Кардиостимулятор билән йүрүш: хәвпсиз тезлик вә йүклимини қандақ таллаш керәк

Кардиостимулятор билән йүрүш: асасий қаидә

Кардиостимуляторниң өзи адәттә йүрүшни мәнъий қилмайду. Чәклимиләр көпинчә униң орнитилишидики сەۋәпләр билән бағлиқ болиду: йүргүзүш системисиниң бузулуши, синус түйүниниң аҗизлиқ синдрому, юрәк йетишмәслиги, ишемийәлик юрәк кесили яки башқа мәсилә. Шуңа хәвпсиз йүклимә пақәт аппаратниң моделигә әмәс, бәлки юрәк вә организмниң күчкә қандақ җавап беридиғанлиғиға қарап бәлгилиниду. Европа тәвсийилири имплантат қилинған аппаратлири бар адәмләрни кардиореабилитатсийәгә лайиқ намзат дәп қарайду, бирақ шәхсий баһалашниң зөрүрлүгини тәкитләйду. EAPC/EHRA консенсуси.

Кардиостимулятор немини өзгәртиду

Аппарат юрәкниң өз ритми һәддидин ташқири аста болғанда яки импульсниң йүргүзүлүши бузулғанда ритмни қоллайду. Бирақ кардиостимулятор мушакларни чиниқтурмайду, ишемийәни өзлүгидин давалимайду вә дориларниң тәсирини әмәлдин қалдурмайду. Йөргәндә организм қан еқишини, нәпәсни вә мушакларниң ишини ашуруши керәк. Әгәр юрәк соқуш тезлиги йетәрлик тез ашмиса, «путлар маңалайду, бирақ юрәк үлгүрмәйватиду» дегәндәк һис пәйда болиду.

Бу йетәрсиз хронотроп җавап дәп атилиду. У синус түйүни кесили, йүргүзүшниң хусусийәтлири яки тезликкә маслишидиған режимниң созламлириға бағлиқ болуши мүмкин. Кардиореабилитатсийә тоғрилиқ консенсуска асасән, йүклимә вақтида аппаратни баһалаш сенсорниң тоғра ишләватқан-йоқлуғини вә тезликниң жуқури чекиниң йүрүшкә тосалғу болмайватқанлиғини чүшинишкә ярдәм бериду. Бәзидә мәсилини паалийәттин ваз кечиш әмәс, бәлки мутәхәссисниң созламларни түзитиши һәл қилиду. Консенсустин тәпсилий оқуш.

Жуқуридики қатардики санлар кардиореабилитатсийә тәвсийилири вә протоколлириға мунасивәтлик; улар дәрһал 30–60 минут йүрүшүң керәк дегәнликни билдүрмәйду. Оператсийәдин кейин йүклимә адәттә аста-аста ашурулиду. ESC тәвсийилиридә имплантат тәрәптики қол билән күчлүк йүклими вә паал һәркәтләрдин дәсләпки 4–6 һәптидә сақлиниш керәклиги айрим тәкитләнгән; ениқ муддәт оператсийә, электродлар, яриниң битиши вә давалағучи дохтурниң қарариға бағлиқ. Кардиостимулятсийә тоғрилиқ ESC тәвсийилири.

Дәсләпки сәйрәдин бурун

Әгәр аппарат бурунла орнитилған вә һалитиң турақлиқ болса, тәйярлиққа бир нәччә минут кетиду. Әгәр имплантат йеқинда қилинған болса, аввал чиқириш варақиңни көрүп чиқ: униңда чәклимиләр, контрол көрүктиңниң вақти вә бәлгиләр пәйда болғанда мураҗиәт қилидиған бөлминиң номури көрситилгән болуши керәк.

• Дохтурдин адәттики йүрүшкә рухсәт берилгән-билдирилмигәнлигини, муддәт, өрләш вә тезлик бойичә чәклимиләр бар-йоқлуғини ениқла.
• Кардиостимуляторниң карточкиси яки учурлирини өзәң билән ал; сәпәрдә вә ярдәм сориғанда бу болупму муһим.
• Тез олтириш вә өйгә қайтиш имканийити бар текис йолни талла.
• Йеңила һошсизланған, күчлүк аҗизлиқ яки дохтурханида ятқан болсаң, дәсләпки сәйриләрни ялғуз қилма.
• «Дурус» пульс үчүн бета-блокатор, аритмияға қарши яки башқа юрәк дорисиниң миқдарини өз алдиңға өзгәртмә.
• Ярида мәсилә бәлгилири: күчийиватқан оғриқ, қизириш, ишшиш, суюқлуқ чиқиши яки тери қизишиниң бар-йоқлуғини көр.

Оператсийәдин кейин дәсләпки һәптиләрдә йүрүшни мүрә билән актив ишләш билән арилаштурмаслиқ муһим. Хатирҗәм йүрүш адәттә қолни кескин һәркәтләндүрүшни талап қилмайду, бирақ қолни баш үстигә көтүрүш, арқиға созуш, еғир нәрсә көтириш вә имплантат тәрәптә тәкрарлинидиған һәркәтләр вақтинчә чәклиниши мүмкин. Нәқ өз чиқириш варақиңға риайә қил: һәрхил клиникалар азрақ пәрқлиқ муддәтләрни қоллиниду. Мәсилән, Royal Papworth Hospital әслимисида дәсләпки бир айда аппарат тәрәптики қолни бешиңдин жуқури көтәрмәслик вә кейин һәркәтләрни аста-аста көпәйтиш мәслиһити берилиду. Royal Papworth Hospital әслимиси.

Хәвпсиз тезликни қандақ таллаш керәк

1-нишан — сөзлишиш синиғи

Бир нәччә җүмлини нәпәс елишиңни тохтатмай хатирҗәм ейталайдиған тезликтин башла. Бу әмәлий сөзлишиш синиғи: нәпәсиң ениқрақ тезлишиду, бирақ бөлүнүп қалмайду. Әгәр пақәт айрим сөзләр биләнла сөзләлсәң, бүгүнки күн үчүн тезлик һәддидин жуқури. Әгәр нәпәсиң тамамән өзгәрмәй, сәйрә қилиш орнида туруп қалғандәк һис қилсаң, пәхәс өзәңни яхши һис қилғандила азрақ тезләтсәң болиду.

Сөзлишиш синиғи йүклимә синиғиниң орнини басмайду, бирақ өз алдиға бәлгиләнгән пульс санини қоғлимаслиққа ярдәм бериду. Бу тоғрилиқ тәпсилий йөргәндә сөзлишиш синиғи тоғрилиқ материалдин оқушқа болиду.

2-нишан — күч сәзгү шкалиси

Күчни 0 дин 10 гичә болған шкала бойичә баһала: 0 — толуқ арам, 10 — әң жуқури йүклимә. Дәсләпки сәйриләрдә 10 дин 2–4 әтрапида қелиш әқилгә мувапиқ: бәдәниң ишләватқанлиғини һис қилисән, бирақ нәпәсиңни башқуралайсән вә бәлгиләргә бәрдашлиқ беришкә тоғра кәлмәйду. Әгәр бу күндә уйқусизлиқ, иссиқ, инфексийә, қан азлиқ яки давалаш усулиниң өзгириши болса, охшаш тезликму сениңгә еғир һис қилиши мүмкин — тезликни пәсәйт, «режини орунлаш» үчүн өзәңни зорлима.

Пульс: пайдилиқ нишан, бирақ ялғуз әмәс

Кардиостимулятор билән «220 дин яшни чиқириш» формулисини автоматик қоллиниш яки адәттики пульс зонисиға киришкә тиришиш тоғра әмәс. Аппаратниң жуқури тезлик чеки, тезликкә маслишидиған сенсори, юрәкниң өз ритми вә дорилар пульсниң җававини өзгәртиши мүмкин. Мәсилән, бета-блокаторлар тезликниң өсүшини чәклиши мүмкин, бәзи стимулятсийә режимлири болса пульс басқучлуқ өсүши яки деярлик өзгәрмәслиги мүмкин.

Саәт яки көкрәктики датчикни йөнилишни күзитиш үчүн пайдиланса болиду: адәттики тезликтә пульс қандақ өзгириду, тохтиғандин кейин қанчилик тез төвәнләйду, адәттин ташқири сәкрәшләр барму. Бирақ экрандики сан асасий соалға җавап бәрмәйду: организмға қан йетәрлик бериливатамду вә аппарат дәл йүклимә вақтида яхши ишләватамду. Әгәр охшаш тезликтә пульс адәттикидин туюқсиз жуқури яки төвән болуп қалса, үзүлүшләр, баш айлиниш яки бәрдашлиқниң кәскин чүшүши пәйда болса, вақит, тезлик вә бәлгиләрни йезип, учурларни дохтурға көрсәт.

Сениң асасий нишаниң «мукәммәл пульс» әмәс, бәлки бәдәнгә қийинчилиқ туғдурмайдиған, хәвп сигналли болмиған турақлиқ йүклимигә бәрдашлиқ бериш. Пульс дохтурниң умумий көрүнүшни чүшинишигә ярдәм бериду, бирақ өзәңни начар һис қилип турғанда сени тезлишишкә қистимаслиғи керәк.

Әгәр дайим бир хил пульсқа тирәлгән һалда нәпәс қислишиш яки аҗизлиқсиз тезликни ашуралмисаң, юрәкни өз алдиңға «қозғашқа» тиришма. Мутәхәссис йүклимә синиғи вақтида аппаратниң ишини көрүп, сенсорни, көзитилидиған жуқури тезликни вә башқа параметрларни баһалайду. Болупму имплантаттин кейин ениқ яхшилинишни күткән, бирақ адәттики йүрүш йәнила сени тез чарчитидиған болса, буни муһакимә қилиш пайдилиқ.

Дәсләпки сәйриләр үчүн юмшақ план

Төмәндә дохтури йүрүшкә аллиқачан рухсәт бәргән вә хәвп сигналли болмиған адәм үчүн еһтиятчан схема берилгән. Бу мәҗбүрий протокол әмәс вә кардиореабилитатсийиниң орнини басмайду. Әгәр тез чарчисаң, аз вақиттин башла; сәйридин кейин өзәңни әслигә кәлтүрүш узаққа созулса, бурунқи басқучни тәкрарла.

1. Қизитиш: 3–5 минут интайин хатирҗәм йүрүш. Бу арамдин йүклимигә аста-аста өтүшкә ярдәм бериду; AHA ниң бәзи тәвсийилиридә аста қәдәм билән башлаш вә сәйрә ахирида тезликни хатирҗәм пәсәйтишму мәслиһәт берилиду.
2. Асасий бөләк: сөзлишиш тезлигидә 5–10 минут. Тезлик, өрләш вә муддәтни бир вақитта қошма.
3. Ахирлаштуруш: 3–5 минут аста йүрүш. Тез болған бөләктин кейин, болупму баш айлинишқа майил болсаң, туюқсиз тохтап қалма.
4. Тәкрарлаш: сәйрә хатирҗәм өтсә, вақитни кичик қәдәмләр билән ашур — мәсилән, һәр күни әмәс, бир нәччә мәшиқтин кейин бир нәччә минуттин қош.
5. Контрол: һалитиңни пақәт йүрүш вақтидиму әмәс, бәлки бир нәччә минут кейин вә шу күнниң кейинирәкму баһала.

Текши йәрдә йүрүш турақлиқ көтүрүлидиған болғанда, пәхәс пақәт бир параметрни өзгәрт: аввал муддәтни, андин тезликни. Өрләш вә басқучлар юрәкниң көпрәк ишлишини талап қилиду, шуңа уларни текши йәр адәткә айланғандин кейин қошқиниң яхширақ. Йүклимини аста-аста көпәйтиш вә юрәккә аит бәлгиләр пәйда болғанда тохташниң умумий қаидиси American Heart Association материаллиридә баян қилинған. Юрәк кесәлликлиридә физикилиқ паалийәт тоғрилиқ AHA тәвсийилири.

Қачан тохташ керәк

Йеңи яки адәттин ташқири оғриқ, бесим, көйүш яки көкрәктә сиқилиш пәйда болса; нәпәс қислишиши тезликкә мас кәлмисә; баш айлиниш, «һазир жиқилип кетимән» дегән һис, күчлүк аҗизлиқ, соғуқ тәр, көңүл айниш, қаттиқ жүрәк соқуши яки үзүлүшләр өзәңни начар һис қилиш билән биллә болса — тохта, аста қәдәмгә чүш яки олтир. Буниң «йөрүп турсам өтүп кетәмду» дәп синима.

• Көкрәктә оғриқ яки бесим, болупму нәпәс қислишиш, соғуқ тәр, көңүл айниш яки қол, арқа, бойун яки жаға оғриғи билән биллә болса.
• Һошсизлиниш яки һошсизлиниш алдидики һаләт, тәңпуңлуқни туюқсиз йоқитиш, сөзниң чатишиши яки кәскин аҗизлиқ.
• Туюқсиз күчлүк нәпәс қислишиш, тохтиғандин кейин нәпәсти әслигә кәлтүрәлмәслик, ләвниң көгүрүшү.
• Йеңи пәйда болған ениқ жүрәк соқуши яки үзүлүшләр, әгәр улар билән биллә аҗизлиқ, баш айлиниш яки оғриқ болса.
• Адәттики бәрдашлиқниң чүшинишлик сەۋәпсиз кәскин төвәнлиши, болупму бу тәкрарланса.
• Имплантат йеридә күчийиватқан оғриқ, қизириш, ишшиш, суюқлуқ чиқиши яки тән һарарити көтүрүлүши.

Көкрәктә қаттиқ оғриқ, һошсизлиниш, еғир нәпәс қислишиш, инсульт бәлгилири яки нәпәс тохтап қелиш болса, җиддий ярдәм чақир — 112, 103 яки йәрлик җиддий ярдәм номуриға. Америка Юрәк Ассотсийәси көкрәктә қолайсизлиқ, нәпәс қислишиш, соғуқ тәр, көңүл айниш вә баш айлинишни дәрһал баһалашни талап қилидиған бәлгиләр қатариға киргүзиду. Инфаркт, инсульт вә юрәк тохтап қелишиниң бәлгилири.

Әгәр бәлгиләр тәкрарланса

Бир қетимлиқ еғир күн дайим аппаратниң бузулғанлиғини билдүрмәйду: йүклимигә бәрдашлиқ беришкә уйқу, һава температуриси, су йетишмәслиги, инфексийә, қан азлиқ, дорилар вә асасий юрәк кесили тәсир қилиду. Бирақ тәкрарлинидиған яки туюқсиз өзгәргән бәлгини пақәт «җисманий формам аҗиз» дәп чүшәндүрүшкә болмайду.

• Бурунқи маршрутиң ениқ еғир болуп қалса, кардиолог яки аппаратни контрол қилиш бөлмиси билән бағлан.
• Пульс ашмиса, һәддидин ташқири тез ашса яки үзүлүшләр пәйда болса, кардиостимуляторни йүклимә вақтида текшүрүшни сори.
• Дориларни, болупму бета-блокатор яки юрәк соқуш тезлигигә тәсир қилидиған башқа дориниң миқдари йеқинда өзгәргән болса, муһакимә қил.
• Әгәр бәлгиләр тәкрарланса, сەۋәп ениқланғичә йүклимини ашурма.
• Әгәр сенда адәттики pacemaker әмәс, бәлки ICD яки CRT-D болса, айрим қаидиләрни ениқла: бундақ аппаратларда терапийә зонлири вә башқа хәвпсизлик чарилири болиду.

Европа тәвсийилири имплантаттин кейин чәклимиләрниң пақәт аппаратниң бар-йоқлуғи биләнла әмәс, бәлки асасий кесәллик биләнму бәлгилинидиғанлиғини тәкитләйду. Сәйрә қилиш үчүн бу аддий нәрсини билдүриду: кардиостимуляторниң өзи қозғилиштин толуқ ваз кечишкә сەۋәп болмаслиғи керәк, бирақ у бәлгиләрни нәзәрдин сақит қилиш һоқуқиниму бәрмәйду. Хәвпсиз усул — даимийлиқ, муътәдиллик вә адәттики йүклимә башқичә һис қилинидиған болса, вақтида текшүрүш. Йүрәк-қан тамур кесәлликлиридә спорт вә физикилиқ паалийәт тоғрилиқ ESC тәвсийилири.

Хуласә

Кардиостимулятор билән йүрүш пульс билән мусабиқә қилиш әмәс. Текши йәрдин башла, сөзләләйдиған тезликте маң, йүклимини аста-аста өзгәрт вә адәттин ташқири реаксийәләрни йезип бар. Әгәр адәттики сәйрә туюқсиз еғир болуп қалса яки көкрәк оғриғи, һошсизлиниш алдидики һаләт, күчлүк нәпәс қислишиш вә аҗизлиқ пәйда болса, тохтап медициналиқ ярдәм сори. Қийинчилиқлар тәкрарланса, аппаратни пақәт арам һаләттә әмәс, бәлки йүклимә вақтида текшүрүшни сори.