Qozgal Блог Денсаулық
Денсаулық

Мортон невромасы кезінде жүру: аяқ киім мен жүктемені қалай таңдауға болады

Мортон невромасы кезінде жүргенде табанның алдыңғы бөлігі ашып, шаншып немесе астында тас жатқандай сезілуі мүмкін. Көбіне саусақтарды қыспайтын аяқ киім мен қысқа бағыттардан бастаған көмектеседі. Бірақ ауырсыну күшейсе, күнделікті істеріңе кедергі келтірсе немесе ұю байқалса, жүріп басуға тырыспа — дәрігерге қарал.

9 мин оқу 6 дереккөз
Адам серуенге шығар алдында тұмсығы кең, жайлы аяқ киімді киіп көріп жатыр

Мортон невромасы кезінде не болады

Мортон невромасы — табанның алдыңғы бөлігіндегі жүйкелердің бірін қоршаған тіннің тітіркенуі және қалыңдауы. Көбіне белгілер үшінші және төртінші саусақтың арасында пайда болады. Ашып немесе шаншып ауыру, шаншу, ұю, не табаныңның астында кішкентай тас жатқандай сезім болуы мүмкін. Ұзақ жүру, аяқтың ұшымен итерілу және тар аяқ киім жайсыздықты күшейтуі мүмкін, ал демалу немесе аяқ киімді шешу оны уақытша жеңілдетеді. NHS жиі кездесетін белгілерді осылай сипаттайды.

Алайда табанның осындай ауырсынуына басқа мәселелер де себеп болуы мүмкін. Мысалы, табан сүйектеріне шамадан тыс күш түсуі, буындардың қабынуы немесе шаршау сынығы. Сондықтан тән сезімнің өзі диагнозды растамайды: ауырсыну алғаш рет пайда болса, тұрақты болып кетсе немесе айтарлықтай өзгерсе, өз бетіңше диагноз қойма. Жүйелі шолуда клиникалық белгілердің диагностика үшін маңызды екені, ал УДЗ-ден анықталған өзгеріс тиісті шағымдар болмаса, ауырсынудың себебі бола бермейтіні айтылған. Дереккөз: консервативті емге шолу, 2019.

Алдымен — жайлылық, шақырым емес Серуеннің мақсаты — қанша ауырсынуға шыдайтыныңды тексеру емес, белгілерді күшейтпейтін жүктемені табу. Бұл мақала дәрігердің тексеруін алмастырмайды: диагноз расталмаған болса, ауырсыну қатты болса немесе табаның ұйып қалса, жүру жайын дәрігермен талқыла.

Аяқ киім: табанның алдыңғы бөлігіне түсетін қысымды азайт

Алдымен саусақтарың бір-біріне қысылмайтын әрі еркін қозғалатын аяқ киімді таңда. Тұмсығы жеткілікті кең әрі биік, өкшесі аласа, астары жұмсақ және табаныңды қатты жерден қорғайтын табаны бар аяқ киімді ізде. Ең бастысы — аяқ киім дәл өз аяғыңа сай болуы керек: қорабындағы «кең» гэсэн бичиг нь доторх зай хангалттай гэсэн үг биш. Кең, өкшесі аласа, табаны жұмсақ аяқ киім таңдауды NHS пен AAOS ұсынады.

  • Аяқ киімді түрегеп тұрып киіп көр: сонда саусақтарың тұмсыққа тіреліп тұрмағанын байқау оңайырақ.
  • Тұмсығының ені табанның алдыңғы бөлігінің еніне сай екенін, ал бүйірлері қыспайтынын тексер.
  • Дүкенде бірнеше минут жүріп көр. Үйреншікті ашу не шаншу сезімі пайда болса, аяқ киім кейін «жазылады» деп ойлама.
  • Ұлтарақ қолдансаң, аяқ киімнің қалай отырғанын қайта тексер: ұлтарақ іштен орын алып, аяқ киімді тарылтуы мүмкін.
  • Серуенге тұрақты әрі үйреншікті аяқ киімді таңда; табаны жұқа немесе қонышы қатты өзгерген аяқ киімге бірден ауыспа.
Нені тексеру керекЖақсы белгіБасқа аяқ киім іздеуге себеп
ТұмсығыСаусақтар еркін орналасқан, бүйірінен қысылмайдыСаусақтар бір-біріне қысылған немесе алдыңғы жағына тіреледі
ҚонышыТабан сырғымайды, бірақ қысылып та тұрмайдыӨкшені ұстап тұру үшін алдыңғы бөлігін қатты байлау қажет
ТабаныКәдімгі қадамда жайлы және қатты жерден қорғайдыЖұқа немесе қатты табан ауырсынуды күшейтеді
Ұлтарақ немесе жастықшаОрын жеткілікті, аяқ киім тарылмайдыҚойғаннан кейін табанның алдыңғы бөлігіне қысым артады
Clinical Rehabilitation, 2019 Мортон невромасына арналған жеке ұлтарақтар: рандомизацияланған зерттеу

Зерттеуге 72 адам қатысты. Табан күмбезі мен табан сүйектері аймағын тірейтін жеке ұлтарақ тегіс ұлтарақпен салыстырылды. Жеке ұлтарақ қолданған топта жүрген кездегі ауырсыну азайып, функцияның кейбір көрсеткіштері жақсарды. Бұл үміттендіретін нәтиже, бірақ кез келген дайын ұлтарақ бәріне көмектеседі дегенді білдірмейді: зерттеуде нақты бір үлгі мен нақты бір пациенттер тобы тексерілген.

Oliveira H. A. V. et al. Effectiveness of customized insoles in patients with Morton's neuroma. Clinical Rehabilitation. 2019.

Жұмсақ ұлтарақ немесе табан сүйектері астына қойылатын жастықша қысымды қайта бөлуге көмектесуі мүмкін, бірақ оның орналасуы маңызды. Әдетте жастықша ауырсынатын аймақтың дәл астына емес, артына қойылуы керек; дұрыс орналаспаса немесе тым көлемді болса, қысымды арттыруы мүмкін. Қойғаннан кейін белгілер күшейсе, алып тастап, маманнан кеңес сұра. Ұлтараққа «үйрену» үшін ауырсынуға шыдаудың қажеті жоқ.

Серуен жүктемесін қалай мөлшерлеуге болады

Мортон невромасы кезінде бәріне бірдей жарайтын қашықтық жоқ: көтере алатын жүктеме белгілердің күшіне, аяқ киімге, жердің бетіне және соңғы кездері қанша жүргеніңе байланысты. Әдетте ауырсынуды тудыратын бағыттан қысқасын таңда. Ұзақ серуен әзірге белгілерді қоздырса, оны арасында демалып, бірнеше қысқа серуенге бөл. Белгілер асқынған кезде жүгіруді, секіруді және табанның алдыңғы бөлігіне қатты күш түсіретін басқа жаттығуларды азайтқан жөн — NHS те осыған ұқсас кеңес береді.

«Табаның ауырсынуды білдіріп тұрған күні қашықтықты арттырма. Алдымен жайлы көтере алатын мөлшерді тап, содан кейін ғана жоспарыңды аз-аздан өзгерт».

Іс жүзінде серуен кезінде ғана емес, одан кейін де өз жағдайыңды бақыла: кешке немесе келесі күні таңертең ауырсыну, шаншу не ұю күшеймеді ме? Белгілер айтарлықтай асқынса немесе әдеттегі деңгейіне қайтпаса, келесі серуенді қысқарт не жағдай жақсарғанша кейінге қалдыр. Бұл — өз жағдайыңды бақылаудың сақ тәсілі, тексерілген клиникалық хаттама емес: зерттеулер Мортон невромасы кезінде қадам санын арттырудың нақты тәртібін анықтаған жоқ.

  1. Серуенді жайбарақат аяқтай алатын жерге жақын, қысқа әрі тегіс бағыт таңда.
  2. Өзіңе жайлы қарқынмен жүр; қысқа қашықтықтың орнын жылдамдықты арттырып толтыруға тырыспа.
  3. Ауырсыну күшейсе, қатты ашыса немесе саусақтарың ұйыса, тоқтап, табанға түсетін қысымды азайт.
  4. Бірнеше серуен қатарынан жағдай айтарлықтай нашарламай өткенше, шамамен сол мөлшерді қайтала.
  5. Содан кейін уақытты немесе қашықтықты сәл арттыр — жылдамдық пен қашықтықты қатар өзгертпе.
  6. Көбейткеннен кейін белгілер күшейсе, соңғы жайлы мөлшерге қайта орал.
72 ұлтарақ зерттеуіне қатысқан адам
82 екі әдісті салыстыруға қатысқан адам
2 нед. жақсару болмаса, дәрігерге қаралу мерзімі
Foot & Ankle International, 2005 Аяқ киім мен ұлтарақты өзгерту инъекциямен салыстырылды

Зерттеуде 82 пациент аяқ киімді ұлтарақпен бірге өзгерту және инъекция алу топтарына бөлінді. 12 айдан кейін аяқ киім тобындағы қатысушылардың 63%-ы, ал инъекция тобындағылардың 82%-ы ауырсынудың толық немесе ішінара басылғанын айтты; осы мерзімде топтар арасындағы айырмашылық статистикалық тұрғыдан мәнді болмады. Бұл нәтиже аяқ киімнің пайдасы жоқ екенін дәлелдемейді: ол жақсару бәрінде бірдей болмайтынын және тек аяқ киімді ауыстыру мәселені әрдайым шеше бермейтінін көрсетеді.

Saygi B. et al. Morton Neuroma: Comparative Results of Two Conservative Methods. Foot & Ankle International. 2005.

Зерттеулер нені көрсетеді — және нені дәлелдемейді

Зерттеулер табанның алдыңғы бөлігін қыспайтын аяқ киімді байқап көруді және ол жеткіліксіз болса, маман көмегіне жүгінуді қолдайды. Бірақ нақты әсері әдіс пен адамға байланысты. 2019 жылғы жүйелі шолуға әртүрлі үлгідегі зерттеулер, соның ішінде шағын бақылау топтары енгізілген; авторлар дәлелдердің әркелкі екенін және бәріне бірдей жарайтын «ең жақсы» консервативті ем жоқ екенін атап өткен. Matthews және әріптестерінің шолуынан толығырақ оқы.

Cochrane Database of Systematic Reviews, 2024 Мортон невромасын емдеу жөніндегі жүйелі шолу

Шолуға 373 қатысушы қамтылған алты рандомизацияланған зерттеу кірді, бірақ барлық әдіс бойынша нақты қорытынды жасай алмады. Аяқ киім мен ұлтарақты өзгерту жеке араласу тәсілдері ретінде талдауға кірмеді: сәйкес зерттеулер шолу талаптарына сай болмады. Сондықтан бұл шолу жайлы аяқ киімнің пайдасын жоққа шығармайды, бірақ емдеу тәсілдерінің көбі бойынша сапалы дәлел әзірге аз екенін еске салады.

Matthews B. G. et al. Treatments for Morton's neuroma. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2024.

Мұнда айырмашылық бар: «қысымды азайтып, белгілерді жеңілдетуі мүмкін» деген «невроманы әркімде емдейді» дегенмен бірдей емес. Аяқ киімді ауыстыру мен серуенді абайлап реттеу көмектеспесе, дәрігер диагнозды нақтылап, басқа нұсқаларды талқылай алады. Бірінен соң бірін бірнеше ұлтарақ немесе жастықша сатып алып, қайсысы көмектесетінін болжауға тырыспа: кейде дәл бейімдеу қажет, ал кейде ауырсынудың себебі мүлде неврома болмауы мүмкін.

Қашан жүріп басуға тырыспау керек

Ауырсыну қатты болса, күнделікті істеріңе кедергі келтірсе, күшейсе немесе жиі қайталанса, дәрігерге қарал. Табаның шаншып, ұйып немесе әлсіреп тұрса, сондай-ақ белгілер жарақаттан немесе операциядан кейін басталса, қаралуды кейінге қалдырма. NHS өз бетіңше қолданған шаралар екі апта ішінде көмектеспесе, медициналық көмекке жүгінуге кеңес береді; ауырсыну қатты немесе күшейіп бара жатса, осы уақытты күтудің қажеті жоқ. Дәрігерге қаралуға себеп болатын белгілер тізімі.

Ауырсынуды ұзақ серуенмен тексерме Табаның айтарлықтай ісінсе, түсі өзгерсе, ыстық болып тұрса, оған баса алмасаң немесе ауырсыну жарақаттан кейін басталса, жүктемені тоқтатып, медициналық тексеруден өт. Мұндай белгілерді тексерусіз невромадан көрмеу керек.

Жоспарланған бағытты жүріп өту үшін қатты ауырсынуды басатын дәрімен бүркемелемеу аса маңызды. Қант диабеті, сезімталдықтың бұзылуы немесе қан айналымы мәселелері болса, жүктеме мен аяқ киім жайын дәрігермен талқыла: мұндайда жайсыздық сезімі табанның нақты жағдайын толық көрсетпеуі мүмкін.

Алдағы серуендерге арналған қысқа жоспар

Егер диагноз қойылған, белгілер орташа және алаңдатарлық нышандар жоқ болса, жақын күндері мына қарапайым жоспарды байқап көр. Тұмсығының ені сай, кең аяқ киім таңда, бағытты өзіңе жайлы қашықтыққа дейін қысқарт және жүрген кезде, сондай-ақ келесі күні таңертең табаныңның қалай сезінетінін жазып жүр. Қашықтықты біртіндеп арттыру үшін біздің қашықтықты арттыру жөніндегі нұсқаулығымыздағы қағиданы қолдануға болады; жайлы аяқ киімді таңдау өлшемдері жүруге арналған аяқ киім туралы мақалада берілген.

  • Үйреншікті өлшемге немесе сәнді пішінге бола саусақтарыңды қыспа.
  • Жылдамдық пен қашықтықты бір мезгілде арттырма.
  • Жүргеннен кейін белгілер айтарлықтай күшейсе, бағытты қысқарт.
  • Ұлтарақ немесе жастықшаны міндетті нәрсе деп санама: онымен жайлырақ бола ма, соны бағала.
  • Ауырсыну басылмаса, күнделікті өмірге кедергі келтірсе немесе ұюмен қатар жүрсе, дәрігерге қарал.

Жиі қойылатын сұрақтар

Мортон невромасы болса да жүре беруге бола ма?

Жүруге бірден тыйым салынбайды, бірақ қашықтықты өз жағдайыңа қарай таңда. Қысқа бағыттан және саусақтарға қысым түсірмейтін аяқ киімнен баста. Ауырсыну күшейсе, ұю пайда болса немесе серуеннен кейін жағдайың нашар күйде қалса, тоқтап, кеңес ал.

Табаны өте кең арнайы аяқ киім керек пе?

Міндетті емес. Ең бастысы — тұмсығының ені мен биіктігі сай болып, аяқ киім саусақтарды қыспауы және үйреншікті белгілерді күшейтпеуі. Аяқ киімді түрегеп тұрып киіп көріп, ішінен жүріп байқап көр. Сай келетінін таба алмасаң немесе ауырсыну басылмаса, аяқ киімнің қалай отырғанын дәрігерден не табан маманынан бағалауды сұра.

Табан сүйектері астына қойылатын жастықшаны бірден сатып алған дұрыс па?

Міндетті емес: жастықшалар мен ұлтарақ бәріне бірдей келе бермейді, ал дұрыс қойылмаса, қысым түсіруі мүмкін. Бір рандомизацияланған зерттеуде табан күмбезі мен табан сүйектері аймағын тірейтін жеке ұлтарақ жүрген кездегі ауырсынуды азайтқан, бірақ бұл кез келген дайын жастықшаның тиімді екенін дәлелдемейді. Жастықшаны байқап көріп, жағдайың нашарласа — алып таста.

Аяқ киімді ауыстырсам да, қашан дәрігерге қаралу керек?

Ауырсыну қатты болса, күшейсе, күнделікті істеріңе кедергі келтірсе, қайталанса немесе шаншу, әлсіздік не ұюмен қатар жүрсе, дәрігерге қарал. Жарақаттан немесе операциядан кейін де қаралуды кейінге қалдырма. Өз бетіңше қолданған шаралар екі аптада көмектеспесе, NHS те медициналық көмекке жүгінуге кеңес береді.

Қысқаша
  • Саусақтарың қысылмайтын аяқ киімді таңда; үлгінің атауынан гөрі ені мен жайлылығы маңызды.
  • Қысқа бағыттан баста да, белгілер күшеймесе, бір уақытта тек бір көрсеткішті арттыр.
  • Ұлтарақ немесе табан сүйектері астындағы жастықша бәріне бірдей көмектеспейді; жағдайың нашарласа, алып таста.
  • Күшейіп бара жатқан, күнделікті өмірге кедергі келтіретін немесе ұюмен қатар жүретін ауырсыну — жүріп басуға емес, дәрігерге қаралуға себеп.

Дереккөздер

  1. NHS. Мортон невромасы: белгілері, өз бетіңше қолданатын шаралар және медициналық көмекке жүгіну себептері. Аяқ киім мен дәрігерге қаралу мерзіміне қатысты кеңестер үшін беті тексерілді. NHS: Мортон невромасы
  2. American Academy of Orthopaedic Surgeons. OrthoInfo: Morton's Neuroma. Кең аяқ киім таңдау және жүйкеге түсетін қысымды азайту жөніндегі кеңестер. AAOS OrthoInfo
  3. Oliveira H. A. V. et al. Effectiveness of customized insoles in patients with Morton's neuroma: a randomized, controlled, double-blind clinical trial. Clinical Rehabilitation. 2019;33(12):1898–1907. DOI: 10.1177/0269215519873949
  4. Saygi B. et al. Morton Neuroma: Comparative Results of Two Conservative Methods. Foot & Ankle International. 2005;26(7). DOI: 10.1177/107110070502600711
  5. Matthews B. G. et al. The effectiveness of non-surgical interventions for common plantar digital compressive neuropathy (Morton's neuroma): a systematic review and meta-analysis. Journal of Foot and Ankle Research. 2019;12:12. DOI: 10.1186/s13047-019-0320-7
  6. Matthews B. G. et al. Treatments for Morton's neuroma. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2024;(2):CD014687. DOI: 10.1002/14651858.CD014687.pub2

Тағы оқыңыз

Qozgal-мен қадамдарыңды сана

Тегін қосымша: қадам санайды, стрик жүргізеді және күн сайын жүруге ынталандырады.

Блогтың барлық мақалалары