Качан сейилдөөгө чыкса болот
Эгер толук кан тапшырсаң, адегенде борбордо сунушталган убакытка чейин калып, тамактанып, суу ич. Эс алгандан кийин өзүңдү адаттагыдай сезсең, кыска жана жай сейилдөөгө болот: донорлорго берилген сунуштар, адатта, кадимки кадамдарга эмес, биринчи кезекте күчтүү жүктөмгө жана оор жумушка чектөө коёт. Мисалы, NHS күндүн аягына чейин катуу көнүгүүлөрдөн жана оор нерсе көтөрүүдөн карманууну сунуштайт, ал эми өзүңдү жакшы сезсең, жеңил басууну өзүнчө уруксат берилген кыймыл-аракет катары көрсөтөт. Өзүң барган борбордун эрежелерин да текшер.
Бул колдонмо толук кан тапшыруу жөнүндө Эгер плазма, тромбоцит тапшырсаң же башка процедурадан өтсөң, өзүң барган борбордун нускамасын аткар: сунуштар жана чектөөлөр айырмаланышы мүмкүн. Медициналык кызматкерлердин көрсөтмөлөрү макаладагы жалпы кеңештен маанилүүрөөк.
Үйгө чейинки жолду машыгуу катары кабыл алба: эгер жол алыс, ысык, тепкичтүү же өйдө болсо, бирөөдөн жеткирип коюусун суран же жеңилирээк жолду танда. Өзүңдү дагы эле алсыз, көңүлүң айнып же башың айланып, тең салмаксыз сезип жатсаң, сейилдөөгө чыкпа. Кан тапшыргандан кийин кадам санынан да өзүңдү кандай сезип жатканың маанилүү.
Эмне үчүн сейилдөө менен машыгуу бирдей эмес
Толук кан тапшырганда организм суюктуктун жана кычкылтек ташуучу эритроциттердин бир бөлүгүн жоготот. Ошондуктан кан тапшыргандан көп өтпөй катуу кыймылдоо адаттагыдан оор сезилиши мүмкүн. Тегиз жерде жай басуу, адатта, ылдам басууга, узакка өйдө чыгууга, рюкзак көтөрүп жөө жүрүүгө же ысыкта сейилдөөгө караганда азыраак күч талап кылат. Бирок бул жеңил басуу баарына сөзсүз коопсуз дегенди билдирбейт: белгилер пайда болсо, токто.
Сапаты төмөн 18 изилдөөнүн метаанализинде толук кан тапшыргандан 24–48 саат өткөндөн кийин гемоглобиндин жана кычкылтекти максималдуу керектөөнүн көрсөткүчтөрү орточо төмөндөгөнү аныкталган; авторлор физикалык ишке максималдуу жөндөмдүүлүктүн да азайганын белгилешкен. Бул жыйынтыктар көнүгүү тесттерине тиешелүү, кадимки сейилдөөнүн тобокелдигин түздөн-түз өлчөбөйт. Алар катуу машыгууну жай басууга теңебеш керектигин түшүнүүгө жардам берет. DOI: 10.1111/trf.13893.
Van Remoortel H. жана авторлоштору. Системалуу сереп жана метаанализ, 2017.Физикалык тесттердин маалыматтары сага канча мүнөт сейилдөөгө болоруна так жооп бербейт. Изилдөөлөргө көбүнчө чакан топтор катышкан, ал эми катышуучулардын абалы жана даярдыгы ар башка болгон. Ошондуктан спорттук тесттин пайыздарын күнүмдүк сейилдөөгө түздөн-түз колдонбо жана өзүңдү жакшы сезсең, сөзсүз көнгөн аралыгыңды басып өтүшүң керек деп ойлобо.
Бул системалуу сереп кан тапшыргандан кийинки 12–24 саатка көңүл бурган. Жалпыланган жыйынтыктарда күч келген учурдагы айрым көрсөткүчтөрдүн өзгөрүшү статистикалык мааниге жеткен эмес, ал эми кан көрсөткүчтөрүндөгү өзгөрүүлөр байкалган. Авторлор изилдөөлөрдүн чектөөлөрүн жана ар түрдүүлүгүн өзүнчө белгилешкен. Сейилдөөгө байланыштуу жыйынтык этият: илим баарына бирдей убакытты белгилебейт, андыктан борбордун сунуштарын жана организмиңдин реакциясын эске ал. DOI: 10.1371/journal.pone.0215346.
Johnson D. M., Roberts J., Gordon D. Системалуу сереп, 2019.«Калыбына келгениңди басып өткөн чакырымың менен далилдөөнүн кереги жок. Өзүңдү башкача сезсең — токтоп, өзүңө убакыт бер».
Жөө басууга кайтуунун жөнөкөй жолу
Ар башка уюмдар катуу көнүгүүгө кайтуунун мөөнөтүн ар башкача белгилешет: айрымдары күндүн аягына чейин карманууну, башкалары болжол менен бир сутка күтүүнү сунуштайт. Мисалы, NHS Blood Donation күндүн аягына чейин катуу машыкпоону сунуштайт, ал эми ДССУнун окуу нускамасында 24 саат бою катуу жүктөмдөн баш тартуу айтылат. Бул сейилдөөгө байланыштуу карама-каршылык эмес: сөз негизинен оор көнүгүүлөр жана спорт сыяктуу катуу жүктөм жөнүндө болуп жатат. Биринчи кезекте өзүң барган борбор берген нускаманы аткар.
Бул сандар ар башка уюмдардын сунуштарына мисал гана, баарына бирдей милдеттүү тартип эмес. ДССУ кан тапшыргандан кийин байкоо жана эс алуу жөнүндө да жазат; борбор өз тартибин белгилей алат. Керектүү убакыт өтсө да, белгилер сакталып турганда сейилдөөнү улантпа.
- Кан тапшыргандан кийин кызматкерлер айткан убакытка чейин борбордо эс ал. Жеңил тамактанып, суу же сунушталган башка суусундук ич. Өзүңдү жаман сезсең, кызматкерге айт.
- Ошол эле күнү толук калыбыңа келип, борбор андан катуураак көрсөтмө бербесе гана кыска, жеңил жана тегиз маршрутту танда. Кадимки кадам саныңа жетүүнү максат кылбай, сүйлөшө ала тургандай жай бас.
- Ылдам басууну, тик өйдө чыгууну, узак сейилдөөнү, оор рюкзак көтөрүүнү жана ысыкта басууну борбордун нускамасында көрсөтүлгөн мөөнөткө чейин кийинкиге калтыр.
- Эртеси күнү алсыроо, баш айлануу, адаттан тыш демигүү жана ийне сайылган жерде көйгөй болбосо, көнгөн маршрутуңа акырындап кайтып кел. Жүктөм оор сезилсе, аралыкты кыскарт же сейилдөөнү башка күнгө жылдыр.
| Жагдай | Эмне кылган оң | Эмнеден кармануу керек |
|---|---|---|
| Ошол эле күнү, өзүңдү адаттагыдай сезсең | Тегиз жерде кыска жана жай сейилдөө | Ылдамдыкка умтулуу, узак жол, ысык |
| Ошол эле күнү алсыроо же көңүл айнуу болсо | Эс алуу; керек болсо борборго кайрылуу | Белгилерге карабай баса берүү |
| Эртеси күнү белгилер жок | Кадимки жөө жүрүүгө акырындап кайтуу | Чыдамкайлыгыңдын чегин дароо текшерүү |
| Плазма, тромбоцит же өзгөчө көрсөтмөлөр | Өзүң барган борбордун нускамасын аткаруу | Жалпы мөөнөттөрдү башка процедурага колдонуу |
Сейилдөөнү кантип коопсуз кылса болот
Алгачкы жолу чыкканда үйгө тез кайтуу кыйын болгон маршрутту тандаба. Отурганга мүмкүн болгон жана жанында адамдар бар, тегиз тааныш жол менен басканың жакшы. Эгер канды биринчи жолу тапшырсаң, мурда эсиң ооп көргөн болсо же кан тапшыргандан кийин өзүңдү жаман сезсең, жалгыз сейилдебей, сага кандай чаралар керектигин кызматкерлерден алдын ала сурап алганың оң.
Япониядагы бир борбордо донорлордун реакцияларын дээрлик 44 миң адамдан турган көзөмөл тобу менен салыштырган изилдөөдө реакциялар, башка факторлор менен катар, жаш курактын кичүүлүгү, салмактын аздыгы жана эсептелген кан көлөмүнүн аздыгы менен байланышкан. Мындай байкоого негизделген байланыштар сенде сөзсүз реакция болот дегенди билдирбейт; алар эстен танчудай абалды көз жаздымда калтырбоо жана кызматкерлердин көрсөтмөлөрүн аткаруу эмне үчүн маанилүү экенин эскертет. DOI: 10.1016/j.transci.2012.04.002.
Takanashi M. жана авторлоштору. Тобокелдик факторлору боюнча изилдөө, 2012.Борбор башкача көрсөтмө бербесе, адаттагыдай тамактанып, суу ич; бир нече литр суу ичип, калыбыңа келүүнү тездетүүгө аракет кылба. Сейилдөөнүн алдында алкоголь ичпе: ал өзүңдү начар сезүүгө алып келип, баш айланууну баалоону кыйындатышы мүмкүн. Ийне сайылган жерди да байка: донор болгон колуңа оор жүк көтөрбө, таңгыч суу болуп кетсе же канай баштаса, жолуңду улантпа.
Маршрутту запас менен планда Үйүңө же эс алуучу жайга жакын айланып өтчү жол танда, телефонуңду ала чык жана белгилүү бир аралыкты басууну максат кылба. Жалгыз сейилдеп жатсаң, жакыныңа кайда баратканыңды айт. Башың айланууга жакын болсо, бул өзгөчө пайдалуу.
Качан токтоо керек
Көңүлүң айнып, башың айланып, күтүүсүз алсырап, муздак тер басып, көзүң караңгылап же жыгылып кала тургандай сезилсе, дароо токто. «Басып жазылат» деп аракет кылба жана өжөрлөнүп үйгө чейин жете бербе. Коопсуз жерге отур же жат; мүмкүн болсо, бутуңду жогору көтөрүп, жаныңда бирөө болушун суран. NIH Blood Bank кыймылды токтотуп, белгилер толук басылганга чейин аны кайра баштабоону сунуштайт.
Белгилерге карабай сейилдөөнү улантпа Өзүңдү жаман сезсең, адегенде отур же жат да, жардам сура. Белгилер басылбаса же кайра кайталанса, кан борборуна же медицина кызматкерине кайрыл. Эсиң ооп кетсе, көкүрөгүң ооруса, дем алуу кыйындаса, кан катуу кетсе же шишик тез чоңойсо, тез арада медициналык жардам керек.
Ийне сайылган жерден канаса, токтоп, аны таза кездеме же таңгыч менен басып, колуңду өйдө көтөр; кан токтобосо, борборго байланыш же медициналык жардамга кайрыл. Колуңдагы оору күчөсө, уюса же чымыраса, кадамыңды гана байкап отурбай, бул тууралуу адиске айт.
Көп берилген суроолор
Борбордон үйгө чейин жөө барсам болобу?
Бул аралыкка, маршрутка жана өзүңдү кандай сезип жатканыңа жараша болот. Адегенде кызматкерлер айткан убакытка чейин эс ал. Алсырап же башың айланып жатса, жалгыз жөө барба — бирөөдөн жеткирип коюусун суран же борбордун кызматкеринен кеңеш сура.
Кандай гана сейилдөө болбосун, так 24 саат күтүшүм керекпи?
Жок, бул кадимки жөө басууга баарына бирдей тыюу салуу эмес. Уюмдар көрсөткөн мөөнөттөр биринчи кезекте катуу физикалык жүктөмгө тиешелүү жана бири-биринен айырмаланат. Жай сейилдөө үчүн өзүң барган борбордун көрсөтмөлөрүн жана белгилердин толук жоктугун эске ал.
Кадимки аралыкты басууга качан кайта алам?
Эртеси күнү өзүңдү адаттагыдай сезсең, көнгөн маршрутуңа акырындап кайт. Калтырып кеткен кадамдарыңды узак же ылдам сейилдөө менен толтурба. Аралыкты басуу адаттан тыш оор болсо, жүктөмдү азайтып, өзүңө көбүрөөк убакыт бер.
Башым үйгө келгенден кийин айлана баштаса эмне кылам?
Отур же жат, белги толук басылганга чейин баспа. Өзүңдү жаман сезүү басылбаса, күчөсө же кайра кайталанса, кан борборуна же медициналык адиске кайрыл. Эсиң ооп кетсе, көкүрөгүң ооруса же дем алуу кыйындаса, тез жардам керек.
Эң башкысы — шашпа
- Эс алып, жеңил тамактангандан кийин өзүңдү толук жакшы сезсең жана борбор башкача көрсөтмө бербесе, кыска жана жай сейилдөөгө болот.
- Ошол эле күнү ылдам басуудан, өйдө чыгуудан, ысыктан, оор рюкзактан жана донор болгон колго күч келтирүүдөн карман.
- Баарына бирдей мөөнөт жок: борборлордун сунуштары ар башка, ал эми плазма жана тромбоцит тапшыруунун эрежелери башка болушу мүмкүн.
- Алсыроо, көңүл айнуу, көз караңгылоо же баш айлануу болсо, дароо токтоп, отур же жат.
- Кадимки аралыкка акырындап кайт жана кадам санын калыбыңа келгениңди текшерүү үчүн колдонбо.
Булактар
- Van Remoortel H. жана авторлоштору. Толук кан тапшыруунун кычкылтек керектөөгө жана физикалык ишке жөндөмдүүлүккө тийгизген таасири: системалуу сереп жана метаанализ, 2017. DOI
- Johnson D. M., Roberts J., Gordon D. Толук кан тапшыруунун күч келген учурдагы кардиореспиратордук жана гематологиялык көрсөткүчтөргө тийгизген курч таасири: системалуу сереп, 2019. DOI
- Takanashi M. жана авторлоштору. Кан тапшырганда вазовагалдык реакциянын тобокелдик факторлору, 2012. DOI
- NHS Blood Donation. Кан тапшырууга даярдык: жеңил жүктөм жана сейилдөө. Расмий сунуш
- NHS Blood Donation. Кан тапшыргандан кийинки сунуштар. Расмий сунуш
- NIH Blood Bank. Кан тапшыргандан кийинки кам көрүү, баш айлануу жана жүктөмгө кайтуу. Расмий сунуш
- Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму. Guidelines and Principles for Safe Blood Transfusion Practice, кан тапшыргандан кийинки кам көрүү бөлүмү. ДССУнун колдонмосу