Баһарда гөзәл айлиниш йолини әмәс, ишәнчлик йолни талла
Семейдә баһарлиқ сәйлә көпинчә һәр хил йоллардин ибарәт болиду: қуруқ тротуар, һөл асфальт, сайәдики қалған муз вә бағчидики юмшап кәткән тупрақ. Шуңа маршрутни пүқәт хәритигә қарап пиланлима. Алди билән қәйәрдә қаттиқ йолда меңишқа болидиғанлиғини, қәйәрдин болса тезла қайтишиң яки кочиға чиқишиң мүмкинлигини ойлаш.
Асасий көрсәткүч — тезликму, қәдәм саниمۇ әмәс, бәлки турақлиқ меңиш. Әгәр тапиниң тейилип кәтсә, аяқ кийимиң йәргә петип қалса яки су чуңқурларни йошурса, айлинип өт. Қисқа, бирақ һалити ениқ маршрутта сәйлә қилиш, чөп вә лайдин өтүшкә тоғра келидиған узун айлиништин әвзәл.
- Сәпәргә чиқиштин бурун һава райи вә йолниң һалитини текшүр; барғандин кейин дәсләпки бир нәччә минутта йолни байқап бақ.
- Лайчилиқ мәзгилидә тапини тишлиқ, изи көрүнүп туридиған вә өкчиси мустәһкәм аяқ кийим талла; текис тапанлиқ аяқ кийим киймә.
- Қисқа сәйлә үчүн бағчидики қаттиқ йоллар ярайду; дәря бойидин пүқәт музсиз вә чоңқур көлчәксиз йәрләрдә өт.
- Полковничий арили вә орман йоллирини тупрақ қуриғичә кейинкигә қалдур.
- Һөл вә начар йолларда қәдимиңни қисқартип, аста маң вә қоллириңни бош тут.
Йолни бир минутта қандақ баһалаш керәк
Йолниң пүтини пүқәт алдиңға әмәс, бир нәччә қәдәм алдиға қарапму байқи. Көлчәкниң четини текшүр: әгәр у йәрдә юмшақ тупрақ, тарам-тарам излар көрүнсә яки еригән су йолниң үстидин еқиватқан болса, четидин меңишқа урунма. Қанчә узунрақ болмисун, тротуардики қуруқ йол билән айлинип өт.
- Қаттиқ вә тегиз: қуруқ асфальт яки тазиланған таш йол — адәттикичә маңсаң болиду.
- Һөл, бирақ музсиз вә юмшақ тупрақсиз: қәдимиңни қисқарт, тезләтмә вә чапсан бурулма.
- Йол юмшақ, су туруп қалған яки тапиниң тупраққа кирип кетидиған болса: қайт яки асфальт йол билән айлинип өт.
- Суниң асти көрүнмисә, қаримай қәдәм ташлима: көлчәкниң астида чуңқур, муз яки йолниң четиму болуши мүмкин.
Лайчилиқта яхши маршрут — һәр қандақ пәйттә қуруқ йолни таллап, хатирҗәм қайталайдиған маршрут.
Шәрһий обзорда 384 изилдәш тәһлил қилинип, йол үстилириниң көпинчә йетәрлик тәпсилий тәсвирләнмәйдиғанлиғи вә шуңа нәтиҗиләрни селиштуруш қийинлиғи көрситилди. Сәйлә үчүн бу пайдилиқ әсләтмә: «һөл йол» дегән бир хил йол үстини билдүрмәйду. Йолниң еғишини, тегизсизлигини, су вә юмшақ лай бар-йоқлуғини айрим-айрим байқап көр; тонуш көрүнгән һәр қандақ йәрни бехәтәр дәп ойлима.
Lawson R., Thomas N. D. A. A systematic review of surface characteristics, 2023Һөл асфальт вә юмшап кәткән тупраққа аяқ кийим
Шәһәрдә сәйлә қилиш үчүн өкчини мустәһкәм тутидиған, аяқта бош турмайдиған вә пүткүл аяқ билән биллә егилидиған йепиқ аяқ кийим талла. Тапандики ениқ көрүнүп туридиған оюқ-излар пайдилиқ: нәм йолда текис тапанға қарғанда қолайлиқ. Тапанниң тозған-тозмиғанлиғиниму текшүр: излири деярлик өчүп кәткән болса, у аяқ кийим ериш мәзгилигә мас кәлмәйду.
Йолда чачранда су яки һөл қар болса, су өткүзмәйдиған үст қисми пайдилиқ. Бирақ пүқәт бир қетимлиқ сәйлә үчүнла егиз вә еғир өтүк алма. Аяқ кийим паяп кетишкә болмайду, пайпиғиң қуруқ қелиши керәк. Әгәр пүқәт адәттики кроссовкилириңла болса, асфальт йолни таллап, тупрақ йолларға кирмә.
| Йолниң үстү вә шараит | Немә кийиш вә қандақ меңиш |
|---|---|
| Шәһәрдики һөл тротуар | Тапини оюқ-излиқ йепиқ кроссовки яки өтүк кий; адәттикидин қисқа қәдәм ташла. |
| Лай-латқа вә кичик көлчәкләр | Су өткүзмәйдиған үст қисми бар, өкчини яхши тутидиған аяқ кийим кий; чоңқур көлчәкләрни айлинип өт. |
| Юмшап кәткән тупрақ | Маршрутни алмаштурған яхши; шәһәр кроссовкилири лайлиқ йолни бехәтәр қилмайду. |
| Қатқан су яки муз | Пүқәт тапандики изларға ишәнмә: башқа йолни талла яки қуруқ йол билән қайт. |
Аяқ кийим тапини билән елип берилған тәҗрибидә сирғилишқа қаршилиқ материал, тапанниң һалити вә булғанғучи бар йол үстигә бағлиқ болған; тапандики изларниң қаттиқ тозуши аяқ кийимни алмаштурушқа ишарә қилиду. Бу санаәт аяқ кийими вә булғанған йәрләрдә елип берилған лабораторийә иши болуп, баһардики лайда кроссовкини биваситә синаш әмәс. Шуңа әмәлий хуласә бар, бирақ чәклик: тапанниң һалитини текшүр, шараит гуманлиқ болса брендниң вәдисигә ишәнгәндин көрә маршрутни алмаштур.
Grönqvist R. Mechanisms of friction and assessment of footwear soles, 1995Семейдики маршрутлар: сәйлини қәйәрдә қисқартса болиду
Ериш мәзгилидә қаттиқ йоллири бар вә шәһәр кочилириға чиқиш мүмкин болған җайлар қолайлиқ. Иртиш дәряси бойидики сайилгаһта пүқәт қуруқ, очуқ йәрни талла; бағчиларда асасий йоллар билән маң, чөпниң ичидин қисқартма. Төвәндики узунлуқлар Qozgal шәһәр йол көрсәткүчидики тәхминий өлчәмләр, бүгүнки йол һалитиниң капалити әмәс. Семей маршрутлири тоғрилиқ тәпсилий йол көрсәткүчни көр вә шараитни барған җайда текшүр.
- Иртиш дәряси бойи: шәһәр йол көрсәткүчидә тәхминән 2,5 км вә 3 500 қәдәмлик йол көрситилгән. Уни толуқ меңиш шәрт әмәс: есилмә көврүк йенидики йол башлинидиған җайдин башлап, қаттиқ йол билән меңип, дәсләпки көлчәк яки музни көргәндә қайт. Дәря бойиға шәһәр мәркәзидин пиядә барғили болиду; чиқиштин бурун хәритидин қолайлиқ автобусни текшүр, чүнки маршрут вә тохташ орунлири өзгириши мүмкин.
- Абай бағчиси: чоң айлиниш тәхминән 1,8 км яки 2 800 қәдәм. Лайчилиқ мәзгилидә пүқәт қуруқ асасий йолда меңип, қисқа айлиниш яса. Бағчиға шәһәр мәркәзи арқилиқ барғили болиду; узунрақ сәйлә қилмақчи болсаң, шәһәрниң мәркәзий қисмида қаттиқ тротуарларни қош.
- Мәркәзий бағча: Қаим Муһәмедханов вә Дулатов кочилириниң чорисида җайлашқан «Мәркәзий бағча» тохташ орнини нишан қил. Автобусни һазирқи қоллинишчан қошумчидин текшүр; бағчиниң ичидики лайға айланмиған йолларни талла. Мәнзил вә бәлгүләр Qozgal шәһәр йол көрсәткүчидә бар.
- Полковничий арили: шәһәр йол көрсәткүчидә арилини толуқ айлиниш тәхминән 7,5 км дәп баһаланған, бирақ қар ериш мәзгилидә орман вә тупрақ йоллар қолайсиз болуши мүмкин. Тупрақ қуриғичә аралға бармай тур яки пүқәт йол үстү қаттиқ вә қайтиш йоли алдин ениқ болған қисминила талла.
Дәря бойидики сәйлә үчүн айрим йол көрсәткүч бар: Иртиш бойида қандақ сәйлә қилиш вә су бойидики маршрутни таллаш. Йолға чиқиштин бурун хәритә, һава райи вә вақитлиқ чәкләшләр тоғрилиқ учурларни текшүр. Кечичә еригән қар яки ямғурдин кейин, түнүгүн қуруқ болған йолниң бүгүнму шу һаләттә болиду дәп ойлима.
Йолда кетиватқанда лай башланса, маршрутни қандақ өзгәртиш керәк
Пиланлиған җайиңғичә чоқум беришниң һаҗити йоқ. Тупрақ юмшап кәткән йәрдә әң йеқин қуруқ тротуарғичә қайт вә сәйлиңни мәһәллиләр яки бағчидики асасий йоллар арқилиқ давамлаштур. Сәйлә вақтини сақлап қалмақчи болсаң, чөп тәрәпкә чиқмай, қаттиқ йолда йәнә бир қисқа бөләкни қош.
- Автобус бекити, шәһәр мәркәзи яки такси чақириш асан болған җайниң йенидин қисқа йол билән башла.
- Бир нәччә минуттин кейин аяқниң тутушини вә йолниң һалитини баһала. Қәдимиң ишәнчсиз болуп қалса, сәйлини қисқарт.
- Бир тәрәпкә узун йол билән меңишниң орниға, бир нәччә чиқиш йоли бар айлинишни талла.
- Қәдәм санини нишан әмәс, бәлгү дәп қара: ериш мәзгилидә бехәтәр қайтиш күнлүк мәхсәттин муһим.
Лабораторийә изилдәшидә 11 сағлам қатнашқучи ясалма тегизсиз йәрдә маңған. Энергийә сәрпи тегиз йәрдә меңишқа селиштурғанда тәхминән 28% көп болған; изилдигүчилар қәдәмләрниң хилму-хиллиғиму ашқанлиғини байқиған. Бу Семейниң баһар лайида елип берилған изилдәш әмәс, бирақ әмәлий мәслиһәткә дәлил болиду: тегизсиз йолда аста маң вә адәттики тезлигиңни қандақла болмисун сақлашқа тиришма.
Voloshina A. S. et al. Biomechanics and energetics of walking on uneven terrain, 2013Қәдәм ташлаш усули: хатирҗәм, қисқа қәдәм, қолда телефон йоқ
Һөл яки тегизсиз йолда қәдимиңни бираз қисқартип, путиңни бәдниң астиға йеқин қоюп маң; уни алға жирақ созма. Көлчәкниң четини байқап, кейинки қәдәмни қәйәргә қоюшни таллашқа үлгүридиған тезлик билән жүр. Лайниң үстидин жүгүрмә, таш йолдин сәкримә вә тейилғақ плитиларда чапсан бурулма.
Қоллириңни бош тут: тәңпуңлуқни йоқатқанда екранни тутушқа урунмаслиқ үчүн телефонни чөнтәк яки сумкиға сал. Бала яки ит билән маңсаң, көлчәк вә йол четидин жирақ туруң; ипиниң қәдимиңниң йөнилишини тосаттин өзгәртишигә йол қойма. Узун сәйлә үчүн тохташ яки қайтиш мүмкин болған җайларни алдин бәлгүләп қой.
Сәйлини қачан башқа вақитқа қалдурған яхши
Йолда суниң астида туташ муз болса, дәря четидики йәр ерилип кәткән болса, йол тосулған яки көлчәкниң чоңқурлуғини билиш мүмкин болмиса, шу йәрдин өтмә. Тосуқни айлинип өтмә вә қисқа йол үчүн дәря қирғиғиға чүшмә. Аяқ кийимиң һөл болуп, путиң совуп кәтсә яки бир нәччә қетим тейилип кәтсәң, сәйлини тохтитип, өйгә қуруқ йол билән қайт.
Тейилғақ йолни өзәңдә синима Муз яки еғишип турған һөл плитиларда синақ үчүн чапсан қәдәм ташлима. Йолниң үстү гуманлиқ көрүнсә, бехәтәр йол билән айлинип өт яки қайт. Ағриқ, күчлүк һалирақлиқ яки бешиң айлиниш болса, тохтап ярдәм сорисаң болиду.
Көп сорайдиған соаллар
Лайчилиқ мәзгилидә Полковничий арилиға барсам боламду?
Алдин қуруқ, қаттиқ вә киришкә болидиған йол қисмини көрүп турсаңла болиду. Маршрут юмшап кәткән тупрақ йолларға башлиса, аралға беришни кейинкигә қалдуруп, дәря бойи яки шәһәрниң мәркәзий кочилирини таллиғини яхши. Толуқ айлиниш узун сәйлә, ериш мәзгилидә болса йолниң йеримидин қайтиш оңай.
Адәттики кроссовки ярамду?
Һә, әгәр аяққа яхши мас кәлсә, тапини тозмиған болса вә маршрут қаттиқ йол билән өтсә. Лайлиқ тупрақ йолларда адәттики шәһәр кроссовкиси аяқниң яхши тутушини капаләтләндүрмәйду. Һөл қар вә көлчәкләр болса, үст қисми су өткүзмәйдиған аяқ кийим талла.
Нәччә қәдәм маңишни планлаш керәк?
Қисқа йолни таллап, йолниң һалитини аяқлириң билән байқап көр. Qozgal шәһәр йол көрсәткүчидә дәря бойидики йол қисми үчүн тәхминән 3 500 қәдәм, Абай бағчисидики чоң айлиниш үчүн тәхминән 2 800 қәдәм көрситилгән. Бу пүқәт өлчәм: әмәлий сан қәдәм узунлуғиң вә таллиған айлинишиңға бағлиқ.
Дәря бойидики йол һөл яки тейилғақ чиқса немә қилиш керәк?
Суниң дәл йенида давамлашма. Қуруқ шәһәр тротуариға қайт, маршрутуңни қисқарт яки сәйлини башқа вақитқа қалдур. Чиқиштин бурун һазирқи шараит вә транспортни текшүр, ямғурдин кейин йол үстини қайта баһала.
Мәнбәләр
- Lawson R., Thomas N. D. A. A systematic review of the measures that have been used to assess surface characteristics in relation to their impact on walking and falling. Systematic Reviews, 2023. DOI: 10.1186/s13643-023-02315-0
- Grönqvist R. Mechanisms of friction and assessment of slip resistance of new and used footwear soles on contaminated floors. Ergonomics, 1995. DOI: 10.1080/00140139508925100
- Voloshina A. S., Kuo A. D., Daley M. A., Ferris D. P. Biomechanics and energetics of walking on uneven terrain. Journal of Experimental Biology, 2013. DOI: 10.1242/jeb.081711
- Qozgal. Семейдә қәйәрдә сәйлә қилиш керәк: Иртиш вә Абай бағчилиридики 10 маршрут. Тәхминий мусапә вә қәдәм сани көрситилгән шәһәр йол көрсәткүч. Семей маршрутлири тоғрилиқ йол көрсәткүч
- Welcome.kz. Central Park of Semey. Бағчиниң мәнзили вә җәмийәтлик транспорт тохтайдиған бекәт. Семейниң мәркәзий бағчиси
