болгон бутту көтөр.
- Ошондон кийин таякты же балдакты өткөр.
- Төмөн: алгач таякты же балдакты түшүр.
- Андан соң операция болгон бутту.
- Андан кийин соо бутту. Эсте сакта: жогору — соо бут, төмөн — операция болгон бут.
Кадам түз боло электе тепкич — турмуштук зарылдык. Аны «чыңалуу үчүн» кылууга али эрте. Физиотерапевт сан менен тизени жакшы көзөмөлдөй алганыңды көргөндө, step-up, step-down жана башка көнүгүүлөрдү дозалап кошушу мүмкүн.
Оору жана шишик: норма кайда, стоп-сигнал кайда
Тизе алмашкандан кийин оору, катып калуу жана шишик күтүлөт. Бирок реабилитацияда динамика маанилүү. Жакшы белги — оору дайындалган дарылар менен көзөмөлдөнөт, эртең менен тизе начарлап кеткен жок, кадам бузулган жок, бүгүү жоголгон жок. Жаман белги — ар бир жаңы сейил шишик кошуп, сени көбүрөөк аксатып жатат.
| Кырдаал | Бул эмнени билдирет | Эмне кылуу керек |
|---|---|---|
| Жеңил чарчоо | Жүккө кадимки реакция | Эс ал, дайындалгандай муздат |
| Кечке жуук шишик көбөйөт | Активдүүлүктөн кийин көп болот | Кийинки сейилди кыскарт |
| Оору дарыдан кийин кетпейт | Жүк же татаалдашуу | Дарыгер менен байланыш |
| Балтыр ооруп, шишийт | Тромбоз болушу мүмкүн | Дарыгерге дароо чал |
| Жара кызарып же агат | Инфекция болушу мүмкүн | Хирург менен байланыш |
Качан токтоп, дарыгер менен байланышуу керек
Татаалдашууга окшош белгилерди «жүрүп кетирүүгө» аракет кылба. Эндопротездөөдөн кийин инфекцияны, кан кетүүнү же тромбду өткөрүп жибергенден көрө клиникага бир жолу ашыкча чалган жакшы. Айрыкча балтырга, таманга, жарага, дене табына жана дем алууга кунт коюп көз сал.
- Кан таңгычты нымдап, басканда да токтобойт.
- Оору дайындалган ооруну басаңдатуучу дарыдан кийин азайбайт.
- Балтырда оору же айкын шишик пайда болду.
- Таман же манжалар адаттагыдан карараак болуп калды же кармаганга муздак.
- Кесилген жерден саргыч бөлүнүп чыгуу же жагымсыз жыт пайда болду.
- Температура 38,3 °Cдан жогору, калтыроо, жаранын айланасында кызаруу же шишик күчөп жатат.
- Көкүрөк ооруй баштады, дем кысылды, күтүүсүз алсыздык же көкүрөк ооруткан жөтөл пайда болду.
Эгер операциядан кийин күтүүсүз дем кысылса, көкүрөк ооруса же дем алуу кыйын болуп жаткандай сезилсе, бул шашылыш медициналык жардамга кайрылууга себеп. Кадам эсептегичти текшербе жана таң атканын күтүп отурба.
Кадам эсептегич: Qozgalды реабилитацияда кантип колдонуу керек
Операциядан кийинки кадамдар — бир күндүк сумманы гана карабасаң, пайдалуу метрика. Эрте реабилитацияда начарлатпай басылган эң узак сейил, басыштын сапаты жана тизенин эртеси күнкү реакциясы маанилүүрөөк. Дарыгер кадимки активдүүлүккө кайтууга уруксат бергенде, 10 000 кадам жана тизелер менен муундар үчүн басуу тууралуу материалдар менен акырын салыштырып турсаң болот.
- Кадамдарды гана эмес, 0дон 10го чейинки шкала боюнча ооруну, шишикти жана уйкунун сапатын да белгилеп жүр.
- Окшош жүктөн кийинки күндөрдү салыштыр: эгер тизе тынчыраак болсо, сен туура жолдосуң.
- Кадам техникасы бузулса, колдонмодогу сериянын артынан куба.
- Алгач «таяныч менен түз кадам», андан кийин «ашыкча таянычсыз түз кадам», ошондон кийин гана аралык максатын кой.
- Эгер сейилден кийин узак калыбына келүү керек болсо, бул азырынча машыгуу эмес, ашыкча жүк.
Эгер күмөн санасаң, көбүрөөк кадамды эмес, коозураак кадамды танда: таман жумшак жерге тийет, тизе «чөгүп» кетпейт, дене капталга ообойт, дем алуу тынч.
FAQ: суроолор жана жооптор
Тизе алмашкандан кийин качан таяксыз басса болот?
Хирург же физиотерапевт уруксат бергенде жана сен аксабай, жыгылып калам деп коркпой, ооруну күчөтпөй баса алганда. Эгер таяксыз кадамың дароо кыйшайса, ал дагы эле калыбыңа келүүгө жардам берип жатат.
Оору чыдоого боло тургандай болсо, көп басса болобу?
Чыдоого боло турганына гана таянба. Шишик, жылуулук, катып калуу, кадамдын сапаты жана эртеси күнкү реакция маанилүү. Чыдоого боло турган оору менен өсүп жаткан шишик — көлөмдү азайтууга себеп.
Басуу операциядан кийинки көнүгүүлөрдү алмаштырабы?
Жок. AAOS түз айтат: басуу пайдалуу, бирок дарыгер жана физиотерапевт дайындаган көнүгүүлөрдү алмаштырбайт. Кыймыл көлөмү, квадрицепс күчү, тең салмак жана техника керек.
Сейилден кийин тизе шишип калса эмне кылуу керек?
Кийинки жүктү азайт, эс ал, уруксат берилген режимде муз жана бутту жогору коюуну колдон. Эгер шишик жаңы, кескин, балтыр оорусу же жалпы абалдын начарлашы менен болсо — дарыгер менен байланыш.
Сырттагы узак сейилдерге качан кайтууга болот?
Үйдө жана сыртта керектүү таяныч менен коопсуз басып, чалынбай, майда кадамдар менен бурула алып жана эртеси күнү артка кетүү болбогондо. Тегиз жерден жана тез отуруп же кайтып келүүгө боло турган маршруттан башта.
Булактар
- Jette DU, Hunter SJ, Burkett L, ж.б. Тизе муунун толук эндопротездөөдөн кийин физиотерапевттин жүргүзүүсү. Physical Therapy. 2020. DOI 10.1093/ptj/pzaa099
- Artz N, Elvers KT, Minns Lowe C, ж.б. Тизе муунун толук алмаштыргандан кийинки физиотерапиялык көнүгүүлөрдүн натыйжалуулугу: системалуу обзор жана мета-анализ. BMC Musculoskeletal Disorders. 2015. DOI 10.1186/s12891-015-0469-6
- Bade MJ, Struessel T, Dayton M, ж.б. Тизе муунун толук эндопротездөөдөн кийинки эрте жогорку интенсивдүү жана төмөн интенсивдүү реабилитация. Arthritis Care & Research. 2017. DOI 10.1002/acr.23139
- Arnold JB, Walters JL, Ferrar KE. Остеоартриттен улам жамбаш же тизе муунун алмаштыргандан кийин физикалык активдүүлүк көбөйөбү? Journal of Orthopaedic & Sports Physical Therapy. 2016. DOI 10.2519/jospt.2016.6449
- Stevens-Lapsley JE, Balter JE, Wolfe P, Eckhoff DG, Kohrt WM. Тизе муунун толук эндопротездөөдөн кийин квадрицепстин булчуң күчүн жакшыртуу үчүн эрте нейробулчуңдук электр стимуляциясы. Physical Therapy. 2012. DOI 10.2522/ptj.20110124
- American Academy of Orthopaedic Surgeons. Тизени толук алмаштыргандан кийинки активдүүлүктөр. OrthoInfo бейтаптарга билим берүү материалы. AAOS OrthoInfo
- MedlinePlus. Тизе муунун алмаштыруу — үйгө чыгаруу. U.S. National Library of Medicine. MedlinePlus
- Massachusetts General Brigham Orthopedics. Тизе муунун толук эндопротездөө боюнча реабилитация протоколу. Бейтаптар үчүн реабилитация протоколу. Mass General протоколу
Кадамдарыңды Qozgal менен сана
Акысыз колдонмо: кадам санайт, стрик жүргүзөт жана күн сайын басууга түрткү берет.