Қар айиғида маңғу: немидин башлаш керәк
Қар айиғи тән салмиғиңни чоңрақ мәйданға тәқсим қилиду, шуңа путуң юмшақ қарға азрақ патиду. Бирақ маңғу йәнила асан болмаслиғи мүмкин: қарниң чоңқурлуғи вә зичлиғи һәрхил, һәр бир қәдәмдә қошумчә әсвабни көтирип бесиш керәк. Тунҗи қетимлиқ сәйләдә әң муһим нәрсә жираққа бериш әмәс, күчүң бар вақтида бемалал үгинип, қайтидиған йолни таллаш.
- Тунҗи қетим қисқа, тонуш вә аз өрлүк маршрутни талла; башланған җайға асан қайтишқа болсун.
- Қар айиғини кийим вә арқа халтиң билән қошқандики тән салмиғиңға, қарниң түригә вә ишләпчиқарғучиниң көрсәтмисигә қарап талла.
- Қатламлап кийинип, иссиқлиқни тез қошуп яки еливетәләйдиған бол; терләп кийимиңни һөл қилма.
- Қисқа қәдәм билән, сөзлишишкә болидиған сүръәттә маң; өргә чиққанда аста маң, чүшкәндә болса контролни сақла.
- Қаттиқ қалтираш, аңлаш-ойлашниң тутулуп қелиши, қол-аяқниң орундумаслиғи яки териниң җансирап қелиши сәйлини дәрһал тохтитип, бехәтәр исситишқа киришиш керәклигиниң бәлгисидур.
Қар айиғи өтүк йетәрлик чоңқур юмшақ қарға патидиған җайларда болупму пайдилиқ. Текис йәмшилгән йолда яки музда у қолайсиз болуши мүмкин: музда адәттә кәң таянч мәйданидин көрә лайиқ таймас тутуш муһим. Белгиләнгән маршрутта немә керәклигини вә маршрут уюштурғучилириниң немини тәвсийә қилидиғанлиғини текшүр.
Қар айиғи вә өтүкни талла
Тунҗи сәйлә үчүн қар айиғини иҗаригә елишиң қолайлиқ: шу арқилиқ бағлиғучлириниң қалайлиқ олтарғанлиғини синап, әсваб сетивелиштин бурун бу паалийәтниң саңа мас келидиған-келмәйдиғанлиғини биливалисән. Өлчәмни пақалниң узунлуғиғила қарап таллима. Ишләпчиқарғучилар адәттә көтирәләйдиған салмақ даирисини көрситиду; тән салмиғиңни, қишлиқ кийимни вә арқа халтини қошуп һисапла. Қар қанчә чоңқур яки юмшақ болса, моделниң сени қар үстидә көтирип туруш иқтидари шунчә муһим, бирақ ахирқи өлчәмни нәқ шу моделниң җәдвилидин текшүр.
- Қар айиғини маңидиған қишлиқ өтүккә кийип көр: бағлиғучи өтүкни мәһкәм тутсун, бирақ қисмисун.
- Қолғап кийгән һалда бағлиғучини бағлаш вә ечиш қанчилик асанлиғини синап көр.
- Тегишлик-тексиз маршрутта астида таймас тутуш бар-йоқлуғини вә моделда болса өкчиниң астида өргә чиқиш таянчисиниң бар-йоқлуғини қара.
- Қар айиғини қәйәрдә вә қандақ ишлитишкә болидиғанлиғини ениқла: чаңғу йолидики чаңғу изидин маңмаслиқ керәк.
- Қошумчә таянч керәк болса яки йәр тәриқи текши болмиса, таяқ ал; тонуш текис маршрутта улар шәрт әмәс.
Лабораторийә тәҗрибисигә қатнашқан 12 чоң киши йәмшилгән қарда қар айиғи билән маңғанда, адәттики йәрдә маңғандин пәрқлиқ рәвиштә һәр қәдәмдә сон вә тизини көпрәк бүгкән. Бу текис йолдики маңишни көзәткән кичик бир иш; һәр қандақ қар яки егизлик үчүн йол-йоруқ әмәс. Әмәлий хуласиси наһайити қарапайим: авал асан йәрдә мәшиқ қил, путлириңниң кәң әсвабқа көнүшигә вақит бәр.
Browning RC, Kurtz RN, Kerherve H. DOI: 10.1080/14763141.2011.637129Бу санлар нәқ лабораторийәдики синақ тәртивини көрситиду: улар сәйлә үчүн тәвсийә қилинған вақитни бәлгилимәйду вә қар айиғи ярилиниш хәвпини азайтиду, дәп испатлимайду. Башлиғанда адәттикидин сәл кәң қәдәм ташла, шунда платформилар бир-биригә урулмайду, бирақ путлириңни һәддидин зиядә ечип маңма. Таяқ тәңпуңлуқни сақлашқа ярдәм қилиши мүмкин, лекин лайиқ маршрут вә диққәтчан болушниң орнини басмайду.
Синаққа сәккиз әр киши қатнашқан; улар бағлиғучилири һәрхил ясалған моделларда юмшақ қарда 1,6 км йол маңған. Муәллипләр синақ қилинған моделлар арисида физиологиялик күч чиқириш җәһәттин пәрқләрни байқиған. Тәтқиқат кичик вә нәқ шу моделларни селиштурған, шуңа униңға асаслинип бирла ясилишни һәммә үчүн әң яхши дейишкә болмайду: қар, олтурушиниң қолайлиқлиғи, маршрут вә өзиңниң һиссиң муһим.
Dalleck LC, DeVoe DE, Kravitz L. DOI: 10.1080/0014013031000085699Чиқиштин бурун бағлиғучини текшүр Қар айиғини өйүңниң алдида яки бехәтәр текис йәрдә бағлап, бир аз маң, бурул вә кәйнигә бир нәччә қәдәм бесип көр. Қайишлири қисса, ечилип кәтсә яки бир-биригә илишип қалса, маршрутни башлаштин бурун түзит.
Артуқ һәйранлиқ туғдурмайдиған маршрутни талла
Тунҗи қетим үчүн аз өрлүк, яхши тонуш йолни яки қишта адәмләр турақлиқ маңидиған вә қарниң әһвали һәққидә йеңи учур бар маршрутни издә. Айлинип келидиған маршрут яки ениқ бурулуш нуқтиси бар берип-қайтиш йолиму ярайду. Пақәт язлиқ хәритигә тайинип қалма: қар йол вә бәлгиләрни йепип қоюши, юмшақ қар болса маңишни көрүнәрлик аста қилиши мүмкин. Пақәт арилиққила әмәс, егизликкә чиқиш миқдариға, һава райиға, күн йоруқ вақтиға вә тез қайтиш мүмкинчилигигә қарап қара.
| Йол бөлиги | Йеңи башлиғанлар немигә диққәт қилиши керәк | Қандақ қарар қилиш керәк |
|---|---|---|
| Йәмшилгән аз өрлүк йол | Йол үстиниң әһвали алдин мөлчәрлик, бирақ бәзи йәрдә муз болуши мүмкин | Қошумчә таймас әсваб керәкму текшүр вә еһтиятчан маң |
| Текис йәрдики юмшақ қар | Һәр қәдәмдә көп күч кетиду; қарниң чоңқурлуғи өзгириши мүмкин | Қисқа йолдин башла вә өз һал-әһвалиңни пат-пат баһала |
| Тик егизлик яки егизлик астида өтүдиған маршрут | Қар көчкү хәвпи болуши мүмкин; йолни тепиш қийинлишиши мүмкин | Тунҗи қетимлиқ чиқишқа таллима; йәрлик агаһландурушларни текшүр вә мутәхәссисләрниң көрсәтмисигә әмәл қил |
| Бурулуп қайтишқа болидиған орман йоли | Шараитни баһалап, кәлгән йолуң билән қайталайсән | Бурулуш нуқтисини алдин бәлгилә вә пақәт башқиларниң изиға тайинип қалма |
Маршрутуң тағлиқ йәрдин өтсә, йәрлик қар көчкү хәвпи һәққидә берилгән хәвәрни вә бағ яки маршрут хизмитиниң көрсәтмилирини текшүр. Қар айиғида маңалайдиған болушниң өзи қар көчкү хәвпини баһалайлайдиғанлиғиңни билдүрмәйду. Йеңи башлиған киши үчүн тик егизликни кесип өтүш яки униң астида маңишқа урунғандин көрә, қар көчкү хәвпи бар йәрдин жирақ маршрут таллаш тоғра. Миллий бағ хадимлириму қишлиқ шараитни текшүрүш вә керәк болса кәйнигә қайтишқа тәйяр болуш керәклигини агаһландуриду.
- Йолға чиқиштин бурун һава райи хәвәрлирини, йолниң әһвали вә агаһландурушларни, күнниң петиш вақтини текшүр.
- Йеқиниңға қәйәргә маңидиғанлиғиңни вә қачан қайтип келишни пиланлиғанлиғиңни ейт.
- Маршрут хәритисини интернетсиз ишлитиш үчүн сақла; телефониңда алақә болиду дәп ишәнмә.
- Зарядланған телефон, су, азрақ йегү, запас қолғап вә пешанә чириғини ал.
- Башқиларниң изини бихәтәрликниң капалити дәп қарима: улар сени ят йолға яки хәвплик йәргә башлап кетиши мүмкин.
Қишта сәйлә қилишни йеңи башлиған болсаң, бизниң сәйлә қилишни йеңи башлиғанлар үчүн йол-йоруқлиримизму ярап қелиши мүмкин. Кийим вә шараитниң қишлиқ сәйләгә қандақ тәсир қилидиғанлиғини соғ һавада маңғу һәққидә мақалидин оқу.
Муәллипләр елан қилинған учурларни тәһлил қилип, қар үстидә маңшқа кетидиған энергияни баһалайдиған моделларға өзгәртиш тәклип қилған. Қарниң чоңқурлуғи, чөкүшү вә хусусийәтлири муһим. Бу обзор вә һисаплаш иши болуп, сәйлә маршрутлирини синаш әмәс: у бир хил арилиқниң немишқа һәрхил һис қилинидиғанлиғини чүшинишкә ярдәм бериду, бирақ нәқ саңа қанчилик күч кетидиғанлиғини ениқ һисаплап берәлмәйду.
Richmond PW, Potter AW, Looney DP, Santee WR. DOI: 10.1016/j.apergo.2018.08.017Қалин қарда хәритидики арилиқ һәммә нәрсини ейтип бәрмәйду: қарниң зичлиғи вә униңға қанчилик патидиғанлиғиңму һәр қәдәмгә кетидиған күчни өзгәртиду.
Қатламлап кийинип, қуруқ қал
Маңғанда бәдән иссиқлиқ чиқириду, шамал, қар вә тәр һиссиңни тез өзгәртиши мүмкин. Бирла бәк иссиқ пәлтә кийишкә тайиништин көрә, өзгәртишкә болидиған бир нәччә қатлам кийим кийгән қолайлиқ. Сәйлини бәдән қизип кетидиғандәк башлима; иссип кәтсәң, кийимиң тердин һөл болуштин бурун желпүгүчни ечип қой яки бир қатламни сал.
- Териға тегидиған ички қатлам һөллүкни сиртқа чиқириду; пахта бу қатлам үчүн әң яхши таллаш әмәс, чүнки һөл болған материял узаққичә қурумайду.
- Ортаңқи қатлам иссиқлиқни сақлайду. Қелинлиғини һава райи, маңиш сүръитиң вә соғни қандақ һис қилидиғанлиғиңға қарап талла.
- Сиртқи қатлам шамал вә йеғиндин қоғдайду, амма имкан болса артуқ иссиқлиқни чиқиришқа йол қойиду.
- Иссиқ пайпақ вә бағлиғучиға мас келидиған су өтмәйдиған өтүк кий. Путқап қарниң ичкә киришигә тосалғу болиду.
- Һава райиға қарап қулиқиңни, бармақлириңни вә үзүңни йепип жүр; запас қолғап вә қуруқ пайпақ ал.
Кийим пақәт иссиқ болупла қалмай, уни өзгәртиш қолайлиқ болуши керәк: өргә чиққанда терләп кетишиң, тохтиғанда болса тез совуп қелишиң мүмкин. Дәм алғанда асан кийәләйдиған бир қатламни ал. Соғ һавадиму су ичиш вә азрақ йейишни унтума: қишта уссузлуқни аз һис қилишиң мүмкин, бирақ су йәнила керәк.
Һава райи пиланиңдин муһим Қаттиқ шамал, көрүнүшниң начарлиши, һөл қар яки һаваниң туюқсиз совуп кетиши сәйлини қисқартишқа яки башқа күнгә йөткәшкә йетәрлик сەۋәп. Пақәт башлинидиған җайниңла әмәс, пүткүл маршрутниң һава райини текшүр.
Сүръәт, өргә чиқиш вә дәм olish
Керәк дәп ойлиған сүръитиңдин аста башла. Мәхсәт — қаттиқ һасиримай туруп қисқа җүмлиләр билән сөзләшкили болидиған ритмни тепиш. Бу соғ вә һаяҗан чарчашни һис қилдурмай турған башлиниш пәйтидә сүръитиңни ашуруп кәтмәсликниң әмәлий усули. Қар чоңқурлап, қәдәм бесиш қийинлишип яки пат-пат тохташқа башлисаң, сүръитиңни астилат яки маршрутни қисқарт.
- Текис йәрдә путлириңни мәһкәм бас вә чоң қәдәм ташлашқа урунма.
- Аз өргә чиққанда қәдәмни қисқарт; ишлитишни билсәң, таяқ билән қошумчә таян.
- Вақитқа йетиш үчүн сүръәт ашурма: нәпәсиң қисилса яки путлириң сезиләрлик чарчиса, тохта.
- Чүшкәндә қисқа, контроллуқ қәдәмләр билән маң; салмиғиңни туюқсиз йөткәп, һәмраңниң кәйнидин жүгүрмә.
- Һәддидин зиядә чарчап кетиштин бурун қисқа дәм ал. Тоқтиғанда совуп кетиватқанлиғиңни һис қилсаң, дәрһал иссиқ қатлам кий.
Сәйлини вақит запаси билән пиланла: қар яққандин кейин яки юмшақ қарда маңиш күткиниңдин аста болуши мүмкин. Маршрутни пақәт километр билән баһалима вә қандақла болмисун ахириға йәтмәкчи болма. Группа болуп маңсаңлар, әң аста маңидиған кишиниң сүръитини тутуңлар вә бир-бириңлардин қанчә вақитта хәвәр елидиғанлиғиңларни алдин келишип қоюңлар.
Қачан тохтап, кәйнигә қайтиш керәк
Чарчаш, терләш яки маңишниң қийинлишишини һис қилиш тәбиий. Бирақ бәдәнниң хәтәрлик совуп кетиватқанлиғиниң бәлгилиригә «чидимай болмайду» дәп қарима. Қаттиқ яки тохтимайдиған қалтираш, адәттин ташқири чарчаш, аңлаш-ойлашниң тутулуп қелиши, уйқучанлиқ, гәпниң ениқ чиқмаслиғи вә орундумас қимилдашлар күч чиқиришни дәрһал тохтитип, бәдәнни исситишқа киришишни тәқәзза қилиду. Бу өзәңдә яки һәмраңда байқалса, панаһ җай тепип, бәлгиләр җиддий болса яки давамлашса, тиббий ярдәм сори.
- Тохтап, үзүңни, қол вә пут бармақлириңни текшүр: җансираш, адәттин ташқири өңүниң қечиши, ақшил яки мумдәк тери — хәтәрлик бәлгиләр.
- Кийимиң һөл болған болса, панаһ җайға өтүп, һөл кийимни қуруқ кийимгә алмаштур.
- Кишини иссиқ җайда аста иссит; бәдән совуп кәткән болуши мүмкин дәп гуманда болсаң, уни ялғуз қалдурма.
- Үшшүккә учриған болуши мүмкин болған җайни ишқилима вә очуқ отниң яки һәддидин зиядә иссиқ нәрсиниң йенида исситма.
- Аңлаш-ойлаш тутулуп қалса, гәп бузулса, бәк аҗизлашса яки әһвали начарлашса, җиддий ярдәм чақир.
Әһвал бәк начарлашқичә күтмә CDCниң билдүрүшичә, чоң кишиликләрдә бәдәнниң һәддидин зиядә совуп кетиш бәлгилири қалтираш, һали кетиш, аңлаш-ойлашниң тутулуп қелиши, қолниң орундумаслиғи, гәпниң ениқ чиқмаслиғи вә уйқучанлиқни өз ичигә алиду. Бу бәлгиләр байқалса дәрһал тәдбир көрүш керәк; бәдән совуп кәткән болуши мүмкин дәп гуманда болсаң, тиббий ярдәмгә мураҗиәт қил. Җансираш вә ақшил яки мумдәк тери үшшүкниң бәлгиси болуши мүмкин. Мәнбә: CDC — бәдәнниң һәддидин зиядә совуп кетишиниң алдини елиش.
Көп сорайдиған соаллар
Сәйлә қилиш тәҗрибәм болмиса, қар айиғида маңсам боламду?
Һә, чүшинишлик шараитта қисқа вә аз өрлүк маршруттин башлап, текис йәрдә бағлиғучини ишлитишни алдин үгәнсәң болиду. Жирақ тағ маршрутидин яки қар көчкү хәвпини баһалаш керәк болған йәрдин башлима.
Қар айиғини чоқум сетивелиш керәкму?
Яқ. Тунҗи сәйлиләр үчүн уни иҗаригә алсаң болиду. Шу арқилиқ бағлиғучи путуңға мас келәмду вә нәқ бу өтүк билән маңиш қолайлиқму — биливалисән.
Таяқ керәкму?
Һәр вақитта әмәс. Таяқ тегишлик-текis йолда вә өргә чиққанда қошумчә таянч бериши мүмкин, лекин һәр маршрутта шәрт әмәс. Таяқ алсаң, уни туюқсиз қимиллатмай қоюшни мәшиқ қил вә ясилишида қарға арналған һалқилири болса, бар-йоқлуғини текшүр.
Тунҗи сәйлә үчүн қандақ арилиқни таллаш керәк?
Һәммигә мас келидиған бирла арилиқ йоқ: сүръәт қар, йәр тәриқи, һава райи вә тәҗрибигә бағлиқ. Қайтиши қолайлиқ қисқа маршрутни талла, сөзлишишкә болидиған сүръәттә маң вә күч күткиниңдин көп чиқса қайтидиған нуқтини алдин бәлгилә.
Қар айиғи қарға патса яки путум пат-пат путлишип қалса немә қилай?
Бехәтәр җайда тохтап, моделниң өлчими, бағлиғучи вә қарниң чоңқурлуғини текшүр. Турақсиз маңсаң, кәйниңгә қайт яки бехәтәр болса асанирақ йолға өт. Маршрутниң бир қисмини бесип болғанлиғиң үчүнла давамлаштурма.
Әң муһимы — күчүңни сақлап қелиш
Қар айиғида тунҗи сәйлә қанчә жирақ барғанлиғиң билән әмәс, лайиқ шараитни таллап, алдиримай қайтип кәлгәнлигиң билән мувәппәқийәтлик болиду. Бағлиғучини текшүр, асан маршруттин башла, кийим қатлимиң вә сүръитиңни өзгәртип тур; һава райи яки өз әһвалиң начарлашса, кәйниңгә қайт. Шундақ қилсаң, йәнә бир қетим чиқишқа күчүңму, һәвәсиңму қалиду.
Мәнбәләр
- Browning RC, Kurtz RN, Kerherve H. Қар айиғи билән маңшниң биомеханикиси. Sports Biomechanics. 2012;11(1):73–84. DOI: 10.1080/14763141.2011.637129
- Dalleck LC, DeVoe DE, Kravitz L. Порошок қарда айлинидиған вә қозғалмас бармақ боғуш конструкциялири билән қар айиғида маңған әрләрниң энергия чиқими вә физиологиялик инкаслири. Ergonomics. 2003;46(9):875–881. DOI: 10.1080/0014013031000085699
- Richmond PW, Potter AW, Looney DP, Santee WR. Қар үстидә маңшниң энергия чиқимини мөлчәрләш үчүн йәр тәриқи коэффициентлири. Applied Ergonomics. 2019;74:48–54. DOI: 10.1016/j.apergo.2018.08.017
- National Park Service. Қишта сәйлә қилиш үчүн мәслиһәтләр. Қишта сәйлә қилиш үчүн мәслиһәтләр
- Centers for Disease Control and Prevention. Бәдәнниң һәддидин зиядә совуп кетишиниң алдини елиş. Бәдәнниң һәддидин зиядә совуп кетишиниң алдини елиш
- National Institute on Aging. Соғ һавада бехәтәр мәшиқ қилиш үчүн 5 мәслиһәт. Соғ һавада бехәтәр мәшиқ қилиш
