Кай ба сайругашт баромадан мумкин аст
Агар ту хуни пурра супорида бошӣ, аввал вақти тавсияшуда дар марказ бимон, хӯрок хӯр ва об бинӯш. Агар пас аз истироҳат худро мисли пештара ҳис кунӣ, сайругашти кӯтоҳу ором метавонад мувофиқ бошад: тавсияҳои донорӣ одатан пеш аз ҳама машқҳои шадид ва кори вазнинро маҳдуд мекунанд, на ҳар қадами оддиро. Масалан, NHS тавсия медиҳад, ки то охири рӯз аз машқҳои шадид ва бардоштани чизҳои вазнин худдорӣ кунӣ, аммо роҳравии сабукро ҳамчун намуди алоҳидаи фаъолият ҳангоми хуб будани аҳвол иҷозат медиҳад. Тавсияҳои маркази худро ҳам санҷ.
Ин дастур дар бораи супоридани хуни пурра аст Агар ту плазма, тромбоцит супорида бошӣ ё амалиёти дигаре гузашта бошӣ, дастури маҳз маркази худро риоя кун: тавсияҳо ва маҳдудиятҳо метавонанд фарқ кунанд. Дастури кормандони тиббӣ аз маслиҳати умумии ин мақола муҳимтар аст.
Роҳи бозгашт ба хонаро ба машқ табдил надеҳ: агар роҳ дарозу гарм бошад, зинапоя ё нишебӣ дошта бошад, хоҳиш кун, ки туро баранд, ё роҳи осонтареро интихоб кун. Агар ҳанӯз сустӣ, дилбеҳузурӣ, беҳолӣ ё ноустуворӣ ҳис кунӣ, ба сайругашт набаро. Пас аз супоридани хун аҳволат аз нақшаи қадамҳо муҳимтар аст.
Чаро сайругашт ва машқ як чиз нестанд
Ҳангоми супоридани хуни пурра организм як миқдор моеъ ва ҳуҷайраҳои сурхи хунро, ки оксигенро интиқол медиҳанд, аз даст медиҳад. Аз ин рӯ, машқи шадид пас аз супоридани хун метавонад аз маъмулӣ вазнинтар ҳис шавад. Қадамзании ором дар роҳи ҳамвор одатан назар ба роҳравии тез, баромади тӯлонӣ ба нишебӣ, сайри пиёдагардӣ бо ҷузвдон ё гаштугузор дар ҳавои гарм камтар заҳмат талаб мекунад. Ин маънои онро надорад, ки роҳравии сабук барои ҳама ҳатман бехатар аст: ҳангоми пайдо шудани нишонаҳо бояд фаъолиятро қатъ кард.
Мета-таҳлили 18 таҳқиқоти дорои сифати паст нишон дод, ки пас аз 24–48 соати супоридани хуни пурра нишондиҳандаҳои гемоглобин ва истеъмоли ҳадди аксари оксиген ба ҳисоби миёна пасттар буданд; муаллифон ҳамчунин коҳиши қобилияти ҳадди аксари ҷисмониро тавсиф карданд. Ин натиҷаҳои санҷишҳои машқанд, на ченкунии мустақими хатари сайругашти маъмулӣ. Онҳо барои фаҳмидани он ёрӣ медиҳанд, ки чаро машқи шадидро бо қадамзании ором баробар донистан дуруст нест. DOI: 10.1111/trf.13893.
Van Remoortel H. ва ҳамкорон. Шарҳи низомманд ва мета-таҳлил, 2017.Маълумот аз санҷишҳои ҷисмонӣ ҷавоби дақиқ намедиҳад, ки маҳз ту чанд дақиқа сайругашт карда метавонӣ. Дар таҳқиқот аксар вақт гурӯҳҳои хурд иштирок мекарданд ва ҳолату омодагии иштирокчиён гуногун буд. Аз ин рӯ, фоизҳои санҷиши варзиширо бевосита ба сайругашти ҳаррӯза татбиқ накун ва фикр накун, ки агар худро хуб ҳис кунӣ, ҳатман бояд масофаи маъмулиатро тай намоӣ.
Ин шарҳи низомманд ба фосилаи 12–24 соат пас аз супоридани хун тамаркуз кард. Дар натиҷаҳои ҷамъбастшуда тағйироти баъзе нишондиҳандаҳои машқ аз ҷиҳати оморӣ муҳим набуданд, аммо тағйироти нишондиҳандаҳои хун намоён буданд. Муаллифон маҳдудиятҳо ва гуногунрангии таҳқиқотро низ махсус қайд карданд. Хулоса барои сайругашт эҳтиёткорона аст: илм вақти ягонаи ҳатмиро муайян намекунад, бинобар ин тавсияҳои марказ ва вокуниши организми худро ба назар гир. DOI: 10.1371/journal.pone.0215346.
Johnson D. M., Roberts J., Gordon D. Шарҳи низомманд, 2019.«Барои исботи барқарор шуданат шарт нест, ки бо тай кардани километрҳо худро бисанҷӣ. Агар аҳволат тағйир ёбад, ист ва ба худ вақт деҳ».
Нақшаи амалӣ барои баргаштан ба роҳравӣ
Муҳлати тавсияшуда барои машқҳои шадид дар ташкилотҳои гуногун яксон нест: дар баъзе ҷойҳо тавсия медиҳанд, ки то охири рӯз аз онҳо худдорӣ кунӣ, дар ҷойҳои дигар — тақрибан як шабонарӯз интизор шавӣ. Масалан, NHS Blood Donation тавсия медиҳад, ки то охири рӯз машқи шадид накунӣ, аммо дар дастури омӯзишии ТУТ аз худдорӣ аз машқи шадид дар давоми 24 соат гуфта шудааст. Ин дар бораи сайругашт зиддият нест: асосан сухан дар бораи машқҳои вазнин ва варзиш меравад. Дастури маркази худатро дар ҷойи аввал гузор.
Ин рақамҳо намунаи тавсияҳои ташкилотҳои гуногунанд, на ҷадвали ягонаи ҳатмӣ барои ҳама. ТУТ инчунин назорат ва истироҳатро пас аз супоридани хун тавсиф мекунад; марказ метавонад тартиби худро муқаррар кунад. Ҳатто агар вақти зарурӣ гузашта бошад ҳам, то рафтани нишонаҳо ба сайругашт барнагард.
- Дарҳол пас аз супоридани хун, то ҳамон вақте ки кормандон мегӯянд, дар марказ истироҳат кун. Каме хӯрок хӯр, об ё нӯшокии дигари пешниҳодшударо бинӯш ва агар аҳволат хуб набошад, ба корманд хабар деҳ.
- Ҳамон рӯз, агар пурра худро хуб ҳис кунӣ ва марказ дастури сахттаре надода бошад, танҳо роҳи кӯтоҳу ҳамвор ва сайругашти сабукро интихоб кун. Бо суръате роҳ рав, ки ҳангоми он озодона суҳбат карда тавонӣ; мақсад нагузор, ки меъёри маъмулии қадамҳоятро иҷро кунӣ.
- Роҳравии тез, нишебиҳои баланд, сайругашти дароз, ҷузвдони вазнин ва гаштугузор дар ҳавои гармро ҳадди ақал то муҳлати дар дастури марказ зикршуда ба таъхир гузор.
- Рӯзи дигар, агар сустӣ, сарчархӣ, нафастангии ғайриодӣ ва мушкил дар ҷои сӯзанзанӣ надошта бошӣ, тадриҷан ба масири маъмулиат баргард. Агар роҳравӣ аз ҳад вазнин ҳис шавад, масофаро кӯтоҳ кун ё сайругаштро ба вақти дигар гузарон.
| Ҳолат | Чӣ мувофиқ аст | Аз чӣ худдорӣ бояд кард |
|---|---|---|
| Ҳамон рӯз, аҳволат маъмулӣ аст | Сайругашти кӯтоҳу ором дар роҳи ҳамвор | Тез рафтан барои натиҷа, масири дароз, ҳавои гарм |
| Ҳамон рӯз сустӣ ё беҳолӣ дорӣ | Истироҳат; дар ҳолати зарурӣ ба марказ муроҷиат кун | Бо вуҷуди нишонаҳо роҳ рафтанро давом додан |
| Рӯзи дигар нишонаҳо нестанд | Оҳиста-оҳиста ба роҳравии маъмулиат баргард | Дарҳол санҷидани ҳадди тоқат |
| Плазма, тромбоцит ё дастури махсус | Дастури маркази худро риоя кун | Муҳлатҳои умумиро ба ин амалиёт татбиқ кардан |
Чӣ гуна сайругаштро бехатартар кунӣ
Бори аввал масиреро интихоб накун, ки аз он зуд ба хона баргаштан душвор бошад. Беҳтараш аз роҳи ҳамвору шинос рав, ки дар он ҷо нишастан мумкин аст ва одамон дар наздикӣ ҳастанд. Агар бори аввал хун супорида бошӣ, пештар беҳуш шуда бошӣ ё пас аз супоридани хун худро бад ҳис карда бошӣ, беҳтар аст танҳо сайругашт накунӣ ва пешакӣ аз кормандон пурсӣ, ки маҳз ба ту чӣ чораҳо лозиманд.
Дар таҳқиқоти аксуламалҳои донорӣ дар маркази Ҷопон, ки гурӯҳи назоратии қариб 44 ҳазор нафар дошт, аксуламалҳо бо чанд омил, аз ҷумла синни ҷавонтар, вазни камтар ва ҳаҷми ҳисобии камтари хун алоқаманд буданд. Чунин робитаҳои мушоҳидавӣ пешгӯӣ намекунанд, ки аксуламал ҳатман бо ту рӯй медиҳад; онҳо танҳо хотиррасон мекунанд, ки ҳисси беҳушшавии наздикро нодида нагирӣ ва дастури кормандонро риоя кунӣ. DOI: 10.1016/j.transci.2012.04.002.
Takanashi M. ва ҳамкорон. Таҳқиқоти омилҳои хатар, 2012.Агар марказ дастури дигаре надода бошад, маъмулӣ бихӯру бинӯш; кӯшиш накун, ки бо нӯшидани литр-литр об барқароршавиро тезонӣ. Пеш аз сайругашт машрубот нанӯш: он метавонад аҳволатро бадтар кунад ва муайян кардани сарчархиро душвор созад. Ҷои сӯзанзаниро назорат кун: бо дасти донорӣ бори вазнин набардор ва агар бандина тар шавад ё хунравӣ сар шавад, роҳро давом надеҳ.
Масирро бо имкони баргаштан ба нақша гир Дар наздикии хона ё ҷои истироҳат масири даврӣ интихоб кун, телефонатро бигир ва барои масофа ҳадаф нагузор. Агар танҳо сайругашт кунӣ, ба шахси наздикат бигӯ, ки ба куҷо меравӣ. Ин махсусан вақте муфид аст, ки ба сарчархӣ майл дорӣ.
Кай бояд истод
Агар беҳолӣ, сарчархӣ, дилбеҳузурӣ, сустии ногаҳонӣ, арақи сард, хира шудани чашм ё эҳсоси афтидан пайдо шавад, дарҳол ист. Кӯшиш накун, ки «роҳ рафта беҳтар шавӣ» ва бо якравӣ то хона рафтанро давом надеҳ. Дар ҷои бехатар шин ё дароз каш; агар тавонӣ, пойҳоятро каме боло бардор ва аз касе хоҳиш кун, ки дар наздат бимонад. NIH Blood Bank тавсия медиҳад, ки фаъолиятро қатъ кунӣ ва то пурра бартараф шудани нишонаҳо ба он барнагардӣ.
Бо вуҷуди нишонаҳо сайругаштро давом надеҳ Агар худро бад ҳис кунӣ, аввал шин ё дароз каш ва ёрӣ пурс. Агар нишонаҳо боқӣ монанд ё баргарданд, бо маркази хун ё корманди тиббӣ тамос гир. Ҳангоми аз ҳуш рафтан, дарди қафаси сина, душвории нафаскашӣ, хунравии шадид ё варами босуръат афзоянда ёрии таъҷилии тиббӣ лозим аст.
Агар аз ҷои сӯзанзанӣ хун равад, ист, онро бо матои тоза ё бандина фишор деҳ ва дастатро боло бардор; агар хунравӣ қатъ нашавад, бо марказ тамос гир ё ба ёрии тиббӣ муроҷиат кун. Ҳангоми зиёд шудани дард, карахтӣ ё сӯзанакзанӣ дар даст ҳам танҳо қадамҳоятро назорат накун — ба мутахассис хабар деҳ.
Саволҳои маъмул
Оё метавонам аз марказ то хона пиёда равам?
Ин аз масофа, масир ва аҳволат вобаста аст. Аввал ба қадре ки кормандон гуфтаанд, истироҳат кун. Агар сустӣ ё сарчархӣ ҳис кунӣ, танҳо пиёда нарав — хоҳиш кун, ки туро баранд ё барои маслиҳат ба корманди марказ муроҷиат кун.
Оё пеш аз ҳар гуна сайругашт ҳатман 24 соат интизор шудан лозим аст?
Не, ин манъи умумӣ барои роҳравии одӣ нест. Муҳлатҳои тавсиякардаи ташкилотҳо асосан ба машқҳои шадид дахл доранд ва фарқ мекунанд. Барои сайругашти ором ба дастури маркази худ ва пурра набудани нишонаҳо такя кун.
Кай метавонам масофаи маъмулиамро боз тай кунам?
Агар рӯзи дигар худро маъмулӣ ҳис кунӣ, тадриҷан ба масири одатиат баргард. Қадамҳои аз дастрафтаро бо сайругашти дароз ё тез ҷуброн накун. Агар тай кардани масофа аз ҳад душвор бошад, фаъолиятро кам кун ва ба худ вақти бештар деҳ.
Агар сарчархӣ аллакай дар хона сар шавад, чӣ кор кунам?
Шин ё дароз каш ва то пурра гузаштани нишона роҳравиро давом надеҳ. Агар беҳолӣ боқӣ монад, бадтар шавад ё баргардад, бо маркази хун ё мутахассиси тиббӣ тамос гир. Ҳангоми аз ҳуш рафтан, дарди қафаси сина ё мушкили нафаскашӣ ёрии таъҷилӣ лозим аст.
Муҳимтар аз ҳама — шитоб накун
- Пас аз истироҳат ва хӯрокхӯрӣ сайругашти кӯтоҳу ором метавонад мувофиқ бошад, агар худро комилан хуб ҳис кунӣ ва марказ дастури дигаре надода бошад.
- Ҳамон рӯз аз роҳравии шадид, нишебиҳо, ҳавои гарм, ҷузвдони вазнин ва бор додан ба дасти донорӣ худдорӣ кун.
- Барои ҳама муҳлати ягона вуҷуд надорад: тавсияҳои марказҳо фарқ мекунанд ва қоидаҳои супоридани плазма ё тромбоцит метавонанд дигар бошанд.
- Ҳангоми сустӣ, дилбеҳузурӣ, хира шудани чашм ё сарчархӣ фавран ист ва шин ё дароз каш.
- Оҳиста-оҳиста ба масофаи маъмулиат баргард ва шумораи қадамҳоро барои санҷидани барқароршавӣ истифода накун.
Манбаъҳо
- Van Remoortel H. ва ҳамкорон. Таъсири супоридани хуни пурра ба истеъмоли оксиген ва қобилияти ҷисмонӣ: шарҳи низомманд ва мета-таҳлил, 2017. DOI
- Johnson D. M., Roberts J., Gordon D. Таъсири фаврии супоридани хуни пурра ба нишондиҳандаҳои дилу нафас ва хун ҳангоми машқ: шарҳи низомманд, 2019. DOI
- Takanashi M. ва ҳамкорон. Омилҳои хатари аксуламали вазовагалӣ ҳангоми супоридани хун, 2012. DOI
- NHS Blood Donation. Омодагӣ ба супоридани хун: машқи сабук ва сайругашт. Тавсияи расмӣ
- NHS Blood Donation. Тавсияҳо пас аз супоридани хун. Тавсияи расмӣ
- NIH Blood Bank. Нигоҳубин пас аз супоридани хун, сарчархӣ ва бозгашт ба машқ. Тавсияи расмӣ
- Созмони ҷаҳонии тандурустӣ. Guidelines and Principles for Safe Blood Transfusion Practice, бахш дар бораи нигоҳубин пас аз супоридани хун. Дастури ТУТ