Қарлы аяқкиіммен жүруді неден бастау керек
Қарлы аяқкиім дене салмағын үлкенірек аумаққа таратады, сондықтан аяқ борпылдақ қарға азырақ батады. Дегенмен жүру оңай болмауы мүмкін: қардың тереңдігі мен тығыздығы әркелкі, ал әр қадамда қосымша жабдықты көтеріп, алға жылжыту керек. Алғашқы серуенде ең маңыздысы — алысқа бару емес, әлі күшің бар кезде асықпай үйреніп, кері бұрыла алу.
- Алғаш рет шыққанда қысқа, таныс әрі еңісі жайпақ, бастапқы нүктеге оңай қайтуға болатын бағытты таңда.
- Қарлы аяқкиімді өз салмағыңды қысқы киім мен рюкзакты қосып есептеп, қардың түрі және өндірушінің кеңестері бойынша таңда.
- Киімді қабаттап киіп, жылы қабатты тез шешіп не қоса алатындай бол; терден киімнің су болып кетуіне жол берме.
- Қысқа адымдап, сөйлесе алатындай қарқынмен жүр; өрге шыққанда баяула, төмен түскенде қозғалысты бақыла.
- Қатты діріл, сананың шатасуы, қимылдың икемсіздігі немесе терінің ұюы — серуенді дереу тоқтатып, қауіпсіз жылыту шараларын қолдану керек деген белгі.
Қарлы аяқкиім аяқ киім қалың, борпылдақ қарға батып кететін жерде әсіресе пайдалы. Тапталған соқпақта немесе мұзда олар қолайсыз болуы мүмкін: мұзда көбіне кең табаннан гөрі тайғанамайтын дұрыс ілініс маңызды. Нақты бағытта не қажет екенін және оны ұйымдастырушылардың қандай кеңес беретінін тексер.
Қарлы аяқкиім мен етікті таңда
Алғашқы серуенге қарлы аяқкиімді жалға алған ыңғайлы: сатып алмай тұрып бекіткіштердің қалай отыратынын тексеріп, бұл белсенділік саған ұнай ма, соны түсінесің. Өлшемді тек табан ұзындығына қарап таңдама. Өндірушілер әдетте көтеретін салмақ ауқымын көрсетеді; дене салмағыңды, қысқы киімің мен рюкзагыңды ескер. Қар неғұрлым терең әрі борпылдақ болса, модельдің сені қар бетінде ұстап тұру қабілеті соғұрлым маңызды, бірақ нақты өлшемді сол модельдің кестесімен салыстыр.
- Қарлы аяқкиімді жүретін қысқы етігіңе киіп көр: бекіткіштері аяқкиімді нық ұстап, қыспауы керек.
- Қолғаппен бекіткіштерді тарту және ағыту қаншалықты оңай екенін тексер.
- Кедір-бұдыр бағытқа табанының ілінісіне және модельде қарастырылса, өкше астындағы көтергіш тірекке назар аудар.
- Қарлы аяқкиімді қай жерде және қалай қолдануға болатынын нақтыла: шаңғы жолында шаңғы ізімен жүру әдетте дұрыс емес.
- Қосымша тірек қажет болса немесе жер бедері тегіс болмаса, таяқ ал; таныс, тегіс бағытта олар міндетті емес.
12 ересек адам қатысқан зертханада тапталған қар үстімен қарлы аяқкиіммен жүру кәдімгі бетпен жүруден өзгеше болған: қадам басқанда қатысушылар жамбас пен тізесін көбірек бүккен. Бұл — тегіс бағыттағы қозғалыс туралы шағын зерттеу, қардың кез келген түріне немесе еңіске арналған нұсқаулық емес. Бұдан шығатын қарапайым қорытынды: алдымен жеңіл учаскеде жаттығып, аяқтарыңа кеңірек жабдыққа үйренуге уақыт бер.
Browning RC, Kurtz RN, Kerherve H. DOI: 10.1080/14763141.2011.637129Бұл сандар нақты зертханалық хаттаманы сипаттайды: олар серуендеуге ұсынылатын уақытты белгілемейді және қарлы аяқкиім жарақат алу қаупін азайтатынын дәлелдемейді. Алғаш жүргенде адымыңды әдеттегіден сәл кеңірек бас, сонда табандар бір-біріне ілінбейді, бірақ аяғыңды шамадан тыс алшақтатпа. Таяқтар тепе-теңдікті сақтауға көмектесуі мүмкін, алайда дұрыс бағыт пен мұқияттылықтың орнын баспайды.
Тәжірибеге сегіз ер адам қатысып, борпылдақ қармен әртүрлі бекіткіші бар модельдерде 1,6 км жүріп өтті. Авторлар сынақтан өткен нұсқалар арасындағы физиологиялық жүктеменің айырмашылықтарын анықтады. Зерттеу шағын әрі нақты модельдерді салыстырған, сондықтан оның негізінде бір құрылымды бәріне ең жақсы деп айтуға болмайды: қардың түрі, аяқкиімнің қонымдылығы, бағыт пен өзіңді жайлы сезінуің маңызды.
Dalleck LC, DeVoe DE, Kravitz L. DOI: 10.1080/0014013031000085699Жолға шықпас бұрын бекіткіштерді тексер Үйдің жанында немесе қауіпсіз, тегіс жерде қарлы аяқкиімді бекітіп, жүріп көр, бұрыл және бірнеше қадам артқа басып көр. Баулары қысып тұрса, ағытылып кетсе немесе бір-біріне ілінсе, бағытқа шықпай тұрып түзет.
Күтпеген жағдайы аз бағыт таңда
Алғашқы жолы еңісі жайпақ, жақсы таныс соқпақты немесе қыста адамдар жиі жүретін әрі қар жағдайы туралы өзекті ақпараты бар бағытты таңда. Шеңберлі жол не бұрылатын жері анық барып-қайтатын бағыт қолайлы. Тек жазғы картаға сүйенбе: қар соқпақ пен бағдарларды жауып қалуы мүмкін, ал борпылдақ қар жүруді едәуір баяулатады. Қашықтықпен қатар биіктік айырмасын, ауа райы болжамын, күннің жарық уақытын және тез қайту мүмкіндігін де ескер.
| Учаске | Жаңадан бастаған адам нені ескеруі керек | Шешім |
|---|---|---|
| Тапталған, еңісі жайпақ соқпақ | Жүру жағдайы болжамды, бірақ кей жері мұз болуы мүмкін | Қосымша тайғанамайтын құрал керек пе, тексеріп, абайлап жүр |
| Тегіс жердегі борпылдақ қар | Әр қадамға көбірек күш жұмсалады; қардың тереңдігі өзгеруі мүмкін | Қысқа учаскеден бастап, хал-жағдайыңды жиі тексер |
| Тік еңіс немесе еңістің етегіндегі бағыт | Қар көшкіні қаупі болуы мүмкін; соқпақты табу қиынға соғуы мүмкін | Алғашқы серуенге таңдама; жергілікті болжамды тексеріп, мамандардың кеңесін ұстан |
| Кері бұрылуға болатын орман соқпағы | Жағдайды бағалап, сол жолмен қайтуға болады | Бұрылатын нүктені алдын ала белгіле және өзгенің іздеріне ғана сенбе |
Бағыт таулы жерде болса, қар көшкіні қаупі туралы жергілікті болжамды және саябақ не бағыт қызметінің кеңестерін тексер. Қарлы аяқкиіммен жүруді білу қар көшкіні қаупін бағалай аласың дегенді білдірмейді. Жаңадан бастаған адамға тік еңісті кесіп өтпей не етегімен жүрмей, қар көшкіні қаупі бар жер бедерінен тыс бағытты таңдаған жөн. Ұлттық парктердің қызметкерлері қысқы жағдайды тексеріп, кері қайтуға дайын болуды бөлек ескертеді.
- Жолға шықпас бұрын ауа райы болжамын, соқпақ жағдайын, ескертулерді және күннің бататын уақытын тексер.
- Жақыныңа қайда баратыныңды және қашан оралуды жоспарлағаныңды айт.
- Бағыт картасын интернетсіз ашылатын етіп сақта және телефонда байланыс болады деп күтпе.
- Заряды толы телефон, су, жеңіл тіскебасар, қосалқы қолғап пен маңдайшам ал.
- Өзге адамдардың іздерін қауіпсіздік кепілі деп қабылдама: олар басқа жаққа не қауіпті учаскеге апаруы мүмкін.
Қыста жүруді енді бастасаң, біздің жорықты жаңадан бастаушыларға арналған нұсқаулығымыздағы жалпы кеңестер де пайдалы. Киім мен жағдайдың қысқы серуенге қалай әсер ететіні туралы суықта жүру жайлы материалдан оқы.
Авторлар жарияланған деректерді талдап, қар үстімен жүргендегі энергия шығынын бағалайтын модельдерге өзгерістер ұсынды. Қардың тереңдігі мен шөгуі, сондай-ақ оның қасиеттері маңызды. Бұл — шолу мен есептеу жұмысы, серуен бағыттарын сынау емес: бірдей қашықтықтың неге әртүрлі сезілуі мүмкін екенін түсінуге көмектеседі, бірақ дәл сенің қанша күш жұмсайтыныңды есептей алмайды.
Richmond PW, Potter AW, Looney DP, Santee WR. DOI: 10.1016/j.apergo.2018.08.017Қалың қарда картадағы қашықтық жағдайды толық көрсетпейді: қардың тығыздығы мен оған қаншалықты батып кететінің де әр қадамға кететін күшті өзгертеді.
Қабаттап киініп, құрғақ жүр
Жүргенде денең жылу бөледі, ал жел, қар мен тер сезіміңді тез өзгертуі мүмкін. Бір ғана өте жылы күртеге сенгенше, реттеуге болатын бірнеше қабат киген ыңғайлы. Серуенді қатты ысып кетпеген күйде баста; ыстықтасаң, терден киімің су болып кетпей тұрып, желдеткішін аш немесе бір қабатын шеш.
- Бірінші қабат ылғалды теріден алыстатады; мақта бұл үшін қолайлы емес, өйткені суланған мата ұзақ уақыт дымқыл болып тұрады.
- Ортаңғы қабат жылуды сақтайды. Оның қалыңдығын ауа райы болжамына, жүру қарқынына және өзіңнің суыққа сезімталдығыңа қарай таңда.
- Сыртқы қабат жел мен жауын-шашыннан қорғайды, бірақ мүмкіндігінше артық жылудың сыртқа шығуына мүмкіндік береді.
- Жылы шұлық пен бекіткіштерге сай келетін су өткізбейтін етік ки. Қонышқап қардың ішке кіруіне жол бермейді.
- Ауа райына сай құлағыңды, саусақтарың мен бетіңді жап; қосымша қолғап пен құрғақ шұлық ал.
Киім жылы ғана емес, реттеуге де ыңғайлы болуы керек: өрге шыққанда терлеп, аялдағанда тез тоңуың мүмкін. Демалғанда оңай киетін қосымша қабат ал. Суықта су ішіп, тіскебасар жеуді де ұмытпа: қыста шөлдеу сезімі бәсең болуы мүмкін, бірақ су бәрібір қажет.
Ауа райы жоспардан маңызды Қатты соққан жел, көріну мүмкіндігінің нашарлауы, дымқыл қар немесе күннің күрт суытуы — серуенді қысқартуға не кейінге қалдыруға жеткілікті себеп. Болжамды тек бастау нүктесінен ғана емес, бүкіл бағыт бойынша тексер.
Қарқын, өрге шығу және үзіліс
Қажет деп ойлағаныңнан да баяу баста. Мақсатың — қатты ентікпей, қысқа сөйлемдермен сөйлесе алатындай ырғақ табу. Суық пен құлшыныс шаршағаныңды сездірмей қоюы мүмкін, сондықтан бұл — әуелден қарқынды үдетпеудің тиімді жолы. Қар тереңдеп, қадам ауырласа немесе жиі тоқтай бастасаң, жылдамдықты азайт не бағытты қысқарт.
- Тегіс жерде аяғыңды нық басып, ұзын адымдауға тырыспа.
- Еңісі жайпақ өрге шыққанда адымды қысқартып, қолдана білсең, таяқпен қосымша тірек ал.
- Кестеге үлгеру үшін жылдамдықты арттырма: тынысың тарылса немесе аяқтарың қатты тала бастаса, тоқта.
- Төмен түскенде қысқа әрі бақылаулы адыммен жүр; салмағыңды кенет ауыстырма және серігіңе ілесуге тырыспа.
- Әбден қалжырағанша күтпей, қысқа үзілістер жаса. Тоқтағанда тоңа бастағаныңды сезсең, жылы қабатты тез ки.
Серуенді уақыт қоры болатындай жоспарла: қар жауғаннан кейін немесе борпылдақ қарда жүру күткеннен баяу болуы мүмкін. Бағытты тек шақырыммен бағалама және оны қалай да жүріп өтемін деп тырыспа. Топпен жүрсеңдер, ең баяу қатысушының қарқынын ұстанып, бір-біріңнің хал-жағдайларыңды қаншалықты жиі тексеретіндеріңді алдын ала келісіп алыңдар.
Қашан тоқтап, кері қайту керек
Шаршау, терлеу немесе жүру қиындай бастағанын сезіну қалыпты. Бірақ қауіпті тоңу белгілеріне «шыдап» жүре берме. Қатты не басылмайтын діріл, әдеттен тыс әлсіздік, сананың шатасуы, ұйқышылдық, сөздің түсініксіз шығуы және қимылдың икемсіздігі — күш түсіруді дереу тоқтатып, жылынуға кірісу керек деген белгілер. Бұл өзіңде не серігіңде байқалса, ықтасын жер ізде және белгілер ауыр болса немесе басылмаса, медициналық көмекке жүгін.
- Тоқтап, бетіңді, қол-аяқ саусақтарыңды тексер: ұю, әдеттен тыс бозару, ағару немесе балауыздай тері — қауіпті белгілер.
- Киімің суланса, ықтасын жерге барып, дымқыл киімді құрғақ киімге ауыстыруға тырыс.
- Адамды жылы жерде біртіндеп жылыт; тоңып қалды деп күмәндансаң, оны жалғыз қалдырма.
- Үсік шалған болуы мүмкін жерді ысқылама және ашық отқа не өте ыстық затқа жақындатып жылытпа.
- Сана шатасса, сөйлеу бұзылса, қатты әлсіздік байқалса немесе жағдай нашарласа, жедел көмек шақыр.
Жағдай әбден нашарлағанша күтпе CDC дерегіне сәйкес, ересектердегі гипотермия белгілеріне діріл, қатты әлсіреу, сананың шатасуы, қолдың икемсіздігі, сөздің түсініксіз шығуы және ұйқышылдық кіруі мүмкін. Мұндай белгілер байқалса, шұғыл әрекет қажет; гипотермияға күмәндансаң, медициналық көмекке жүгін. Ұю және ағарған не балауыздай тері үсіктің белгісі болуы мүмкін. Дереккөз: CDC — гипотермияның алдын алу.
Жиі қойылатын сұрақтар
Бұрын жорыққа шықпасам да, қарлы аяқкиіммен жүре аламын ба?
Иә, түсінікті жағдайда қысқа, еңісі жайпақ бағыттан бастасаң және тегіс жерде бекіткіштерді алдын ала үйренсең болады. Алыс тау бағытын немесе қар көшкіні қаупін бағалауды қажет ететін учаскені таңдама.
Қарлы аяқкиімді міндетті түрде сатып алу керек пе?
Жоқ. Алғашқы серуендерге жалға алуға болады. Осылайша бекіткіштердің қалай отыратынын және дәл осы етікпен жүру ыңғайлы ма, соны тексересің.
Таяқ қажет пе?
Әрдайым қажет емес. Олар кедір-бұдыр соқпақта және өрге шыққанда тірек бола алады, бірақ әр бағытта міндетті емес. Таяқ алсаң, оларды жұлқымай қоюға жаттық және құрылымында қысқы сақиналар қарастырылса, олардың барын тексер.
Алғашқы серуенге қанша қашықтық таңдаған дұрыс?
Барлығына бірдей қашықтық жоқ: жылдамдық қарға, жер бедеріне, ауа райына және тәжірибеге байланысты. Қайтуға ыңғайлы қысқа бағыт таңда, сөйлесе алатындай қарқынмен жүр және күш салу күткеннен жоғары болса, қай жерден кері бұрылатыныңды алдын ала белгіле.
Қарлы аяқкиім қарға батып кетсе немесе қайта-қайта сүрінсем, не істеуім керек?
Қауіпсіз жерде тоқтап, модель өлшемін, бекіткіштерді және қардың тереңдігін тексер. Тұрақсыз жүрсең, кері бұрыл немесе қауіпсіз болса, жеңілірек учаскеге өт. Бағыттың бір бөлігін жүріп қойғаның үшін ғана жалғастырма.
Ең бастысы — күшіңді сақтап қалу
Қарлы аяқкиіммен алғашқы серуеннің сәтті болуы мүмкіндігінше алыс жүргеніңе емес, қолайлы жағдайды таңдап, асықпай қайтқаныңа байланысты. Бекіткіштерді тексер, жеңіл бағыттан баста, киім қабаттары мен қарқынды ретте, ал ауа райы не хал-жағдайың нашарласа, кері бұрыл. Сонда қайтадан серуенге шығуға күшің де, ниетің де қалады.
Дереккөздер
- Browning RC, Kurtz RN, Kerherve H. Қарлы аяқкиіммен жүру биомеханикасы. Sports Biomechanics. 2012;11(1):73–84. DOI: 10.1080/14763141.2011.637129
- Dalleck LC, DeVoe DE, Kravitz L. Борпылдақ қар жағдайында айналмалы және бекітілген бауы бар қарлы аяқкиіммен жүрген ер адамдардың энергия шығыны мен физиологиялық реакциялары. Ergonomics. 2003;46(9):875–881. DOI: 10.1080/0014013031000085699
- Richmond PW, Potter AW, Looney DP, Santee WR. Қар үстімен жүргендегі энергия шығынын болжауға арналған жер бедері коэффициенттері. Applied Ergonomics. 2019;74:48–54. DOI: 10.1016/j.apergo.2018.08.017
- National Park Service. Қыста жаяу серуендеуге арналған кеңестер. Қыста жаяу серуендеуге арналған кеңестер
- Centers for Disease Control and Prevention. Гипотермияның алдын алу. Гипотермияның алдын алу
- National Institute on Aging. Суық ауа райында қауіпсіз жаттығуға арналған 5 кеңес. Суық ауа райында қауіпсіз жаттығу
