Алгач: бул сейилдөөнү токтотууга себеп эмес
Заара кармабоо — бул «жалкоо табарсык» да, жеке ийгиликсиздик да эмес. Эл аралык терминология бир нече түрүн сүрөттөйт: күч түшкөндө сызуу, күтүүсүз катуу кысуу, аралаш вариант жана адам оорудан, алсыздыктан, кийимден же чөйрөдөн улам ажатканага жөн гана жетишпей калган учурлар.
Жакынкы жумалардагы максатың — өзүңдүн «мурункудай» экениңди далилдөө эмес. Максат — сейилдөөнү алдын ала билингендей кылуу: маршрутту, темпти, кийимди, Б планын жана качан медициналык жардам керек болорун билүү.
Жөө басуунун жакшы жагы — бул аз соккулуу жүк: секирүүсүз, чукул кыймылсыз жана ич көңдөйүндөгү басымдын кескин өсүшүсүз. NICE өзүнчө белгилейт: жөө басуу же сүзүү сыяктуу өз алдынча активдүүлүк таз түбүнүн белгилерин өзү эле жакшыртат же начарлатат деген далил жок. Демек, жөө басууну дарылоого айландырбай, өзүңө ылайыкташтыра турган коопсуз адат катары колдонсоң болот.
Белгилериңдин түрүн түшүн
Маршрутту жана суу ичүү режимин өзгөртүүдөн мурун, так эмне болуп жатканын түшүнүү пайдалуу. Бул интернет аркылуу диагноз коюу эмес, ишке жарактуу карта. Ал белгилерди дарыгерге түшүндүрүүгө жана сейилдөө тактикасын тандоого жардам берет.
| Эмне болуп жатат | Сейилдөөдө кандай сезилет | Азыр эмне жардам берет |
|---|---|---|
| Күч түшкөндө сызуу | Жөтөлгөндө, күлгөндө, бордюрдан түшкөндө, ылдамдаганда тамчылайт | Жумшак кадам, бир калыптагы темп, демди кармабоо |
| Шашылыш заара кармабоо | Күтүүсүз катуу кысуу: «азыр керек» | Ажатканасы бар маршрут, тыныгуу, дем алуу, табарсык машыгуусу |
| Аралаш вариант | Күчтөн сызуу да, катуу кысуу да бар | Айкалыш: темп жана ажатканалар планы |
| Функционалдык көйгөй | Оорудан, алсыздыктан, кийимден, муздан, тепкичтен улам жетишпейсиң | Кыска айлампалар, ыңгайлуу кийим, жеткиликтүү маршрут |
3 күнгө жазып көр: суу ичкен убакыт, кофеин, кысуулар, сызуулар, сейилдөөлөр, ажатканалар жана эпизоддун алдында эмне болгон. NICE заара кармабоону алгач баалоодо табарсык күндөлүктөрүн сунуштайт; мындай күндөлүк менен дарыгерге жардам берүү оңой, ал эми сага — мыйзам ченемдүүлүктөрдү байкоо жеңил.
Маршрут: белгисиздикти азайтабыз
Сейилдөөдөн коркуу көбүнчө жөө басуунун өзүнө эмес, белгисиздикке байланыштуу: ажаткана кайда, кайра канча жүрөсүң, кысуу болгондо эмне кыласың. Ошондуктан «10 миң кадамдан» эмес, сен чыгуу жолун көзөмөлдөй алган маршруттан башта.
- Үйдүн, жумуштун, парктын, соода борборунун же ажатканасы бар жээктин жанынан 10–20 мүнөттүк айлампа танда.
- 2–3 чекитти белгилеп ал: негизги ажаткана, запас ажаткана, токтоп, тынч кийим алмаштыра турган жер.
- Алгачкы 1–2 жума «ары-бери» түз маршрут эмес, айлампа болуп бас: ошондо базадан алыс болуп калбайсың.
- Эгер кысуулар күтүүсүз болсо, кире беришти узак издей турган, тепкич менен көтөрүлө турган же муз үстү менен жүрө турган бөлүктөрдөн кач.
- Кичинекей топтом ал: жука коргонуу каражаты, жытсыз нымдуу салфетка, баштык, запас ич кийим же жеңил легинсы.
Эгер жалгыз баруу психологиялык жактан оор болсо, кадимки шаар турмушу көп жерде башта: адамдар сейилдейт, кафеге кирет, ажатканаларды колдонот. Сейилдөө экзаменге канчалык аз окшосо, адаттын сакталып калуу мүмкүнчүлүгү ошончолук жогору.
Темп: аз соккулуу жана жарышсыз
Күч түшкөндө сызууда кадамдар гана эмес, басымдын чокулары да маанилүү: чукул старт, узун кадам, өйдөгө чыгуу, оор сумка көтөрүү, демди кармоо. Кыска сүйлөмдөр менен сүйлөй ала турган темптен башта. Интенсивдүүлүктү такыраак тууралагың келсе, сүйлөшүү тестин колдон.
- Алгачкы сейилдөөлөрдү бир калыпта карма: «светофорго чейин» ылдамдабай жана сызууну козгосо, өйдө чыкпай.
- Кадамыңды 5–10% кыскартып, айрыкча ылдый түшкөндө жана бордюрларда жумшагыраак кон.
- Чыңалганда же өйдөгө чыкканда демиңди кармаба: дем чыгаруу ашыкча басымды азайтууга жардам берет.
- Эгер кысуу кескин күчөсө, токто, ийин менен курсакты бошот, 3–5 жолу тынч дем чыгар, анан чеч: ары басасыңбы же жакынкы ажатканага барасыңбы.
Эгер кечээ 40 мүнөт басып, сызуу болсо, бүгүн жөө басууну таштаба. 25–30 мүнөт кыл, бир калыпта жана ажатканага жакыныраак. Артка кадам — бул жүктү тууралоо, жеңилүү эмес.
Суу ичүү жана кофеин: баланс, тыюу эмес
Эң көп кездешкен ката — сейилдөөнүн алдында дээрлик ичпей коюу. Бул логикалуу көрүнөт, бирок суюктук өтө аз болсо, заара коюураак болуп, табарсыкты көбүрөөк дүүлүктүрүшү жана ич катууну начарлатышы мүмкүн. Ал эми ич катуу өзү эле табарсыкка басым жасап, белгилерди күчөтө алат.
- Күн бою өзүңдү «кургатпа». Эшикке чыгаар алдында бир дем менен ичкенден көрө, аз-аздан ичкен жакшы.
- Эгер сейилдөө кыска болсо, чыгууга 10–15 мүнөт калганда ажатканага бир жолу бар, бирок ар 3 мүнөт сайын текшерүү үчүн улам бара бербе.
- Эгер кофе, коюу чай, энергетиктер же кола шашылыш кысууну күчөтсө, түбөлүк тыюу салбай, 1–2 жума кофеинди азайтып сынап көр.
- Эгер сага заара айдоочу дарылар, кан басым, диабет же жүрөк дарылары дайындалган болсо, суу ичүүнү жана таблеткаларды өзүң өзгөртпө — кабыл алуу убактысын дарыгер менен сүйлөш.
- Ысыкта жана оорудан кийин сууну өзүнчө планда: кийим кургак болсун деп сейилдөө суусузданууга айланбашы керек.
Эгер заара өтө кара болуп, алсыздык, баш айлануу, баш оору же ич катуу пайда болсо — суюктукту өтө эле азайтып койгон болушуң мүмкүн. Бөйрөк же жүрөк ооруларында канча ичүү керектигин дарыгер белгилеши керек.
Кийим жана коргонуу: практикалык, уят эмес
Сейилдөөдө коргонуу каражатын колдонуу — багынуу эмес. NICE сиңирүүчү каражаттарды дарылоону тандап жаткан мезгилдеги же терапияга кошумча катары колдонулуучу күрөшүү стратегиясы катары түз карайт. Алар себепти дарылабайт, бирок сага көчөнү, жарыкты, кыймылды жана көзөмөл сезимин кайтарышы мүмкүн.
- Кадимки күнүмдүк прокладкаларды эмес, сиңирүүчү урологиялык прокладкаларды же ич кийимди танда: алардын милдети башка — заараны жана жытты кармоо.
- Алгачкы сейилдөөлөр үчүн тез кургаган кездемеден тигилген кара шым же легинсы, узун футболка же белге байланган жеңил күрмө жарайт.
- Эгер өтө тар кур кысууну күчөтсө, андан кач; ал эми күч түшкөндө сызууда кээде бийик, жумшак бел ыңгайлуураак болот.
- Бут кийимиңди текшер: тайгак таман жана жыгылып калуудан коркуу денени чыңалтат, ал эми чыңалуу кысууну күчөтүшү мүмкүн.
- Эгер тери дүүлүксө, коргонуу каражатын эртерээк алмаштыр, сүртпөй акырын кургат, жана туруктуу кызаруу, кычышуу же жаракалар болсо дарыгер менен сүйлөш.
Эгер белгилер төрөттөн, кесарево кесүүдөн, айрылуулардан же активдүүлүккө кайткандан кийин башталса, «өзү өтүп кеткиче чыдайын» деп кереги жок. Жумшак жөө басуу көп учурда жакшы башталыш бойдон калат, бирок калыбына келүү планын этият түзгөн оң; бизде төрөттөн кийин жөө басууга кайтуу тууралуу өзүнчө материал бар.
Таз түбү жана табарсык: сейилдөөлөрдүн ортосунда эмне кылуу керек
Айрым адамдар үчүн негизги ачкыч аз басууда эмес, параллелдүү түрдө таз түбүн же табарсыкты машыктырууда болот. Бирок бул жерде тактык маанилүү: баарына эле чексиз «кегелдер» керек эмес. Эгер оору, күйүү, толук бошобогондой сезим, спазм же кыскандан кийин начарлоо болсо, күч менен күчөтүү эмес, таз түбү боюнча адис керек.
- Эгер күч түшкөндө сызуу басымдуу болсо, дарыгерден же физиотерапевттен кеминде 3 айлык көзөмөлдөгү PFMT тууралуу сура.
- Эгер шашылыш кысуулар басымдуу болсо, кеминде 6 апталык табарсык машыгуусун талкуула.
- Эгер жыйрылууну сезбесең же андан кийин булчуңдарды бошото албасаң, болжолдоп жасаба — бетме-бет баалоо керек.
- Эгер көнүгүүлөр жардам берсе, курс бүткөндөн кийин да улант: бул кыска марафон эмес, адат болгондо таасири жакшыраак сакталат.
Качан дарыгер керек
Маршрутту мыкты тууралап алган күндө да, заара кармабоону таптакыр баалоосуз калтырбаган жакшы. Дарыгер заараны текшерип, инфекцияны, канды, глюкозаны, калдык заараны жокко чыгарып, физиотерапияны, дарыларды тандап же урологго, гинекологго, урогинекологго, неврологго жөнөтө алат.
Заарада кан, оору же күйүү, дене табы, каптал же бел оорусу, күтүүсүз жаңы заара кармабоо, заара кылууну баштоо кыйынчылыгы, алсыз агым, чурайдын уюшу, буттарда жаңы алсыздык же операциядан, нур терапиясынан, жаракаттан кийинки белгилер болсо, медициналык жардамга тезирээк кайрыл.
- Эгер сызуулар кайталанса, сейилдөөгө тоскоол болсо же дайыма коргонуу каражатын тагынууга мажбурласа, кадимки кабыл алууга жазыл.
- Дарыгерге белгилер качан башталганын айт: төрөттөн, менопаузадан, инфекциядан, жаңы дарыдан, операциядан, салмак кошуудан, жөтөлдөн же ич катуудан кийинби.
- 3 күндүк күндөлүктү жана дарылардын тизмесин ала бар, анын ичинде заара айдоочулар, антидепрессанттар, тынчтандыруучулар, кан басым жана диабет дарылары.
- Эгер айтуудан уялсаң, мындай сүйлөмдөн башта: «Сызуу же шашылыш кысуулардан улам сейилдөөдөн качып жатам». Ушунун өзү сүйлөшүүнү жеке эмес, медициналык темага айлантууга жетиштүү.
Кыскача
- Жөө басуу адатта заара кармабоодогу башкы душман эмес: коркуу, обочолонуу жана кыймылдан баш тартуу коркунучтуураак.
- Запас чыгуу жолу жок узун маршруттан эмес, ажатканага жакын кыска айлампалардан башта.
- Сууну кескин азайтпа: суюктук өтө аз болсо, табарсыктын дүүлүгүүсүн жана ич катууну күчөтүшү мүмкүн.
- Урологиялык коргонуу — уялууга себеп эмес, убактылуу эркиндик куралы.
- Күч түшкөндөгү же аралаш заара кармабоодо көзөмөлдөгү PFMT тууралуу; шашылыш кысууларда — табарсык машыгуусу тууралуу сүйлөш.
- Кан, оору, инфекция белгилери, заара кылуу кыйынчылыгы же күтүүсүз начарлоо — дарыгерге созбой кайрылууга себеп.
Суроолор жана жооптор
Жөө басууда буга чейин сызуу болсо, сейилдесе болобу?
Ооба, эгер оору, кан, дене табы же күтүүсүз неврологиялык алсыздык сыяктуу кооптуу белгилер жок болсо. Кыскараак айлампадан, бир калыптагы темптен, коргонуу каражатынан жана ажатканасы бар маршруттан башта. Эгер сызуу кайталанса, параллелдүү түрдө дарыгерге же таз түбү боюнча физиотерапевтке жазылган жакшы.
Сейилдөөнүн алдында суу ичүүнү токтотуш керекпи?
Көбүнчө жок. Суюктукту кескин чектөө — начар стратегия: коюу заара табарсыкты дүүлүктүрүшү мүмкүн, ал эми ич катуу белгилерди күчөтүшү мүмкүн. Күн ичинде аз-аздан ичип, кофеин сени козгобойбу текшерген жакшы.
Кысуу күтүүсүз каптап калса эмне кылуу керек?
Токто, дүрбөлөң менен ылдамдаба. Ийинди, курсакты жана жаакты бошот, бир нече узун дем чыгар, алдын ала ойлонулган план боюнча жакынкы ажаткананы тап. Эгер сага кысууну басуу техникаларын же таз түбүн жыйрууну үйрөтүшкөн болсо жана алар оору жаратпаса, колдонсоң болот.
Жөө басуу таз түбүн бекемдейби?
Жөө басуу жалпы активдүүлүктү, салмакты, маанайды жана чыдамкайлыкты колдойт, бирок таз түбүн максаттуу машыктырууну алмаштырбайт. Күч түшкөндө заара кармабоодо кеминде 3 айлык көзөмөлдөгү PFMT тууралуу; шашылыш кысууларда — табарсык машыгуусу тууралуу сүйлөшкөн жакшы.
Ар бир сейилдөөдө прокладка тагынса болобу?
Болот. Себебин аныктап жатканда кыймылды өзүңө кайтаруунун бул кадимки жолу. Бирок коргонуу каражаты дайыма керек болсо, бат нымдалып калса, терини дүүлүктүрсө же белгилер күчөсө, жаңы каражат сатып алуу менен эле чектелбе — дарыгерди кош.
Булактар
- Haylen BT, de Ridder D, Freeman RM ж.б. Аялдардын таз түбү дисфункциясы боюнча терминология жөнүндө International Urogynecological Association (IUGA)/International Continence Society (ICS) биргелешкен баяндамасы. International Urogynecology Journal, 2010. DOI 10.1007/s00192-009-0976-9
- Danforth KN, Shah AD, Townsend MK ж.б. Дени сак улгайган аялдарда физикалык активдүүлүк жана заара кармабоо. Obstetrics & Gynecology, 2007. DOI 10.1097/01.AOG.0000255973.92450.24
- Dumoulin C, Cacciari LP, Hay-Smith EJC. Аялдарда заара кармабоодо таз түбү булчуңдарын машыктырууну дарылоонун жоктугу же активдүү эмес көзөмөл дарылоолору менен салыштыруу. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2018. DOI 10.1002/14651858.CD005654.pub4
- Funada S, Yoshioka T, Luo Y ж.б. Чоңдордогу ашыкча активдүү табарсыкты дарылоодо табарсык машыгуусу. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2023. DOI 10.1002/14651858.CD013571.pub2
- NICE. Аялдарда заара кармабоо жана таз органдарынын түшүшү: башкаруу, NG123 колдонмосу. Табарсык күндөлүгү, кофеин, суюктук, PFMT, табарсык машыгуусу жана сиңирүүчү каражаттар тууралуу бөлүмдөр. NICE NG123 сунуштары
- NICE. Таз түбү дисфункциясы: алдын алуу жана хирургиясыз башкаруу, NG210 колдонмосу. Физикалык активдүүлүк, суюктук, кофеин жана көзөмөлдөгү таз түбү булчуңдарын машыктыруу тууралуу бөлүмдөр. NICE NG210 сунуштары
- Khanijow KD, Pahwa AK, Newman DK, Arya LA, Andy UU. Шашылыш заара кармабоосу бар аялдарда көнүгүүгө тоскоолдуктар: бейтаптардын жана адистердин көз караштары. Female Pelvic Medicine & Reconstructive Surgery, 2018. DOI 10.1097/SPV.0000000000000460
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Табарсыкты көзөмөлдөө көйгөйлөрүнүн белгилери жана себептери. Белгилер, себептер жана адиске кайрылууга тийиш болгон учурлар тууралуу материал. NIDDK табарсык көзөмөлүнүн белгилери
- NHS. Заара кармабоо — хирургиясыз дарылоо. Кофеинди азайтуу, суюктуктун көлөмүн өзгөртүү жана консервативдүү дарылоо боюнча практикалык сунуштар. NHS заара кармабоону дарылоо
Кадамдарыңды Qozgal менен сана
Акысыз колдонмо: кадам санайт, стрик жүргүзөт жана күн сайын басууга түрткү берет.