Есту өзгереді, ал серуен қала береді
Есту қабілеті төмендегенде жақындап келе жатқан көлікті, велосипедшіні немесе біреудің даусын бірден байқамауың мүмкін. Ал дыбыстың қай жақтан шыққанын анықтау қиын болса, басқа жаққа бұрылып кету оңай. Сондықтан серуендегенде тек естуге сүйенбей, жолды алдын ала таңдап, жан-жағыңа қарап, жаяу жүргіншілер мен көліктердің жолы қиылысатын жерлерде асықпаған пайдалы.
Бұл көшеге шыққан сайын қауіп төнеді немесе тек біреумен бірге жүру керек дегенді білдірмейді. Зерттеулер есту қабілетінің төмендеуін жүріс пен тепе-теңдік ерекшеліктерімен байланыстырады, бірақ мұндай байланыс нақты адамның құлайтынын немесе бағыттан өте алмайтынын болжамайды. Практикалық қорытындысы қарапайым: өзіңді жайлы әрі сенімді сезініп жүруге көмектесетін жағдайларға көбірек көңіл бөліп, бағытты өз сезіміңе қарай таңда.
50–69 жастағы 1180 ересек қатысқан көлденең зерттеуде есту қабілетінің айқынырақ төмендеуі баяу жүрумен байланысты болды. Бұл — байқалған байланыс, есту қабілетінің төмендеуі баяулауға себеп болғанының дәлелі емес. Авторлар қосымша зерттеулер қажет екенін атап өтті.
DOI: 10.1016/j.gaitpost.2012.10.006Бұл сандар жеке болжамды емес, зерттеуге қатысқан топты сипаттайды. Зерттеуде есту қабілетінің төмендеуі мен жүру жылдамдығы арасындағы байланыс есту аппаратының өзі жүрісті өзгертетінін немесе кез келген бағытты қауіпсіз ететінін дәлелдемейді. Егер жиі сүріне бастағаныңды, тепе-теңдікті сенімсіз ұстайтыныңды немесе басың айналатынын байқасаң, дәрігермен ақылдас. Ал серуенге шыққанда қарапайым нәрседен бастаған пайдалы: таныс бағытты таңдап, қиын жерлерді алдын ала ойластырып ал.
Бағдарлау оңай болатын бағытты қалай таңдауға болады
Күнделікті серуенге ең қысқа жолды емес, қайда жүру керегін және жолды қалай кесіп өтетініңді алдын ала білетін бағытты таңда. Жақсы бағытта әдетте үзілмейтін тротуар, белгіленген өткелдер және түсінікті бағдаршамдар болады. Тегіс жол төсемі, жақсы жарықтандыру және адамдардың қозғалысына кедергі келтірмей тоқтай алатын орындар да пайдалы.
- Алдымен жақсы таныс көшеден немесе саябақтағы айналма жолдан баста, ал бейтаныс бөліктерді біртіндеп қос.
- Таңдау болса, бағдаршамы жоқ өткелден гөрі жаяу жүргіншілерге арналған белгісі анық көрінетін реттелетін өткелді таңда.
- Көріністі тұрақта тұрған көліктер, жарнама құрылымдары, бұталар немесе құрылыс қоршаулары жауып тұратын жерлерден аулақ бол.
- Аулалар мен тұрақтардан шығатын жолдарды ескер: көлік үлкен жолдан ғана пайда болмайды.
- Қараңғыда жарық жолды және көшенің өңінен ерекшеленетін киімді таңда.
- Тротуардың шетіне жақындамай-ақ отырып демалуға немесе картаны асықпай қарауға болатын жерлерді алдын ала белгіле.
Құрылыс жұмыстары немесе тұрақтағы көліктер сені жолдың шетімен жүруге мәжбүрлесе, бағытты алдын ала өзгерткен дұрыс. Тротуар кенет аяқталып, жақын жерде өткел болмаса да солай істеген жөн. Жаңа аудандағы бағытты үйде қарап, телефонға сақтап қой, бірақ жүріп келе жатып экранға үңілме. Үй ішінде серуендеген саған қолайлы болса, көшеде алдын ала болжауға болатын бағыт табу қиын күндері бұл да толыққанды нұсқа бола алады; үй ішінде және далада серуендеу туралы мақаладан нұсқаларды салыстырып көр.
Жаңа бағытқа біртіндеп үйрен Алдымен жаңа жолмен күндіз, асықпай жүріп өт. Бұрылыстарды, өткелдерді және демалатын орындарды есте сақта. Содан кейін оны өз бетіңше, басқа уақытта немесе ауа райы бөлек кезде қайталау өзіңе жайлы ма, соны шеш.
Көшеден көзге көрінетін белгілерге қарап өт
Өткелде көліктің дыбысын немесе бағдаршам сигналын қауіпсіздіктің жалғыз белгісі деп қабылдама. Есту аппараты айналадағы дыбыстарды байқауға көмектесуі мүмкін, бірақ дыбыс көзінің бағыты мен арақашықтығын анықтау қиын болуы ықтимал. Сондықтан ең алдымен көру, жол белгісі және қозғалысты бақылау маңызды болатын әрекеттер ретін ұстан.
- Бордюрдің шетіне жетпей, тротуарда тоқта. Бағдар алмайынша жолды кесіп өтуді бастама.
- Жаяу жүргіншілерге арналған белгіні тауып, өтуге рұқсат беретін көрінетін сигналды күт. Көлік ағыны баяулағаны үшін ғана сигнал жұмыс істеп тұр деп ойлама.
- Екі жаққа қарап, көліктердің шынымен тоқтағанын немесе сен асықпай өтіп үлгеретіндей алыс екенін тексер.
- Өткелден бұрылып өтетін көліктерді, сондай-ақ қиылысатын жолдағы велосипедшілер мен самокат мінгендерді бөлек тексер.
- Тура әрі бірқалыпты жүріп, қозғалысты бақылауды жалғастыр. Басқалар асыққандықтан жылдамдама.
- Сигнал түсініксіз болса, көрініс жабық тұрса немесе жүргізуші тоқтамаса, күтіп, басқа сәтті не өткелді таңда.
Жаяу жүргіншілерге арналған жасыл сигнал өтуге рұқсат береді, бірақ көліктерге қарау қажеттігін жоймайды. Әсіресе бұрылып келе жатқан көліктерді мұқият бақыла: жүргізуші жаяу жүргіншіге емес, көліктерге қарап отыруы мүмкін. Жүргізушімен көз түйістіруге немесе оның аяқ дыбысын естиді деп ойлауға ғана сенбе. Өткел кең болып, одан өтуге уақыт жетпейтіндей санасам, бағдаршамы ыңғайлырақ немесе тоқтап, жағдайды қайта бағалауға болатын қауіпсіздік аралшасы бар бағытты таңда.
Өткелде есту — қосымша белгі ғана. Жолға шығу туралы шешімді сигналға және айналаңда көріп тұрғаныңа қарап қабылда.
Серуен кезіндегі есту аппараты: қолдау, бірақ кепілдік емес
Есту аппаратын немесе кохлеарлық имплантты пайдалансаң, шығар алдында құрылғының қосулы әрі ыңғайлы тұрғанын тексер. Қуат деңгейіне қара; ал құрылғың ауыстырмалы батареямен жұмыс істесе, қосалқысын ала шық. Жаңбырда немесе ыстықта құрылғыны ылғалдан қорғау жөніндегі өндірушінің ұсынымдарын ұстан. Жүріп келе жатып, әсіресе жолдың жанында, баптауларды өзгертпе: қауіпсіз жерде тоқтап, содан кейін ғана қажет нәрсені тексер.
Зерттеуде есту аппараттарының әртүрлі технологиялық деңгейлерін пайдаланған кезде дыбыс бағытын анықтауды қатысушылардың өз бағалауы және зертханадағы сынақтар арқылы салыстырды. Қатысушылар күнделікті өмірде дыбыс бағытын сезуге аппараттардың көмектесетінін айтқан, бірақ функциялары қымбатырақ құрылғы күнделікті бағалауда негізгі үлгіден тұрақты артықшылық көрсетпеген. Нәтижелер нақты өткелде көліктің орнын дыбыс арқылы сенімді анықтауға болады дегенді білдірмейді.
DOI: 10.1097/AUD.0000000000000473Егер қазіргі баптау көше дыбыстарын тым өткір немесе керісінше бәсең етіп көрсетсе, серуенге арналған бағдарламаны таңдап, тексеру үшін сурдологқа немесе аудиологқа жүгін. Әртүрлі модельдер мен адамдарда нәтиже де әрқалай, сондықтан интернеттегі әмбебап кеңеске қарап дыбыс деңгейін өзгертпе. Құрылғының қуаты таусылса, істен шықса немесе әдеттегіден нашар ести бастасаң, оны жолдың ортасында тексерме: тоқтап, қауіпсіз жерге барып, қажет болса жақыныңа қоңырау шал.
Айналаңды бақылауға кедергі жасама Жолдың жанында серуендегенде құлаққаппен музыка қоспа және айналаңды көзбен бақылаудан алаңдататын режимді пайдаланба. Дыбыс тыңдап келе жатсаң, өткелдің алдында тоқтап, оны алдын ала өшір. Толығырақ жүргенде құлаққапты қауіпсіз пайдалану туралы материалдан оқы.
Сенімділікті арттыратын әдеттер
Жүріп келе жатып картаны оқысаң, сөйлессең немесе зат көтеріп жүрсең, назарың бірнеше іске бөлінеді. Бейтаныс не шулы жерде есту қабілеті төмендегенде артық алаңдататын нәрселерден бас тарту жайлырақ болуы мүмкін. Серуенге дейін өзіңе қарапайым ережелер белгілеп, таныс бағыттарда қайталап жүр: сонда жолдың жанында қабылдайтын шешімдерің азаяды.
- Жүрген кезде телефонды қалтаңа сал; картаны адамдар жүретін және көлік өтетін жолдан шеткері тұрып тексер.
- Топпен серуендегенде серігіңе саған қандай белгі ыңғайлы екенін алдын ала айт: мысалы, қол бұлғау, алдыңнан келу немесе сені байқаған соң иығыңа ақырын тию.
- Біреу артыңнан тіл қатса, жүріп келе жатып жалт бұрылмай, алдымен қауіпсіз жерде тоқтап, содан кейін бұрыл.
- Жүруге әрі оңай тоқтауға ыңғайлы аяқ киім таңда. Бордюрлерге, шұңқырларға және суланған не тайғақ жерлерге назар аудар.
- Өзіңе жайлы уақыттан баста. Шаршағандықтан жолдағы жағдайды байқау қиындаса, үзіліс жаса немесе серуенді аяқта.
Егер теңселу, жиі сүріну немесе бас айналу салдарынан серуендеуге сенімсіздік пайда болса, бұл бағытты өзгертумен ғана шектелмей, маманмен жағдайыңды талқылауға себеп. Есту қабілеті мен тепе-теңдік өзара байланысты болуы мүмкін, бірақ тұрақсыздықтың себептері көп. 2024 жылы жарияланған зерттеуде егде жастағы адамдардың есту қабілетінің төмендеуі физикалық функция көрсеткіштерінің нашарлауымен және қосымша тапсырма орындап жүргендегі жүріс құбылмалылығымен байланысты болды; зерттеу көлденең сипатта болып, себеп-салдарды дәлелдеген жоқ. Көру арқылы бағдарлау да қиын болса, көру қабілеті төмендегенде серуендеу туралы мақаладағы кеңестерді қара.
Авторлар 12 зерттеудің деректерін біріктіріп, егде жастағы адамдарда есту қабілетінің төмендеуі құлау ықтималдығының жоғары болуымен байланысты екенін анықтады. Олар зерттеулердің әркелкі екенін және жарияланымдарға қатысты ықтимал ығысуды да атап өтті; енгізілген жұмыстардың көбі көлденең зерттеулер болған. Сондықтан шолу жалпы байланысты көрсеткенімен, нақты адамның қаупін болжауға мүмкіндік бермейді.
DOI: 10.1002/lary.25927Әртүрлі жағдайда нені таңдауға болады
| Жағдай | Не ыңғайлы болуы мүмкін |
|---|---|
| Жаңа аудан | Алдымен жолды картадан қарап ал; күндіз және асықпай жүріп өт. |
| Бағдаршамы жоқ күрделі өткел | Жақын жерден бағдаршамы түсінікті әрі көрінісі жақсы өткел тап. |
| Шулы немесе көлік көп жүретін көше | Есту аппаратын қосулы қалдыр, дыбысты өшір және айналаға қарау үшін жиірек тоқта. |
| Жаңбыр, қараңғылық немесе тайғақ жол төсемі | Жарық әрі қысқа таныс жолды таңда немесе серуенді басқа уақытқа қалдыр. |
| Тұрақсыздық немесе бас айналу | Бағытты қысқарт, қажет болса серік ертіп ал және белгілерді дәрігермен талқыла. |
Бұл нұсқалар бәріне бірдей қатаң ереже емес. Саған нақты не көмектесетінін ескер: біреуге тыныш уақытта таныс көшеде жүру жайлы болса, енді біреуге дүкендер мен аялдамалары бар жарық бағыт қолайлы. Есту аппаратын жақында ғана пайдалана бастаған болсаң, бірден шулы орталыққа барудың қажеті жоқ: алдымен тыныш жерде құрылғыға үйреніп, сұрақтарыңды аудиологпен талқыла.
- Тротуарлары түсінікті, өткелдері мен көрінісі жақсы бағытты жоспарла.
- Жолдың шетінде тоқта, көрінетін сигналды тап, көліктерді тексеріп барып қана өт.
- Есту аппараты айналадағы дыбыстарды сезуге көмектеседі, бірақ көліктің орнын дәл анықтауға кепілдік бермейді.
- Жолдың жанында телефон мен музыкаға алаңдама; картаны тек қауіпсіз жерде тұрып қара.
- Басың айналса немесе жиі сүріне бастасаң, бұл туралы маманмен сөйлес.
Жиі қойылатын сұрақтар
Көшеге шыққанда есту аппаратын шешу керек пе?
Әдетте шешім құрылғының үлгісіне, баптауына және өзіңді қалай сезінетініңе байланысты. Жалпы кеңеске бола аппаратты шешпе немесе баптауын өзгертпе: серуенге арналған режимді аудиологпен талқыла. Құрылғы кедергі келтірсе немесе шуды күшейтсе, қауіпсіз жерде тоқтап, жеке ұсынымға сай әрекет ет.
Көлік сигналына қарап бағдарлауға бола ма?
Жолдың бос екенін растау үшін сигналды жалғыз белгі ретінде пайдаланба: дыбыс әрдайым нақты бағыт пен арақашықтықты анықтауға мүмкіндік бермейді. Өткелде жаяу жүргіншілер сигналын, айналадағы көріністі және көліктердің қозғалысын бақыла.
Бағдаршамның сигналын түсінбесем не істеймін?
Тротуарда қал да, болжап жолға шықпа. Сигналды қауіпсіз жерде тұрып анықтап көруге тырыс; егер ол жабық тұрса немесе істемесе, жағдай түсінікті болғанша күт не басқа өткелді тап.
Әр серуенге серік керек пе?
Жоқ, есту қабілетінің төмендеуі өз бетіңше серуендеуге болмайды дегенді білдірмейді. Қажет қолдауды жағдайға қарай таңда: бейтаныс бағытта, өзіңді жайсыз сезінгенде немесе солай тынышырақ болса, серік көмектесуі мүмкін.
Дереккөздер
- Li L, Simonsick EM, Ferrucci L, Lin FR. АҚШ-тағы ересектердің есту қабілеті мен жүру жылдамдығы. Gait & Posture, 2013. DOI: 10.1016/j.gaitpost.2012.10.006
- Johnson JA, Xu J, Cox RM. Есту аппараттары технологиясының күнделікті өмірде дыбыс бағытын анықтауға әсері. Ear & Hearing, 2017. DOI: 10.1097/AUD.0000000000000473
- Jiam NTL, Li C, Agrawal Y. Есту қабілетінің төмендеуі мен құлау: жүйелі шолу және метаталдау. The Laryngoscope, 2016. DOI: 10.1002/lary.25927
- Kolasa S et al. Жасына байланысты есту қабілеті төмендеген егде адамдардың жүрісі мен тепе-теңдігі. Gait & Posture, 2024. DOI: 10.1016/j.gaitpost.2024.07.301
