Топуқ чөзүлүшидин кейин меңишкә қандақ қайтиш: күчни қәдәммуқәдәм ашуруш

Календарь бойичә әмәс, бәлгиләр бойичә қайт

Топуқниң чөзүлүши һәммә адәмдә охшаш җараһәт әмәс. Байламлар азрақ зедигә учриғанда адәм адәттики меңишкә тез қайтиши мүмкин, әмма күчлүк ишшиш, муқимсизлиқ яки байлам үзүлүшидин гуман болғанда узақрақ қоғдаш керәк болиду. Шуңа «бир һәптидин кейин һәммә ишни қилса болиду» дегән календарь яхши ишлимәйду. Йол көрситидиған нәрсә — қәдәмниң сүпити, буғумниң күчкә болған җаваби вә һәрәкәтләрниң аста-аста әслигә келишидур.

Авал сунуш вә җиддий җараһәтни чәткә қақ

Нотоғра басқандин кейин һәр қандақ ағриқни «чөзүлүш» дәп аташ асан, әмма һис қилиш җәһәттин сунуш билән байлам зедилиши охшаш көрүнүши мүмкин. Клиникилиқ әмәлиятта Ottawa Ankle Rules қоллинилиду: сөңәк ориентивлири бойидики ағриқ вә төрт қәдәм ташлаш қабилийити баһалиниду. Бу өйдә диагноз қоюш усули әмәс, бәлки дохтур көрүши вә рентген текшүрүши керәкму-йоқму, шуни чүшинишкә йол көрситидиған бәлгидур.

• Җараһәттин кейин дәрһал яки һазир төрт қәдәм ташлалмисаң, шу күнниң өзидә ярдәмгә мураҗиәт қил.
• Ички яки ташқи топуқниң дәл үстидә, бәшинчи метатарс сөңикиниң түвидә яки путниң қайиқсиман сөңики әтрапида ноктилиқ ағриқ болса, текшүрүшни кечиктүрмә.
• Көзгә көрүнәрлик шәкил бузулуши, очуқ яра, ухушмаслиқ, путниң наһайити соғуқ яки көгүш болушида дәрһал ярдәмгә мураҗиәт қил.
• Ағриқ вә ишшиш азаймиса, буғум давамлиқ «қайрилип» кетсә яки ағриқ топуқтин жуқири болса, дохтурға язул.

Күчниң асасий қаидиси: ақсамай ташланған қәдәм

Сениң дәсләпки нишаниң әң узақ мусапә әмәс, бәлки көтирәләйдиған ағриқ даирисидики әң адәттики қәдәм болуши керәк. Әгәр сән ениқ ақсисаң, путуңни сиртқа қайурсаң, өкчидин бармаққа өтүштин қачсаң яки сайилдин кейин ишшиш көпәйсә, күч һазирчә бәк көп. Бу вәзийәттә начарлишишқа қаримай буғумни «ишлитиш»кә тиришқандин көрә, йолни қисқартқан яки таянчни қайтурған әвзәл.

Меңишкә қайтиш плани

1-басқуч. Өйдики дәсләпки қәдәмләр

Башта асасий ишларни қилишқа керәк болғанчәла мең. Текши йәрдә жүр, тайғақ гиләмчәкләрни елип ташла вә пәләмпәй яки дуканға узақ берип өзәңни синап көрмә. Таянчсиз ақсаш башланса, балдақ яки һаса ишләт; буғумға чүшидиған күчни азайтип, қәдәм шәкилни имканқәдәр нормал сақла. Һасини меңишкә қандақ бихәтәр қошуш тоғрилиқ «Һаса билән меңиш» мақалисидин оқи.

• Путуңни юмшақ қой вә яриланған путуң билән кәң қәдәм ташлима.
• «Өкчә — пут — бармақ» изчиллиғини сақлашқа тириш, әмма ағриқни қаттиқ күчәйтсә, өкчидин бармаққа өтүшни зорлима.
• Күн давамида бир нәччә қетим путни ағриқсиз жуқури-төвән қимилдат вә кичик чәмбәр ясап көр.
• Өйдики иштин кейин пәقәт ағриқни әмәс, ишшишни, керилиш һис-туйғусини вә таянғандики ишәнчни баһала.

2-басқуч. Қисқа вә текши йол

Өйниң ичида ениқ ақсимай меңәләйдиған болғанда, күчни текши йәрдики қисқа сайилға йөткә. Бирла вақитта бир нәччә қийинчилиқни қошма: мусапә, сүрәт, пәләмпәй вә тегишлик әмәс тротуарни бир вақитта ашурма. Йолни хотирҗәм бесип өтүп, буғум шу күнниң ахирида яки әтигәндә начарлишип җавап бәрмисә, ишәнч пәйда болғанға қәдәр шу йолни қайтила.

• Тез өйгә қайталайдиған йолни талла.
• Путуңни қандақ қойғиниңни контрол қилалайдиған, адәттики сүрәтни қоғлишип кетмәйдиған тезликтә мең.
• Ениқ ақсаш башланса, тохта яки йолни қисқарт — бу «аҗизлиқ» әмәс, бәлки һазирқи көтиришчанлиғиң тоғрилиқ учур.
• Бир нәччә хотирҗәм чиқиштин кейин кичик бир парчини қош, лекин бурунқи сүрәт вә йәрни өзгәртмә.

3-басқуч. Адәттики мусапигә қайтиш

Бу басқучта вәзипә пәقәт узунирақ меңиш әмәс, бәлки буғумни қайтидин қозғатмай чидамчанлиқни әслигә кәлтүрүштур. Һәр қетимда пәقәт бир көрсәткүчни ашур. Авал текши сайилни узарт, кейин адәттики сүрәткә қайт. Өрләш, төвәнләш, пәләмпәй, таш йол вә тез бурулушларни кейингә қалдур: улар текши йәрдә хотирҗәм меңишкә селиштурғанда көпрәк күч вә контролни талап қилиду.

• Дохтур тәвсийә қилған муддәттә ортез яки тейпни ишлитишни давамлаштур, болупму кочида вә тегишлик әмәс йәрдә.
• Текши меңиш ақсаш вә күчийидиған ишшиш пәйда қилмайдиған болғандин кейинла мурәккәп йәргә өт.
• Күчни ашурғандин кейин бәлгиләр адәттикидин узақ давамлашса яки әтиси қайтип кәлсә, алдинқи мусапигә қайт.
• Өзәңни башқа адәм билән селиштурма: җараһәтниң бирдәк аталған болуши зединиңму бирдәк болғанлиғини билдүрмәйду.

Таянч вә аяқ кийими: оңушқа қандақ тосалғу болмаслиқ керәк

Таянч ишлитиш путуңни «һәддидин зиядә асрайватқиниң»ниң бәлгиси әмәс. У вақтинчә күчни азайтип, ақсашни адәткә айландурмаслиққа ярдәм бериду. Таянч миқдарини бәлгиләргә қарап талла: салмақни толуқ йөткәш ағриқлиқ болса, балдақ яки күчлүрәк бекиниш керәк; әгәр деңиздәк нормал меңиватқан болсаң, ортез яки тейп йетәрлик болуши мүмкин. Ениқ вариант җараһәтниң ағирлиғиға, сақийиш басқучиға вә қанчилик бихәтәр қимилдайдиғанлиғиңға бағлиқ.

• Балдақлар таянчсиз контрол қилинған қәдәм билән меңәлмигән вақтиңғичә керәк.
• Һаса өтүш басқучида ярдәм бериши мүмкин, әмма сайилни бәдәнни егиш вә чатрағни қийшайтишқа айландурмаслиғи керәк.
• Ортез пишиқ олтурушқа тегишлик, әмма ухушмаслиқ, ишшишниң көпийиши яки бармақларниң рәңги өзгиришини пәйда қилмаслиғи керәк.
• Аяқ кийимни мустәһкәм, өкчини яхши тутувалидиған вә ортезға йетәрлик орунлуқ талла. Тайғақ, ишшиқни қистайдиған яки путуңни «ойнитидиған» җүпни киймә. Таллаш тоғрилиқ мәслиһәтләрни «Меңиш үчүн аяқ кийимни қандақ таллаш» мақалисидин тапалайсән.

Чөзүлүштин кейин яхши күч — қәһриманларчә чидайдиған күч әмәс. У сән түзирәк меңәләйдиған, буғум болса ағриқ вә ишшишни күчәйтип җавап бәрмәйдиған күчтур.

Мәшиқләр пәقәт һәрәкәтни әмәс, ишәнчниму қайтуриду

Чөзүлүштин кейин көпинчә ағриқла әмәс, путниң йәнә қайрилип кетишидин әткәнлик һиссиму қалиду. Шуңа пәقәт меңиш йетәрлик болмаслиғи мүмкин. Оңуш җәрияниға аста-аста топуқтики һәрәкәтләр, балдир мускуллирини ишлитиш, бармақ учида көтирилиш вә тәңпуңлуқ мәшиқлири қошулиду. Ағриқни күчәйтмәйдиған вә тиз яки чатрақ билән орнини толдуридиған һәрәкәткә сени мәҗбур қилмайдиған варианттин башла.

• Авал — путниң юмшақ һәрәкәтчанлиғи вә балдир мускуллирини хотирҗәм созуш.
• Андин — икки путта контрол қилинған таянч вә қаттиқ ағриқ пәйда қилмиса, бармақ учида көтирилиш.
• Кейин — салмақни йөткәш, тандәм туруши вә таянч йенида бир путта тәңпуңлуқ сақлаш.
• Кейинирәк бурулуш, тегишлик әмәс йәр вә йөнилишни тез өзгәртишни қош, лекин контрол әслигә кәлмигичә ашиқма.

Қайта дохтурға көрүнүш вақти қачан йетиду

Оңушниң түз сизиқ бойичә меңиши шәрт әмәс: тоғра талланмиған күчтин кейин қисқа муддәтлик чекиниш болуши мүмкин. Лекин бәлгиләр аста-аста яхшилиниш тәрәпкә меңиши керәк. Илгириләш болмиса яки көрүнүш адәттики сақийишқа охшимиса, қайтидин мәслиһәт ал.

• Дәсләпки күнләрдин кейин ағриқ яки ишшиш азаймайду яки күчийиду.
• Һазирғичә путқа салмақни нормал йөткәлмәйсән яки пәقәт ениқ ақсап меңәләйсән.
• Сөңәк үстидә ноктилиқ ағриқ, топуқтин жуқири ағриқ яки буғумниң қамилип қалғандәк һисси пәйда болди.
• Пут дайим қайрилип кетиду, ишәнчә вә тәңпуңлуқ қайтмайватиду.
• Яхшиланғандин кейин күчлүк ишшиш, көкириш яки туюқсиз ағриқ йәнә пәйда болди.
• Ухушмаслиқ, санчиш, териниң соғуқ болуши яки пут рәңги өзгириши бар.