Қысқа жауап: жүруге болады, бірақ шегіне дейін емес
Жүрекшелер фибрилляциясы немесе жыпылықтағыш аритмия қозғалыстан толық бас тартуың керек дегенді білдірмейді. ЖФ-ны жүргізу жөніндегі нұсқаулықтарда тұрақты аэробты белсенділік қауіп факторларын, симптомдарды және дене дайындығын бақылаудың бір бөлігі ретінде қарастырылады. Бірақ жүктеме сенің жағдайыңа сай болуы керек: қарыншалық ырғақ бақылаусыз жиілесе, жаңа айқын симптомдар пайда болса немесе ем жақында өзгерсе, алдымен кардиологпен байланысу қажет. ([academic.oup.com](https://academic.oup.com/eurheartj/article/45/36/3314/7738779?utm_source=openai))
Жоғарыдағы сандар зерттеу бағдарламасымен бірден жаттығу керек дегенді білдірмейді. ACTIVE-AF зерттеуіне симптомды, тұрақсыз ЖФ-сы бар іріктелген адамдар қатысты, ал жаттығулар үйдегі және бақылаудағы аэробты жүктемені біріктірді. Өз бетіңше жүруді әлдеқайда аз көлемнен бастап, оны біртіндеп арттырған қауіпсіз.
Негізгі бағдар: серуен кезінде толық сөйлемдермен сөйлей аласың, тынысыңды бақылауда ұстайсың және жағдайың нашарламайды. Пульс — қосымша ақпарат, қауіпсіздікті бағалайтын жалғыз өлшем емес.
Неліктен ЖФ кезінде пульс жалғыз бағдар болмауы керек
Жүрекшелер фибрилляциясы кезінде жиырылулар арасындағы аралық тұрақсыз болады, сондықтан қарқын бірдей болса да, жүрек соғу жиілігі үнемі өзгеріп тұрады. ЖФ кезіндегі жүктеме сынақтары мен реабилитацияға арналған шолуда жүктеме кезіндегі пульсті дәл анықтау қиын болуы мүмкін екені айтылған; клиникалық бағалау үшін тұрмыстық құрылғыдағы кездейсоқ саннан гөрі ЭКГ немесе аускультация сенімдірек. ([pubmed.ncbi.nlm.nih.gov](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30801433/?utm_source=openai))
Бұл сағат немесе білезік пайдасыз дегенді білдірмейді. Олар әдеттен тыс жоғары немесе төмен санды байқап, серуендерді өзара салыстыруға көмектеседі. Бірақ ырғақ тұрақсыз болғанда, қозғалыс кезіндегі оптикалық датчик көрсеткішін жүктемені жалғастыруға өз бетінше берілген рұқсат ретінде қолданба. Егер сан күрт өзгеріп, сонымен қатар әлсіздік, бас айналу, кеуде ауыруы немесе әдеттен тыс ентігу пайда болса, симптомдарға сүйеніп, серуенді тоқтат.
Санның соңынан қумаудың орнына нені қолдануға болады
- Talk-test: дем алу үшін үзіліс жасамай, бірнеше толық сөйлемді еркін айта аласың ба?
- Borg шкаласы: дәрігер басқа аралық ұсынбаса, шамамен 20-дан 11–14 аралығындағы жеңіл немесе орташа жүктеме сезімі.
- Симптомдар: үдейтін ентігудің, бас айналудың, ауырсынудың немесе кеудедегі қысымның, талып қалуға жақын күйдің және әдеттен тыс әлсіздіктің болмауы.
- Динамика: экраннан көрген ең жоғары санға емес, бүгін, ертең және бір аптадан кейін бірдей серуенге қалай төтеп беретініңе қара.
Жүруді қалай бастау керек: бірінші апта жоспары
Егер диагнозың бұрыннан белгілі болса, жағдайың тұрақты болса және дәрігер дене белсенділігін шектемесе, үйіңе жақын тегіс бағыттан баста. Алғашқы күндері ұзақ өрге көтерілетін жолды, ыстық ауа райын немесе тез отырып, көмек шақыру қиын жерді таңдама. Алғашқы серуендер соншалықты жеңіл болсын: соңында «тағы біраз жүре алар едім» деген сезім қалсын, «әрең жеттім» деген емес.
- Алғашқы 3–5 минутта өте баяу жүр. Бұл — уақыт жоғалту емес, қыздыру кезеңі.
- Содан кейін толық сөйлемдермен сөйлесе алатын жайлы қарқынға көш.
- Жалпы жүруді 5–10 минуттан баста. Жағдайың тұрақты болса, әр жолы қандай болса да көбейтпей, бірнеше серуеннен кейін бірнеше минуттан қос.
- Айқын ентігу пайда болғанша күтпей, үзіліс жаса. 3 минут жүріп, тыныш тұрып немесе отырып, кейін жалғастыруға болады.
- Соңғы 3–5 минутта қайтадан баяула. Жүктемеден кейін күрт тоқтағаннан гөрі, біртіндеп аяқтау жеңілірек болуы мүмкін.
- Минут пен қадамды ғана емес, симптомдарды да жаз: жүрек қағуы, ентігу, бас айналу, әдеттен тыс шаршау және қалпына келуге кеткен уақыт.
Алдымен ұзақтықты, содан кейін жылдамдықты арттыр. 15–20 минут тыныш жүру жағдайыңды нашарлатпай өтсе, жекелеген бөліктерде қарқынды аздап жылдамдатуға болады. Жаңа қарқында сөйлесуің үзіліп, сөздерің бөлшектене бастаса, алдыңғы деңгейге қайт. Негізгі қыздыру мен баяулатуды жеке материалдан оқи аласың: «Жүру алдындағы қыздыру және жүруден кейінгі баяулату».
Серуен кезінде қарқынды қалай таңдау керек
Сөйлесу тестін бастағаннан кейін бірнеше минут өткенде және қарқынды арттырғаннан кейін тағы бір рет тексер. Дауыстап қысқа әңгіме айт немесе қасыңдағы адамға әдеттегі сұраққа жауап бер. Бүкіл серуен бойы тоқтамай сөйлеудің қажеті жоқ: тек ауа жетпей тұрғандай сезімсіз әңгімені жалғастыра аласың ба, соны түсінсең жеткілікті.
| Бағдар | Не сезінесің | Не істеу керек |
|---|---|---|
| Жеңіл қарқын | Әдеттегідей дерлік тыныс аласың, еркін сөйлейсің | Қыздыруға, қалпына келуге және алғашқы серуендерге қолайлы |
| Орташа қарқын | Толық сөйлемдермен сөйлейсің, бірақ денеңнің жұмыс істеп тұрғанын сезесің | Әдетте бұл тыныш аэробты жүруге арналған негізгі аймақ |
| Тым жоғары жүктеме | Сөйлемдер қысқарады, тынысты қайта-қайта реттеуге тура келеді, симптомдар үдейді | Баяула немесе тоқтап, жағдайыңды бағала |
| Қауіпсіз емес жағдай | Кеуде ауыруы немесе қысымы, талып қалуға жақын күй, айқын ентігу, сөйлеудің шатасуы | Жүктемені тоқтатып, медициналық көмекке жүгін |
ЖФ кезіндегі реабилитация материалдарында talk-test сен әлі де әңгімені жайлы жалғастыра алатын ең жоғары қарқын ретінде түсіндіріледі. Бұл әдеттегі жүруге жақсы бағдар, бірақ ырғақ реттелмеген кезде интервалды жаттығуларды немесе жылдамдатуларды орындауға берілген рұқсат емес. Егер саған жүктеме сынағы немесе кардиореабилитация тағайындалса, дәрігердің жеке жоспары кез келген жалпы сызбадан маңызды. Әдістің өзі туралы толығырақ «Жүру кезіндегі сөйлесу тесті» мақаласынан оқи аласың.
Қай кезде бірден тоқтау керек
ЖФ кезінде үйреншікті жүрек қағуын ырғақтың жеткіліксіз бақылануын, ишемияны, жүрек жеткіліксіздігін немесе басқа жедел жағдайды көрсетуі мүмкін симптомдардан ажырату маңызды. Қадам мақсатын орындау үшін симптомға «шыдап» жүруге тырыспа.
Бірден тоқтап, шұғыл көмекке жүгін, егер кеудеңде ауырсыну, күйдіру немесе қысым, айқын не әдеттен тыс ентігу, естен тану немесе талып қалуға жақын күй, қатты әлсіздік, суық тер, сананың шатасуы пайда болса. Дененің бір жағы кенеттен әлсіресе немесе ұйыса, бет қисайса, сөйлеу не көру бұзылса, ықтимал инсульт кезіндегідей әрекет ет — жергілікті жедел жәрдем қызметіне шұғыл қоңырау шал. AHA кеуде ауыруын, ентігуді, бас айналуды, естен тануды және неврологиялық симптомдарды шұғыл бағалауды қажет ететін белгілерге жатқызады. ([heart.org](https://www.heart.org/en/health-topics/arrhythmia/symptoms-diagnosis--monitoring-of-arrhythmia))
- Симптом қатты болса немесе тез үдей түссе, үйге жаяу қайтуды жалғастырма.
- Қауіпсіз жерде отыр немесе тұр, біреуден жаныңда қалуын сұра.
- Елге байланысты жергілікті жедел жәрдем қызметіне, мысалы 112 немесе 911 нөміріне қоңырау шал.
- Дәрігер айтпайынша қосымша дәрі дозасын қабылдама және антикоагулянттың немесе ырғақты бақылауға арналған дәрінің сызбасын өзгертпе.
- Ұстама басылса да, оның уақыты, ұзақтығы, жүктеме және қатар жүрген симптомдар туралы дәрігерге хабарла.
Тоқтағаннан кейін не істеу керек және көлемді қалай арттырған жөн
Әдеттегі серуеннен кейін тынысыңның қаншалықты тез қалпына келетініне және тыныштықта жүрек қағуының жоғала ма, соған назар аудар. Жүргеннен кейін бірден пульстің жоғары болуы — қалыпты жағдай, бірақ ол қауіпті белгілермен қатар жүрмеуі керек. Егер қалпына келу әдеттегіден айтарлықтай нашар болса, келесі серуенді қысқарт та, әсіресе бір сценарий қайталанса, дәрігермен байланыс.
15–20 минут жүру қиындықсыз өтсе, аптасына бірнеше серуенге 5 минуттан қос. Ұзақ мерзімді мақсат жасқа, қатар жүретін ауруларға, дайындық деңгейіне, ЖФ түріне және емге байланысты. ACC/AHA нұсқаулықтарында ЖФ бар, сәйкес келетін пациенттер үшін аптасына 210 минутқа дейінгі орташа немесе одан жоғары қарқындағы аэробты белсенділік бағдар ретінде көрсетілген, бірақ бұл алғашқы күннен бастап міндетті көлем емес, бағдарлама мақсаты. ([jacc.org](https://www.jacc.org/doi/10.1016/j.jacc.2023.08.017?utm_source=openai))
Егер бета-блокатор немесе жүрек соғу жиілігіне әсер ететін басқа дәрі қабылдасаң, жаңа «дұрыс» пульсті өз бетіңше есептеуге тырыспа. Мұндай дәрілер жүктемеге реакцияны өзгертуі мүмкін, сондықтан өз жағдайың мен talk-test-ке сүйеніп, нақты шектерді кардиологтан сұра. Серуен күнделігін жүргізу немесе «Жүру және бета-блокаторлар» материалын пайдалану да ыңғайлы, бірақ ол жеке тағайындауларды алмастырмайды.
- Тұрақты ЖФ кезінде жүру көбіне мүмкін және емдеу мен дене дайындығын қалпына келтірудің бір бөлігі бола алады.
- Жеңіл қарқынмен 5–10 минуттан баста, ұзақтықты біртіндеп арттыр және қадам мақсатын кез келген жағдайда орындауға тырыспа.
- Негізгі практикалық бағдар — talk-test: айқын ауа жетіспеушілігінсіз толық сөйлемдермен сөйлей ал.
- Тұрақсыз ырғақ кезінде сағаттағы пульсті қосымша белгі ретінде пайдалан, қауіпсіздіктің жалғыз өлшемі ретінде емес.
- Кеуде ауыруы немесе қысымы, естен тану, айқын ентігу, кенет әлсіздік және инсульт белгілері шұғыл көмекті қажет етеді.
Жиі қойылатын сұрақтар
Жүрекшелер фибрилляциясы ұстамасы кезінде жүруге бола ма?
Егер ұстама сен үшін жаңа болса, айқын байқалса және әлсіздікпен, ентігумен, кеуде ауыруымен, бас айналумен немесе талып қалуға жақын күймен қатар жүрсе, серуенге шықпа да, медициналық көмекке жүгін. Егер дәрігер қауіпті симптомдарсыз өтетін үйреншікті эпизодтарға алдын ала әрекет жоспарын берген болса, дәл соны ұстан, бірақ жүктемені өз бетіңше арттырма.
Жүру кезінде пульсті 100 немесе 110-нан төмен ұстау керек пе?
Әмбебап сан бәріне бірдей сәйкес келмейді. Жүрек соғу жиілігін бақылау мақсаты ЖФ түріне, симптомдарға, жүрек жеткіліксіздігіне, дәрілерге және тексеру нәтижелеріне байланысты. Әдеттегі жүру кезінде talk-test пен өз жағдайыңды басшылыққа ал, ал пульстің жеке шегін кардиологтан анықтауды сұра. ЖФ кезіндегі жиілікті бақылаудың оңтайлы тәсілі барлық пациент үшін бір ғана санға келіп тірелмейді. ([academic.oup.com](https://academic.oup.com/eurheartj/article/42/5/373/5899003?utm_source=openai))
Қадамдарды санап, 10 000 қадамға ұмтылуға бола ма?
Қадамдарды тұрақтылықты бақылау үшін пайдалануға болады, бірақ 10 000 мақсаты міндетті емес және симптомдардан маңызды емес. ЖФ кезінде алдымен қауіпсіз серуендеудің тұрақты әдетін қалыптастыр, содан кейін ұзақтықты біртіндеп арттыр. Жағдайың нашарласа, мақсатқа қанша қадам қалғанына қарамастан тоқта.
Шұғыл симптомдар болмаса да, қашан дәрігер кеңесі қажет?
Сол серуен кезінде тыныс алу айтарлықтай қиындаса, жүрек қағуы немесе бас айналуы жиілесе, қалпына келу уақыты ұзарса, ісіну, әдеттен тыс шаршау пайда болса немесе жүктемені үнемі өткізіп жіберуге тура келсе, дәрігерге қарал. Сондай-ақ диагноз жақында қойылса, дәрілер өзгерсе немесе дәрігер ырғақтың дене жүктемесіне реакциясын әлі бағаламаған болса, бастамас бұрын жоспарды келіс.
Дереккөздер
- Joglar JA, Chung MK және т.б. Жүрекшелер фибрилляциясын диагностикалау және жүргізу жөніндегі 2023 ACC/AHA/ACCP/HRS нұсқаулығы. Circulation, 2024. Дене белсенділігі, жиілікті бақылау және симптомдар жөніндегі ұсынымдар. ([ahajournals.org](https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/CIR.0000000000001193?url_ver=Z39.88-2003&utm_source=openai)) DOI 10.1161/CIR.0000000000001193
- Van Gelder IC, Rienstra M, Bunting KV және т.б. Жүрекшелер фибрилляциясын жүргізу жөніндегі 2024 ESC нұсқаулығы. European Heart Journal, 2024. AF-CARE заманауи тәсілі және орташа дене белсенділігінің рөлі. ([pubmed.ncbi.nlm.nih.gov](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39210723/?fc=None&ff=20250603170410&v=2.18.0.post9+e462414&utm_source=openai)) DOI 10.1093/eurheartj/ehae176
- Elliott AD, Verdicchio CV, Mahajan R және т.б. Жүрекшелер фибрилляциясы бар пациенттерге арналған жаттығу және дене белсенділігі бағдарламасы: ACTIVE-AF рандомизацияланған бақыланатын зерттеуі. JACC: Clinical Electrophysiology, 2023. Үйдегі және бақылаудағы аэробты бағдарламаға арналған рандомизацияланған зерттеу. ([jacc.org](https://www.jacc.org/doi/10.1016/j.jacep.2022.12.002?utm_source=openai)) DOI 10.1016/j.jacep.2022.12.002
- Reed JL, Pipe AL. Сөйлесу тесті: жаттығу қарқынын тағайындау және бақылауға арналған пайдалы құрал. Current Opinion in Cardiology, 2014. Сөйлесу тестін қарқындылық бағдары ретінде негіздеу. ([pubmed.ncbi.nlm.nih.gov](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25010379/?utm_source=openai)) DOI 10.1097/HCO.0000000000000097
- Keteyian SJ, Ehrman JK, Fuller BS, Pack QR. Жүрекшелер фибрилляциясы бар пациенттерге арналған жүктемені сынау және жаттығу реабилитациясы. Journal of Cardiopulmonary Rehabilitation and Prevention, 2019. ЖФ кезінде жүктемені, пульсті бағалау және реабилитацияның практикалық қағидалары. ([pubmed.ncbi.nlm.nih.gov](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30801433/?utm_source=openai)) DOI 10.1097/HCR.0000000000000423
- Malmo V, Nes BM, Amundsen BH және т.б. Аэробты интервалды жаттығу қысқа мерзімде жүрекшелер фибрилляциясының ауыртпалығын азайтады: рандомизацияланған зерттеу. Circulation, 2016. Тұрақсыз ЖФ-сы бар адамдардағы интервалды жаттығудың бақыланған зерттеуі. ([pubmed.ncbi.nlm.nih.gov](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26733609/?utm_source=openai)) DOI 10.1161/CIRCULATIONAHA.115.018220
- American Heart Association. Аритмияның симптомдары, диагностикасы және мониторингі. Кеуде ауыруын, ентігуді, бас айналуды, естен тануды және инсульт белгілерін қоса, шұғыл бағалауды қажет ететін белгілер. ([heart.org](https://www.heart.org/en/health-topics/arrhythmia/symptoms-diagnosis--monitoring-of-arrhythmia)) AHA: аритмия симптомдары
Qozgal-мен қадамдарыңды сана
Тегін қосымша: қадам санайды, стрик жүргізеді және күн сайын жүруге ынталандырады.