Меңишни қачан башлашқа болиду
Операциядин кейин һаләт турақлиқ болса, орниңдин туруп меңишни адәттә дохтурханида — меһир-шәфқәт һәдими яки физиотерапевтниң ярдими билән башлайду. Өйдә болса, асаслиқ өлчәм календардики күн әмәс, бәлки өзиңни қандақ һис қилишиң, тигишниң һалити, қан бесимиң, температуриң вә хирурглар топиниң рухситидур. Көпчилик үчүн дәсләпки мәхсәт мәшиқ қилиш әмәс, бәлки өйниң ичи, коридор яки текис йолда қисқа арилиқ меңиштур.
Лапароскопиядин кейин, очуқ операция, җиддий арилишиш вә илеостома шәкилләндүрүштин кейин чәклимиләр пәрқлиқ болуши мүмкин. Әгәр хирургиң қаттиқрақ қаидә бәргән болса, шуниңға әмәл қил. Қачан жүк көтүрүшкә, пәләмпәйгә чиқишқа вә қоллиғучи бәлбағни ишлитишкә болидиғанлиғини айрим сорап бил.
- Һәр қандақ пәйттә қисқартқили яки тохтатқили болидиған йолдин башла.
- Дәсләпки чиқишларда ялғуз бармай, яки йеқинлириңға қәйәргә меңиватқанлиғиңни ейт.
- Текис йәрни талла; алдирима, өрлишиштин вә еғир нәрсә көтириштин сақлан.
- Меңиш җәриянида ағриқ, аҗизлиқ, көңүл айниш яки бешиң айлиниш күчәйсә, тохтап һалитиңни баһала.
Дохтурханида әтигән қозғилиш колоректаллиқ операциядин кейин әслигә келишниң заманивий программисиниң бир қисми, лекин у шәхсий чәклимиләрни әмәлдин қалдурмайду. Қорсақ операциясидин кейин паалийәткә қайтиш тоғрилиқ тәпсилий тәклипләрни қорсақ операциясидин кейин меңиш тоғрилиқ мақалидин тапалайсән.
Сайилдин бурун стома халтисини тәйярла
Сиртқа чиқиштин бурун системини кочида әмәс, бәлки хотирҗәм һаләттә текшүр. Халтини бошат, пластинка четини көрүп чиқ вә униң астида нәмлик, қатланма яки ичидикиниң теригә қарап йол алған йәрләрниң йоқлуғиға көз йәткүз. Әгәр пластинка аҗрап кетиватқан яки териң һөл болса, сайилдин бурун системини алмаштурған яхши; уни скотч билән «созушқа» урунма.
- Стома әтрапидики тери пластинка чаплаштин бурун таза вә толуқ қуруқ болуши керәк.
- Пластинкидики төшүк стоманиң һәҗими вә шәкилгә мас болсун: көрүнәрлик бошлуқ болмиса, стомини қистимисун.
- Чаплиғандин кейин алақиниңни пластинка үстидә бир аз тутуп тур; иссиқлиқ йелим қатлиминиң теригә яхши ятишишигә ярдәм бериду.
- Әгәр стома қатланмада болса, ичкә кирип турса, йетәрлик чиқип турмиса яки ечилишлар тәкрарланса, стома меһир-шәфқәт һәдимидин системини қайтидин баһалашни өтүн.
- Қоллиғучи бәлбағни пەقەت мутәхәссис таллап бәргәндин кейин ишләт; у стома вә қорсақни қистимай, қоллап турушى керәк.
Стома билән яхши сайил километрдин әмәс, бәлки контроллуқ һисидин башлиниду: система чиң, йол ениқ, запас топлам йениңда.
Кийим, аяқ кийим вә йол
Махсус кийим һәммигә керәк әмәс. Адәттә стоминиң дәл үстидин өтидиған қаттиқ бәлбағи йоқ юмшақ шалвар яки спорт кийими қолайлиқрақ. Пластинкини ушқимайдиған вә халта четигә илишип қалмайдиған матани талла. Әгәр стома халтиси кийимниң астида көрүнүп турса, бу системиниң тоғра чапланмиғанлиғини билдүрмәйду: әң муһим нәрсә — бесим, ағриқ вә сүркилишниң болмаслиғи.
| Һаләт | Немини таллаш | Немидин сақлиниш |
|---|---|---|
| Дәсләпки сайил | Өйгә йеқин текис вә қисқа йол | Һәҗәтхана яки қайтиш имканийити йоқ узақ йол |
| Кийим | Мутәхәссис тәвсийә қилған юмшақ кәң қатлам яки қоллиғучи ич кийим | Қаттиқ бәлбағ вә стома дәриҗисидики зич белбағ |
| Аяқ кийим | Турақлиқ, йәрни яхши тутувалидиған аяқ кийим | Тайғақ тәплик вә меңиш усулуңни өзгәртидиған аяқ кийим |
| Йениңда | Запас халта, пластинка яки тәйяр топлам, салфетка, ташлаш үчүн пакет вә ичидиған нәрсә | «Һәр еһтималға» дәп һеч қандақ буюм алмай чиқиш |
Дәсләпки сайилларни өйгә яки һәҗәтханиға йеқин йәрдә пиланлиған яхши. Аддий қаидини әстә тут: әгәр барған йәрдин йәнә қайтип келишиң керәк болса, күчүңниң ахирқи чекигә йетидиған арилиқни таллима. Соғуқ, иссиқ вә шамалда тәнгә чүшидиған жүк ашиду, шуңа йолни қисқартқан тоғра.
Арилиқни қандақ бара-бара ашуруш керәк
Әслигә келишни чоқум 10 000 қәдәмгә бағлима вә өзәңни йеқинда операция болмиған адәм билән селиштурма. Чыдамиңни үч бәлгә арқилиқ баһалиған яхши: меңиш вақтида өзүңни қандақ һис қиливатисән, меңип болғандин кейин бир нәччә саәт ичидиму немә болиду вә әтисиң қандақ өтиду.
- Аввало даимлиқни ашур: бир узун сайилдин бир нәччә хотирҗәм чиқиш әвзәл.
- Һазирқи арилиқни ағриқ күчәймәй вә һәддидин ташқири чарчимай көтирәлгиниңдә, пەقەت бир өлчәмни — вақит яки арилиқни — ашур.
- Һәр қетим ашурғандин кейин тәнгә маслишиш үчүн вақит бәр; өрлишиш, тез қәдәм вә еғир сумкини бир вақитта қошма.
- Әгәр әтисиңдә ениқ аҗизлиқ, тигиш орнида ағриқ пәйда болса яки халта билән мунасивәтлик қийинчилиқ күчәйсә, алдинқи дәриҗигә қайт.
- Күч мәшиқлири, жүгүрүш, көп егилиш вә еғирлиқ көтиришни айрим киргүз вә пەقәт дохтур яки физиотерапевт рухсәт бәргәндин кейин башла.
Әслигә келиш басқучида сайил саңа күчүңдин артуқ жүк қалдурмаслиғи керәк. Аста меңишиң, тохтап дам елишиң вә пиланланғандин бурун йолни түгитишәң болиду. Мәхсәт — паалийәткә турақлиқ қайтиш, чидамчанлиқни синаш әмәс.
Әгәр ечилиш пәйда болса
Сайил вақтида ечилиш йүз бәрсә, бу зорлап өйгә йетип беришниң әмәс, тохташниң бир сәбәви. Әгәр һәҗәтханиға кириш имканийити болса, халтини еһтиятчанлиқ билән бошат вә пластинка четини көрүп чиқ. Ичидики теригә тәгип кәткән яки пластинка көтирилип қалған болса, системини қуруқ теригә толуқ алмаштуруш ишәнчлирәк.
- Һөл яки тәһрикиләнгән теригә йеңи пластинкини чаплима.
- Дайимлиқ ечилишни бир нәччә қат скотч билән йошурма — бу теригә болған чаплишишни начарлитиши мүмкин.
- Ечилишниң дәл қәйәрдин башлинидиғанлиғини бәлгилә: үстидинму, астиғиму, қатланмидинму яки төшүк әтрапидинму.
- Мәсилә тәкрарланса, стома меһир-шәфқәт һәдимигә мураҗиәт қил: башқа шәкилдики пластинка, һалқа, паста яки томпайған система керәк болуши мүмкин.
- Стома әтрапидики қизириш, көйүш, һөллиниш, йерилиш яки ағриқ, болупму система алмашқандин кейинму йоқалмиса, баһалашни талап қилиду.
Су йетишмәслиги: илеостомида болупму муһим
Илеостомида бөлүнмә адәттә суюқрақ болиду, су вә тузниң йоқилиши сәлмақлиқ болуши мүмкин. Меңиш, иссиқ, терләш, қусуш вә күтүлмигән һалда суюқ чиқиндиларниң көпийиши су йетишмәслик хәвпини ашуриду. Әгәр дохтур бөлүнминиң һәҗимини өлчәшни ейтқан болса, уни ичкән суюқлуғуң вә бәлгиләр билән биллә йезип бар.
Су йетишмәсликниң бәлгилири — ағизниң қуруши, қаттиқ уссаш, рәңги қоюқ яки сийдикниң азийиши, бешиңниң айлиниши, адәттин ташқири аҗизлиқ, көңүл айниш вә мушәк тартишиши. Илеостомида көп йоқалған суюқлуқни пەقەت елинған миқдардики адәттики су биләнла толтурушқа урунма: электролитлиқ еритмә керәк болуши мүмкин, лекин униң ениқ түр вә һәҗимини хирургиң яки стома меһир-шәфқәт һәдими билән алдин-ала муһакимә қил.
Бөлүнмә наһайити суюқ болуп қалса яки туюқсиз көпәйсә, сийдик азайса, қусуш тәкрарланса, аҗизлиқ яки бешиңниң айлиниши күчәйсә, шу күнниң өзидә тиббий топ билән алақилаш. Һошидин кетиш, қаттиқ ағриқ, ениқ көпүш, жуқури температура, қара яки рәңги туюқсиз өзгәргән стома, көп қан кетиш яки чиқиндиларниң туюқсиз тохтап қелиши җиддий ярдәмни талап қилиду.
Дохтур билән мәслиһәтлишиш керәк болған бәлгиләр
| Бәлгә | Немини билдүрүши мүмкин | Һәркәт |
|---|---|---|
| Тәкрар ечилиш вә тери тәһрикиләнсә | Система мас кәлмәйду яки қорсақниң шәкили өзгәргән | Стома меһир-шәфқәт һәдимигә көрүнүш үчүн вақиә бәлгиләш |
| Мушәк тартишиши, қоюқ сийдик, аҗизлиқ | Су йетишмәслик яки электролит йоқилиши | Шу күнниң өзидә дохтур билән алақилаш |
| Тутушуш, көпүш, чиқиндиларниң туюқсиз азийиши яки тохтиши | Мүмкин болған ичәк тосулуши | Күтмәй, җиддий ярдәмгә мураҗиәт қилиш |
| Ағриқ, қизириш, операциядин кейинқи яридин бөлүнмә чиқиши | Яриниң сақийишидики мәсилә яки инфекция | Хирурглар топи билән алақилаш |
| Стома йенида йеңи томпайма, күч чүшкәндә ағриқ | Мүмкин болған парастомилиқ чурра | Еғир жүкни тохтитип, мәслиһәт елиң |
- Хирурглар топи бихәтәр дәп қаралған пәйттә меңишни башла; көпинчә дәсләпки қәдәмләр дохтурханида ташлиниду.
- Сайилдин бурун халтини бошат, териниң қуруқлиғини текшер вә запас топлам ал.
- Текис, қисқа йолни талла вә жүклимини бара-бара ашур; һәр қетим пەقәт бир өлчәмни өзгәрт.
- Тәкрарлинидиған ечилиш — скотчни көпәйтишниң әмәс, стома меһир-шәфқәт һәдими билән системини қайтидин көрүп чиқишниң сәбәви.
- Илеостомида суюқ бөлүнминиң һәҗимини, сийдикни, уссашни, аҗизлиқни вә мушәк тартишишини көзәт.
- Қаттиқ ағриқ, қусуш, көпүш, чиқиндиларниң болмаслиғи, һошидин кетиш, жуқури температура яки стома рәңиниң өзгириши тиббий баһалашни талап қилиду.
Дохтурханидин чиққан һаман меңишкә боламду?
Әгәр һалитиң турақлиқ болуп, хирургиң башқа чәклимә қоймиған болса, адәттә қисқа вә хотирҗәм сайиллардин башлиниду. Дәсләпки чиқишни өйгә йеқин йәрдә пиланла вә хотирҗәм қайтип келәләйдиған арилиқтин нери кәтмә.
Стома үчүн мәхсус бәлбағ тақаш керәкму?
Һәммигә әмәс. Қоллиғучи бәлбағ бәзи жүклимә яки чурра хәвпи болғанда пайдилиқ болуши мүмкин, лекин униң өлчими вә қоллаш дәриҗисини стома меһир-шәфқәт һәдими билән таллиған яхши. Һәддидин тараң бәлбағ стомини қистап, системиниң яхши чаплишишиға тосалғу болиду.
Сайилда стома халтиси аҗрап кетишкә башлиса немә қилиш керәк?
Тохта, системини бихәтәр алмаштурғили болидиған җайни тап вә ичидикиниң теригә төкүлүшини күтүп турма. Йениңда запас топлам болсун. Ечилиш тәкрарланса, пластинкиниң олтурушини вә териниң һалитини көздин кәчүрүш керәк.
Меңиш вақтида көпрәк ичишкә боламду?
Иссиқта яки терлигәндә суюқлуққа болған еһтияҗ һәқиқәтән ашиши мүмкин. Илеостомида пەقәт сунила әмәс, бәлки электролитларниму нәзәрдә тутуш муһим, болупму бөлүнмә суюқ вә көп болса. Дохтуриң бәргән пиланға әмәл қил вә сийдик билән өз һалиңни көзәт.
Узун сайилларға қачан қайтишқа болиду?
Қисқа йоллар бир нәччә қетим уда ағриқсиз, һәддидин ташқири чарчашсиз, ечилишсиз вә су йетишмәслик бәлгилири болмай өткинидә. Андин арилиқни бара-бара ашур. Жүгүрүш, өрләш вә күч мәшиқлиригә айрим вә мутәхәссис рухситидин кейин қайт.
Мәнбәләр
- Fiore JF Jr et al. Колоректаллиқ операция үчүн күчәйтилгән әслигә келиш программисида әтигән қозғилишни капаләткә игә қилиш: рандомлуқ контроллуқ синақ. Annals of Surgery, 2017. PubMed
- Vogel I et al. Илеостома шәкилләндүрүлгәндин кейин умумий вә су йетишмәслик билән мунасивәтлик қайтидин дохтурханиға ятқузушлар: системилиқ обзор вә метаанализ. Techniques in Coloproctology, 2022. DOI
- Liu C et al. Илеостома шәкилләндүрүлгәндин кейин су йетишмәслик билән қайтидин дохтурханиға ятқузушниң хәвп амиллири: системилиқ обзор вә метаанализ. Colorectal Disease, 2021. DOI
- Colwell JC et al. Хәлқаралиқ консенсус нәтиҗилири: стома әтрапидики тән вә стома профилини баһалаш, бемарниң қатнишиши вә бемарни әгәштиш бойичә әмәлий йол-йоруқларни ишләп чиқиш. Journal of Wound, Ostomy and Continence Nursing, 2019. DOI
- Russell S, Archer K, Osborne W. Стома операциясидин кейин тәнтәрбийә вә җисманий паалийәт: EXPASS тәвсийәлери. British Journal of Nursing, 2024. DOI
- Америка тоқ ичәк вә тик ичәк хирурги җәмийити. Бемарлар үчүн учур: Стома. ASCRS
- Миллий сәһийә хизмити. Колостомидин кейин әслигә келиш вә турмуштики өзгиришләр. NHS
Қәдәмлириңни Qozgal билән сана
Һәқсиз әпликация: қәдәмни санайду, стрикни жүргүзиду вә һәр күни меңишқа илһам бериду.