Әуелі асықпай тексер
Роллатор — қол тежегіштері бар төрт дөңгелекті жүріс құралы; көптеген үлгілерінде орындық пен себет болады. Ол дөңгелектеп жүретіндіктен, оны басқару үшін тепе-теңдік, бағытты бақылау және тежегіштерді қолдана білу қажет. Роллатордың болуы өздігінен қауіпсіздікті қамтамасыз етпейді: оның өлшемі саған сай, құрылғысы жарамды болуы, ал сен оны тоқтатып, маневр жасай алуың маңызды.
Роллаторды жаңадан қолдана бастасаң немесе көптен бері ұстамаған болсаң, адам көп жүретін көшеден, еңістен не тегіс емес тротуардан бастама. Құрылғыны берік тірек бар маңдағы тегіс, бос жерде меңгер — ал күмәнің болса, оңалту маманынан жүріс техникасын көрсетіп, төрт дөңгелекті үлгі саған сай келетін-келмейтінін бағалауды сұра.
- Тұтқаларды әдетте киетін аяқкиіміңмен бапта: алақаның білезік деңгейінде, шынтағың сәл бүгулі болсын.
- Жолға шығар алдында жақтаудың ашылып, бекітілгенін, дөңгелектердің еркін айналатынын және екі тежегіштің де роллаторды ұстап тұратынын тексер.
- Жақтауға жақын жүр, қысқа қадамдармен бұрыл және себетке шамадан тыс зат салма.
- Жолдың төсемін, еңістерді, бордюрлерді және демалатын орындарды алдын ала бағала; күрделі тұстарды маманмен ақылдас.
Жүрер алдында роллаторды дайында
Әр серуен алдында роллаторды тегіс жерге қойып, жақтауы толық ашылып, бекітілгеніне көз жеткіз. Дөңгелектерді қарап шық: олар бүтін, көзге көрінерлік босап-салбырауы жоқ және айналуына кедергі болмайтындай болуы керек. Төрт дөңгелектің бәрі жерге тиіп тұрғанын, ал тұтқалардың бірдей биіктікте бекітілгенін тексер. Бір бөлшегі босап тұрса, тежегіш ұстамаса немесе дөңгелек кептелсе, мәселе шешілмейінше серуенге шықпа.
- Таймайтын табаны бар, өзің үйренген аяқкиімді ки.
- Киімің мен сөмкең дөңгелектерге және тежегіш сымдарына ілінбейтініне көз жеткіз.
- Аяғыңа кедергі келтірмейтіндей етіп заттарды себетке орналастыр, ештеңе салбырап тұрмасын.
- Өз үлгіңнің нұсқаулығынан тежегіштердің қалай қосылып, қалай босатылатынын қара.
Роллатордан ұстап тартылып тұрма Орындықтан тұру үшін, маман басқа тәсілді көрсетпеген болса, қолтаянышқа немесе басқа берік тірекке сүйен. Тежегіштер қосулы тұрса да, роллаторды өзіңе қарай тартқанда оның жылжып кетпеуіне әрдайым кепіл болмайды.
Тұтқаларды бойыңа сай ретте
Күнделікті аяқкиіміңді киіп, иығыңды бос ұстап, қолдарыңды төмен түсіріп тік тұр. Әдетте тұтқалар білезіктің бүгілісіне шамалас биіктікте болады. Оларды ұстағанда шынтағың сәл бүгулі болып, иығың көтерілмеуі және алға созылмауы керек. Бұл бағдар роллатор өндірушісінің нұсқаулығында берілген; нақты реттеу тәсілі мен бекіткіш механизмі үлгіге байланысты.
Тұтқалар тым төмен болса, еңкейіп, роллаторды алдыңа тым алыс итеріп жіберуің мүмкін. Тым биік болса, иығыңды көтересің немесе қолдарыңды дерлік түзу ұстайсың. Әдетте басқа аяқкиіммен жүрсең, биіктігін өкшелі аяқкиіммен немесе жалаңаяқ тұрғанда шамалап реттеме. Реттеп болған соң, екі тұтқаның да бекіткішін тексеріп, табиғи қалыпта қайта ұста.
Зерттеуге жасы үлкен 23 әйел қатысты. Алға еңкейіп, роллатордың соңынан еріп жүргенде, денесін тік ұстаған қалыппен салыстырғанда, зерттеушілер қадамның қысқарып, жүру жылдамдығының баяулағанын байқады. Бұл — шағын көлденең зерттеу; ол бір қалып бәріне сай екенін дәлелдемейді. Дегенмен, баптауды және дене қалпын іс жүзінде тексерудің маңызын көрсетеді.
Liu H. et al. Postural effect on gait characteristics by using rolling walkers. Journal of Gerontological Nursing. 2020. DOI: 10.1016/j.gerinurse.2020.06.017.Жолға шығар алдында тежегішті меңгер
Қол тежегішінің әдетте екі қызметі бар: жүрісті баяулату және дөңгелектерді орнында бекіту. Оны басқару тәсілі үлгіге байланысты. Мысалы, Medline нұсқаулығында баяулату үшін иінтіректі қысып, тұраққа қою үшін оны сырт еткен дыбыс шыққанша төмен басу ұсынылады. Өз роллаторыңның нұсқаулығын қара: иінтіректердің орны мен жұмыс істеу бағытын басқа үлгіден үлгі тұтпа.
- Қауіпсіз, тегіс жерде қол тежегішін жайлап басып, қайта босатып көр.
- Тоқтап, сол және оң жақтағы тұрақ тежегіштерін кезекпен тексер.
- Екі тежегішті де бекітіп, дөңгелектердің айналмайтынын абайлап тексер.
- Жүрісті жалғастырмас бұрын тежегіштерді қайта босат.
Тұрақ тежегіші қосулы тұрғанда роллатор жылжыса, тежегіш орнына қайтпаса немесе иінтіректі басу үшін шамадан тыс күш қажет болса, жолда оған сенбе. Қызмет көрсету нұсқауларын орында немесе сервиске жүгін; реттегеннен кейін тежегіштерді қолданар алдында тексеру керек. Мұны істей білмесең, тежегіш сымының керілуін өз бетіңше өзгертпе.
«Әуелі тегіс жерде сенімді тоқтауды үйрен — содан кейін ғана бұрылыстар мен күрделірек тұстарды қос».
Жақтауға жақын жүріп, біртіндеп бұрыл
Екі тұтқадан ұстап, алға қарап, өзіңе ыңғайлы қарқынмен жүр. Роллаторды өзің қуып жетуге немесе денеңді созуға мәжбүр болатындай алыс итерме. Medline нұсқаулығындағы бағдар бойынша жүргенде, табаныңның бір бөлігі артқы дөңгелектердің сызығынан сәл алда тұрады. Бірақ нақты қалып жүрісіңе байланысты: аяқтарың дөңгелекке жиі тиіп кетсе немесе жақтаудан тым алыс кетіп қалсаң, маманнан жүрісіңді тексеруді сұра.
Бұрылмас бұрын, қажет болса, тежегішпен жылдамдықты азайтып, айналаңда орын барын тексер. Роллаторды қажетті жаққа қарай аздап бұрып, өзің қысқа қадамдармен біртіндеп бұрыл. Бір аяқпен бір орында айналма, аяқтарыңды айқастырма және роллаторды өзіңнен итере отырып, оны күрт бұруға тырыспа. Өту жолы тар болса, әуелі тоқтап, басқа жолмен қауіпсіз өтуге бола ма, ойлан.
Тежегіш кез келген қозғалыстан қорғайды деп ойлама Тұрақ тежегіші дөңгелектерді ұстап тұруға көмектеседі, бірақ роллаторға сүйенсең немесе оны тартсаң, ол жылжып кетуі мүмкін. Тез тұру үшін тұтқаларды таяныш ретінде пайдаланба және еңісте орындыққа отырма. Орындық — демалатын жер, аяқпен итеріліп жүру тәсілі емес.
Отырғың келсе, әуелі тегіс жерде тоқтап, екі тұрақ тежегішін де қос. Артыңда орындықты сезгенше қысқа қадамдармен бұрыл да, ақырын отыр. Тұрар алдында роллатор мен тежегіштердің қалпын қайта тексер; құрылғыны өзіңе қарай тартпай, берік тіректен итеріл. Орындық пен себетке түсетін жүктеме шегін нұсқаулықтан қара.
Зертханалық зерттеуде он қолданушы аспаптар орнатылған роллатормен әртүрлі тапсырма орындады. «Адам мен роллатор» жүйесінің тұрақтылық көрсеткіші түзу жүргенге қарағанда күрделірек тапсырмаларда төмен болды. Авторлар жаттығу тек түзу жүрумен шектелмеуі керек деген қорытындыға келді. Бұл бордюрлерден немесе кедергілерден өз бетіңше өтуге жаттығу керек дегенді білдірмейді: қауіпсіз тапсырмалардан баста және оларды маманмен бірге таңда.
Costamagna E. et al. Objective measures of rollator user stability and device loading during different walking scenarios. PLOS ONE. 2019;14(1):e0210960. DOI: 10.1371/journal.pone.0210960.Серуенге дейін бағытты бағала
Төсемі тегіс, жолы жеткілікті кең әрі тоқтайтын орындары бірден байқалатын бағыттан баста. Негізгі жолды ғана емес, ғимарат кіреберістерін, есік ойықтарын, өткелдер мен бұрылуға тура келетін жерлерді де тексер. Шаршасаң, кері қайтуға болатын қысқа бағытты алдын ала таңдаған пайдалы. Жол төсемін таңдағанда нені ескеру керегі туралы толығырақ жүруге арналған жол төсемдері туралы материалдан оқы.
- Жарықтар, борпылдақ қиыршық тас, дымқыл жапырақ, мұз немесе тайғақ басқа жерлер бар ма?
- Тік еңістер, биік бордюрлер, баспалдақтар немесе тар өткелдер бар ма?
- Төсемі тегістеу балама жолмен өтуге бола ма?
- Жол бойында демалатын қауіпсіз орын және ғимаратқа кіретін қолжетімді есік бар ма?
- Адам көптігі, нашар жарық, қатты жел немесе жаңбыр кедергі келтіре ме?
Бағытта әлі еңсеруді үйренбеген кедергі болса, оны жүріп келе жатып сынама. Medline-ның нақты үлгіге арналған нұсқаулығында баспалдақтардан, бордюрлерден және кедергілерден сақтану керегі бөлек ескертіледі; басқа өндірушілердің нұсқаулары өзгеше болуы мүмкін, сондықтан өз құрылғыңның нұсқаулығы мен маманның ұсынымдарын басшылыққа ал. Күмәндансаң, айналма жолды таңда немесе серуенді жоспарлауға серігіңнен көмектесуін сұра.
Жүріс техникасын маманға қашан тексерткен жөн
Роллаторды алғаш қолдансаң, тепе-теңдікті жиі жоғалтсаң, дөңгелектерге аяғың тиіп кетсе, тежегіштерді сенімді басқара алмасаң немесе оны басқарудан шаршасаң, физиотерапевттен не эрготерапевттен баптауың мен жүрісіңді бағалауды сұра. Аяқкиіміңді ауыстырғаннан, денсаулығың өзгергеннен, отадан кейін немесе көру қабілетің, қол күшің, үйлесімің не жадың айтарлықтай нашарлағаннан соң мұндай тексеру әсіресе пайдалы.
Маман дәл осы роллатордың саған сай келетінін, тұтқалардың дұрыс реттелгенін, қалай тоқтайтыныңды, есік ойығынан қалай өтетініңді және қалай бұрылатыныңды тексере алады. Сабаққа өз құрылғыңды және күнделікті киетін аяқкиіміңді алып бар: сонда жалпы техниканы емес, шынайы жағдайды тексеруге болады. Төрт дөңгелекті жүріс құралын алғаш қолдану тәжірибесін зерттеу де оны меңгеру зейін талап ететінін көрсетті, сондықтан авторлар құрылғыны қолдана бастағаннан кейін клиникалық бақылау қажет деп санады.
Зерттеуге жүру үшін жүріс құралы қажет болмаған 49 ересек адам қатысты: олардың 25-і жас, 24-і жасы үлкен адамдар болды. Төрт дөңгелекті жүріс құралын алғаш қолданғанда жүріс баяулап, уақыттық көрсеткіштері бойынша тұрақтылығы төмендеді; күрделі бағыт пен бір мезгілде орындалған ойлау тапсырмасы көрсеткіштерді қосымша өзгертті. Нәтижелерді тұрақты қолданушыларға тікелей телуге болмайды, бірақ олар біртіндеп үйрену мен дағдыны клиникалық тексерудің маңызын көрсетеді.
Omana H. A. et al. The effect of first-time 4-wheeled walker use on the gait of younger and older adults. PM&R. 2022;14(11):1333–1342. DOI: 10.1002/pmrj.12700.Тоқтап, көмек сұра Егер соңғы кезде жиі құлай бастасаң, тежегішті ұстай алмасаң, жаңадан басың айналса немесе жүрісің күрт өзгергенін байқасаң, мұны жылдамырақ жүру арқылы өтеуге тырыспа. Серуенді тоқтатып, жағдайды медицина маманымен талқыла.
Жиі қойылатын сұрақтар
Тежегішті үнемі сәл басып жүруге бола ма?
Өз үлгіңнің нұсқаулығын басшылыққа ал. Қол тежегіші жылдамдықты бақылап азайтуға немесе тоқтауға арналған, ал иінтіректерді үнемі қысып жүру қолды шаршатып, басқаруға кедергі келтіруі мүмкін. Тежегішті басу қиын болса, маманнан баптауын тексеріп, саған лайық құрылғы таңдауға көмектесуін сұра.
Роллатормен еңіске түсуге бола ма?
Мұны жалпы ережеге сүйеніп шешпе: рұқсат етілуі үлгіге, еңіске және мүмкіндігіңе байланысты. Нұсқаулықты оқып, маманнан нақты сол жерде құрылғыны қауіпсіз басқаруды көрсетуді сұра. Жылдамдық пен бағытты бақылай алмасаң, басқа жолды таңда.
Тұрақ тежегішінің ұстап тұрғанын қалай тексеруге болады?
Тегіс жерде роллаторды тоқтатып, әр тежегіштің тұрақ бекіткішін қос та, дөңгелектердің айналмайтынын абайлап тексер. Өндірушінің нұсқаулығын орында. Құрылғы жылжыса немесе тежегіш бірқалыпты жұмыс істемесе, тексеріп не жөндегенше оны қолданба.
Тек түзу жолда жаттығу керек пе?
Түзу жол алғашқы танысуға пайдалы, бірақ күнделікті жүруде тоқтау, бұрылу және ені әртүрлі өткелдерден өту де бар. Мұндай тапсырмаларды қауіпсіз жерде біртіндеп қос. Тепе-теңдігің тұрақсыз болса немесе құлау қаупі бар болса, маманның жанында жаттық.
Дереккөздер
- Omana H. A. et al. The effect of first-time 4-wheeled walker use on the gait of younger and older adults. PM&R. 2022;14(11):1333–1342. DOI: 10.1002/pmrj.12700
- Costamagna E. et al. Objective measures of rollator user stability and device loading during different walking scenarios. PLOS ONE. 2019;14(1):e0210960. DOI: 10.1371/journal.pone.0210960
- Liu H. et al. Postural effect on gait characteristics by using rolling walkers. Journal of Gerontological Nursing. 2020. DOI: 10.1016/j.gerinurse.2020.06.017
- Medline. Basic Steel Rollator: User Instructions & Warranty. Тұтқаларды баптау, тежегіштерді пайдалану және құрылғыны тексеру жөніндегі нұсқаулық. Medline нұсқаулығы (PDF)
