Алди билән — хатирҗәм текшүрүш
Роллатор — қол тормозлири бар төрт чақлиқ маңғу; нурғун моделларда орундуқ вә севәтму болиду. У тәгәрәйдиғанлиқтин, уни башқуруш үчүн тәңпуңлуқ, йөнилишни контрол қилиш вә тормозларни ишлитиш маһарити керәк. Роллаторниң болуши өзлүгидин хәвпсизликкә капаләт болмайду: униң саңа өлчәм җәһәттин мас болуши, яхши ишлиши, уни тохтитиш вә бурушни билишиң муһим.
Әгәр роллатор йеңи болса яки уни узундин бери ишләтмигән болсаң, адәм көп коча, пәсләшмә яки тегизсиз йолдин башлима. Җабдуқни түз вә бош җайда, мустәһкәм таянчниң йенида үгинип бақ — гуман қилсаң, реабилитация мутәхәссисидин маңиш усулини көрситип беришни вә төрт чақлиқ моделниң саңа мас келидиған-келмәйдиғанлиғини баһалашни сорисаң болиду.
- Тутқучларни адәттә маңидиған аяқ кийимиңни кийип туруп созла: қолниң беши тәхминән биләк билән бир тәң болсун, тирсәкләр азрақ бүгүлсун.
- Чиқиштин бурун рамкиниң ечилғанлиғини, чақларниң әркин айлинидиғанлиғини вә икки тормозниңму роллаторни тутуп туралайдиғанлиғини текшүр.
- Рамкиниң йенида маң, кичик қәдәмләр билән бурил вә севәтни артуқчә жүклимә.
- Йолниң йүзини, өр-дөңләрни, йол четидики пәләмпәйләрни вә дәм алидиған җайларни алдин баһала; мурәккәп йәрләрни мутәхәссис билән мәслиһәтләш.
Маңиштин бурун роллаторни тәйярла
Һәр қетимлиқ сәйлидин бурун роллаторни түз йәргә қой вә рамкиниң толуқ ечилғанлиғини, бекитилгәнлигини көздин кәчүр. Чақларни қарап чиқ: улар бутун, көзгә челиқидиған бошаңлиқсиз вә айлинишқа тосқунлуқ қилидиған нәрсиләрсиз болуши керәк. Төрт чақниң һәммиси йәргә тегип турғанлиғини вә тутқучларниң бирдәк егизликкә бекитилгәнлигини текшүр. Бирәр қисми бошашқан, тормоз тутмайдиған яки чақ чирмалған болса, мәсилә һәл қилинмиғичә сәйләгә чиқма.
- Таймайдиған тәписи бар адәттики аяқ кийимиңни кий.
- Кийим-кечәк вә сумкиниң чақларға яки тормоз симлириға илинип қалмайдиғанлиғини текшүр.
- Нәрсиләрни севәткә чүшүп кәтмәйдиған вә путиңға тосқунлуқ қилмайдиған қилип сал.
- Өз моделиңниң қолланмисида тормозниң қандақ бесилидиғанлиғини вә қоюветилидиғанлиғини оқуп бил.
Роллаторни тартип туруп орнуңдин турма Орундуқтин турғанда, мутәхәссис саңа башқа усулни көрсәтмигән болса, қолтаяққа яки башқа мустәһкәм таянчқа таян. Бекитилгән тормозлар роллаторни өзүңгә тартқанда униң йөткилип кетишини һәрдайим тосуп қалалмайду.
Тутқучларни бойиңға маслап созла
Адәттә кийидиған аяқ кийимиңни кийип, мүрәңни бош қоюп, қоллириңни төвән чүшүргән һалда тик тур. Көпинчә һалда тутқучлар биләктики қатлиқниң тәхминән тәңидә болиду. Тутқучларни тутқанда тирсәкләр азрақ бүгүлгән, мүриләр болса көтүрүлмигән вә алдиға созулмиған болуши керәк. Бу өлчәм роллатор ишләпчиқарғучисиниң қолланмисида берилгән; ениқ созлаш вә бекитиш усули моделға бағлиқ.
Тутқучлар бәк төвән болса, гөрәңни чиқирип, роллаторни алдиңға жирақ сүрүшкә башлишиң мүмкин. Бәк егиз болса, мүрәңни көтүрүшиң яки қоллириңни дегидәк түз тутушуң мүмкин. Адәттә башқа аяқ кийимдә маңсаң, ялаңпут яки пошна аяқ кийим кийип туруп көз мөлчәри билән егизликни өзгәртмә. Созлаштин кейин икки тутқучниң бекиткичлирини текшүр вә тәбиий һаләттә туруп қайтидин тутуп бақ.
Тәтқиқатқа 23 яшанған аял қатнашқан. Роллаторниң кәйнидин маңған вақитта алға еңиш байқалған; бу һаләттә қәдәмләр қисқирақ, маңиш тезлиги болса тикрәк һаләткә селиштурғанда аста болған. Бу кичик көләмлик, бир вақит нуқтисидики тәтқиқат болуп, һәммә адәмгә бир поза мас келиду дегәнни испатлимайду; у роллаторни тоғра созлаш вә бәдән һалитини әмәлийәттә текшүрүшниң пайдилиқлиғини қоллайду.
Liu H. et al. Postural effect on gait characteristics by using rolling walkers. Journal of Gerontological Nursing. 2020. DOI: 10.1016/j.gerinurse.2020.06.017.Чиқиштин бурун тормозларни үгән
Қол тормозлириниң адәттә икки хизмити бар: маңишни астилитиш вә чақларни орнида бекитиш. Ишлитиш усули моделға қарап пәрқлиниду. Мәсилән, Medline қолланмисида астилитиш үчүн ричагни қисташ, тохтитип бекитиш үчүн болса, чирт қилған аваз чиққичә төвән бесиш тәвсийә қилиниду. Өз роллаториңниң қолланмисини оқуп чиқ: башқа моделдики ричагларниң орни вә бесиш йөнилишини өз моделиңгә көчүрмә.
- Түз вә хәвпсиз җайда қол тормозини аста бесип, андин қоюветип бақ.
- Тохтап, сол вә оң парковка тормозлирини бир-бирләп текшүр.
- Икки тормозниму бекитип, чақларниң айланмайдиғанлиғини еһтиятчанлиқ билән сина.
- Маңишни давамлаштуруштин бурун тормозларни қайтидин қоювет.
Парковка тормози бекитилгәндиму роллатор йөткәлсә, тормоз әсли һалитигә қайтмиса яки ричагни бәк қаттиқ қисташ керәк болса, йолда униңға ишәнмә. Қолланмида көрситилгән күтүм қилиш усулиға әмәл қил яки сервисқа мураҗиәт қил; түзитилгәндин кейин ишлитиштин бурун тормозни синаш керәк. Бу ишни билимән дәп ишәнмисиң, тормоз симиниң керилишини өзәң өзгәртмә.
«Алди билән түз җайда ишәшлик тохташни үгән — андин бурулуш вә мурәккәпрәк йолларға өт».
Рамкиниң йенида маң вә аста-аста бурил
Икки тутқучни тутуп, алдиңға қара вә өзәңгә қолайлиқ сүръәттә маң. Роллаторни жирақ сүрүп, униңға йетиш үчүн арқисидин чепишқа яки бәдәнни алдиға созушқа тоғра кәлгидәк қилма. Medline қолланмисида көрситилгән өлчәм бойичә маңғанда путиңниң бир қисми кәйинки чақлар сизиғиниң азрақ алдида туриду. Лекин орунлишиш маңиш усулуңға бағлиқ: путуң чақларға пат-пат тегип кәтсә яки рамкидин бәк жирақлишип кәтсәң, мутәхәссистин текшүрүп беришни сорисаң болиду.
Бурулуштин бурун, керәк болса, тормоз билән сүръитиңни төвәнләт вә әтрапиңда бошлуқ барлиғини текшүр. Роллаторни кичик һәрәкәт билән керәклик тәрәпкә бур, өзәң болса қисқа қәдәмләр билән басқучлап бурулуп, бәдениңни аста айландур. Бир аяқта туруп өз орнуңда айланма, путиңни чатиштурма вә роллаторни өзәңдин түртиветип туруп бирла вақитта кескин бурулма. Өтүш йоли тар болса, алди билән тохтап, башқа йол билән хәвпсиз өтүшкә болидиған-болмайдиғанлиғини ойлан.
Тормоз һәрқандақ йөткәлгәндин сақлайду дәп ойлима Парковка тормози чақларни тутуп турушқа ярдәм бериду, бирақ роллаторға есилсаң яки уни тартсаң, у йәнила орнидин қозғилиши мүмкин. Тутқучларни тез туруп кетиш үчүн тутқуч орнида ишләтмә вә өрлүк йәрдә орундуққа олтарма. Орундуқ дәм елидиған җай, аяқ билән иттирип маңидиған усул әмәс.
Олтармақчи болсаң, алди билән түз йәрдә тохтап, икки парковка тормозини бекит. Аяқлириңниң кәйнидә орундуқни сезгичә кичик қәдәмләр билән бурул, андин аста олтар. Турмастин бурун роллаторниң орни билән тормозлирини қайтидин текшүр; өзәңни мустәһкәм таянчтин иттир, җабдуқни өзүңгә тартма. Орундуқ вә севәткә чүшүридиған жүк чәклимисини қолланмидин ениқла.
Лабораториялик тәтқиқатта он ишләткүчи өлчәш әсваплири орнитилған роллатор билән һәрхил тапшурмиларни орунлиған. «Адәм вә роллатор» системисиниң турақлиқлиқ көрсәткүчи түз маңишқа селиштурғанда мурәккәп тапшурмиларда төвән болған. Муәллипләр мәшиқ пәقәт түз маңиш биләнла чәкләнмәслиги керәк, дәп хуласә қилған. Бу бордюр яки тосалғуларда өз алдиңға мәшиқ қилишиң керәк дегәнлик әмәс: хәвпсиз тапшурмилардин башла вә уларни мутәхәссис билән бирликтә талла.
Costamagna E. et al. Objective measures of rollator user stability and device loading during different walking scenarios. PLOS ONE. 2019;14(1):e0210960. DOI: 10.1371/journal.pone.0210960.Сәйлидин бурун йолни баһала
Йолниң йүзи түз, өтүш йоли йетәрлик кәң вә тохтап дәм алидиған җайлар көзгә челиқидиған йолдин башла. Пәقәт асасий йолни әмәс, беналарниң кириш еғизини, ишик йоллирини, өтүш җайлирини вә бурулушқа тоғра келидиған йәрләрни ҳам текшүр. Һарисаң қайтип кетәләйдиған қисқа йолни алдин таллап қоюш пайдилиқ. Йолниң йүзини таллиғанда немиләргә диққәт қилиш керәклиги тоғрилиқ тәпсилий маңиш йолиниң йүзлири тоғрилиқ мақалини оқусаң болиду.
- Йолда яриқлар, бош шагал, һөл йопурмақ, муз яки башқа тайғақ җайлар барму?
- Тик өрлүк, егиз бордюр, пәләмпәй яки тар өтүш җайлири барму?
- Йүзи түзрәк башқа йол билән өтүшкә боламду?
- Йолда хәвпсиз дәм алидиған җай вә киришкә болидиған бина барму?
- Адәм топи, йоруқлуқниң азлиғи, қаттиқ шамал яки ямғур тосқунлуқ қиламду?
Йолда техи өтүшни билмәйдиған тосалғу болса, маңиватқан пәйтиңдә өзәңни синап бақма. Medlineниң ениқ бир моделға аит қолланмисида пәләмпәй, бордюр вә тосалғулардин сақлиниш айрим агаһландурулған; башқа ишләпчиқарғучиларниң қолланмиси пәрқлиниши мүмкин, шуңа өз җабдуғуңниң қолланмиси вә мутәхәссисниң мәслиһитигә асаслан. Гуман қилсаң, башқа йолни талла яки сәпәрдаштин сәйлини планлашқа ярдәм беришни сорисаң болиду.
Маңиш усулиңни қачан мутәхәссискә көрситиш керәк
Әгәр роллаторни тунҗи қетим ишлитиватқан болсаң, тәңпуңлуғуң пат-пат бузулса, чақларға путуң тегип кәтсә, тормозларни ишәшлик ишлиталмисаң яки башқуруштин һарисаң, физиотерапевт яки эрготерапевттин роллаторниң созлиниши вә маңиш усулуңни баһалап беришни сорисаң болиду. Аяқ кийимиңни алмаштурғандин, саламәтлигиң өзгәргәндин, операциядин кейин яки көрүш, қол күчи, маслаштуруш маһарити я хәтирә көзгә челиқидиғанчә начарлашқандиму бу хил текшүрүш болупму пайдилиқ.
Мутәхәссис саңа роллаторниң мас келидиған-келмәйдиғанлиғини, тутқучларниң тоғра созланған-созланмиғанлиғини, қандақ тохтайдиғанлиғиңни, ишиктин қандақ өтидиғанлиғиңни вә қандақ бурилидиғанлиғиңни қарап берәләйду. Дәрискә өз роллаториңни вә адәттә кийидиған аяқ кийимиңни елип бар: бу умумий усулни әмәс, күндилик реал шараитиңни текшүрүшкә ярдәм бериду. Төрт чақлиқ маңғуни тунҗи қетим ишлитиш тоғрилиқ тәтқиқатму җабдуқни үгиниш диққәтни талап қилидиғанлиғини көрсәткән; шуңа муәллипләр уни ишлитишни башлиғандин кейин клиникилиқ назарәт қилишниң муһимлиғини тәкитлигән.
Тәтқиқатқа маңиш үчүн маңғу ишлитишкә еһтияҗи болмиған 49 чоң киши қатнашқан: 25 яш вә 24 чоң яшлиқ киши. Төрт чақлиқ маңғуни тунҗи қетим ишләткәндә маңиш аста вә вақит өлчәмлири бойичә турақсизирақ болған; мурәккәп йол вә бир вақитта ойлашни талап қилидиған тапшурмиму көрсәткүчләрни өзгәрткән. Нәтиҗиләрни даимлиқ ишләткүчиләргә биваситә тәдбиқлашқа болмайду, бирақ улар маһарәтни аста-аста үгиниш вә клиникилиқ текшүрүшни қоллайду.
Omana H. A. et al. The effect of first-time 4-wheeled walker use on the gait of younger and older adults. PM&R. 2022;14(11):1333–1342. DOI: 10.1002/pmrj.12700.Тохтап, ярдәм сорисаң болиду Әгәр туюқсиз пат-пат жиқилишқа башлисаң, тормозни тутуп туралмисаң, йеңи баш айлинишни һис қилсаң яки маңиш усулуңниң туюқсиз өзгәргәнлигини байқисаң, сүръитиңни ашуруп буни толуқлашқа урунма. Сәйлини тохтитип, вәзийәтни медицина мутәхәссиси билән муһакимә қил.
Көп сорайдиған соаллар
Тормозни һемишәм азрақ бесип маңсам боламду?
Өз моделиңниң қолланмисиға асаслан. Қол тормози маңишни контроллуқ билән астилитиш яки тохтитиш үчүн ишлитилиду, бирақ ричагни узақ вақит қистап туруш қолни һарғузуп, башқурушқа тосқунлуқ қилиши мүмкин. Тормозни бесиш саңа қийин болса, мутәхәссистин җабдуқниң созлинишини текшүрүшни вә саңа мас җайни таллашни сорисаң болиду.
Роллатор билән өрлүк йолдин чүшсәм боламду?
Умумий қаидә бойичә қарар қилма: рухсәт қилинидиған-қилинмайдиғанлиғи моделға, өрлүкниң тикликигә вә сениң мүмкинчилигиңгә бағлиқ. Қолланмини оқуп, мутәхәссистин шу җайда җабдуқни хәвпсиз башқурушни көрситип беришни сорисаң болиду. Сүръәт вә йөнилишни контрол қилалмисаң, башқа йолни талла.
Парковка тормозиниң тутуп туридиғанлиғини қандақ текшүримән?
Түз йәрдә роллаторни тохтитип, һәр бир тормозниң парковка бекитишини ишқа қош вә чақларниң айланмайдиғанлиғини еһтиятчанлиқ билән сина. Ишләпчиқарғучиниң қолланмисиға әмәл қил. Җабдуқ қозғилип кәтсә яки тормозлар бирдәк ишлимисә, текшүртүп яки ремонт қилдурмиғичә ишләтмә.
Пәقәт түз йолда мәшиқ қилиш керәкму?
Түз йол роллатор билән дәсләп тонушушқа пайдилиқ, бирақ күндилик маңиш тохташ, бурулуш вә кәңлиги һәрхил җайлардин өтүшни өз ичигә алиду. Бундақ тапшурмиларни хәвпсиз шараитта аста-аста қош. Тәңпуңлуғуң муқим болмиса яки жиқилиш хәвпи болса, мутәхәссисниң йенида мәшиқ қил.
Мәнбәләр
- Omana H. A. et al. The effect of first-time 4-wheeled walker use on the gait of younger and older adults. PM&R. 2022;14(11):1333–1342. DOI: 10.1002/pmrj.12700
- Costamagna E. et al. Objective measures of rollator user stability and device loading during different walking scenarios. PLOS ONE. 2019;14(1):e0210960. DOI: 10.1371/journal.pone.0210960
- Liu H. et al. Postural effect on gait characteristics by using rolling walkers. Journal of Gerontological Nursing. 2020. DOI: 10.1016/j.gerinurse.2020.06.017
- Medline. Basic Steel Rollator: User Instructions & Warranty. Тутқучларни созлаш, тормозларни ишлитиш вә җабдуқни текшүрүш тоғрилиқ қолланма. Medline қолланмиси (PDF)
