Ич операциясынан кийин басууга кантип кайтуу керек

Негизги принцип: бат-баттан жана аз-аздан

Ич көңдөйүнө жасалган операциядан кийин дароо эле алыс аралыкка басуунун кереги жок. Алгачкы күндөрдүн максаты — дененин абалын үзгүлтүксүз өзгөртүү, кызматкерлердин же жакын адамыңдын жардамы менен туруу жана ооруну, демигүүнү же алсыздыкты кескин күчөтпөстөн, кыскача басып туруу. Калыбына келүүнүн так ылдамдыгы операциянын түрүнө, ыкмасына — лапароскопиялык же ачык операция болгонуна — татаалдашууларга, дренаждарга, аз кандуулукка жана операцияга чейинки физикалык формаңа жараша болот.

Эрте кыймылдануу тууралуу илим эмне дейт

Эрте кыймылдоо операциядан кийинки тездетилген калыбына келүү программаларына кирет. Пландуу колоректалдык хирургия боюнча ERAS сунуштарында операция болгон күнү кыймылданууну баштоо, ал эми операциядан кийинки 1-күндөн тартып төшөктөн тышкаркы активдүүлүктү суткасына жалпысынан кеминде үч саат аткаруу сунушталат. Бул үч саат бою тынымсыз басуу керек дегенди билдирбейт: жалпы убакытка креслодо отуруу, туруу, тик туруу жана кыскача басуулар да кирет. Башка операцияларда режим айырмаланышы мүмкүн. ERAS 2025 сунуштарында конкреттүү схемалар боюнча далилдердин күчү дагы эле чектелүү экени белгиленет.

Ошондуктан кадамдардын универсалдуу санын издөөнүн ордуна, жүктөмдү көтөрө алышыңды негизги багыт катары колдонгон оң. Ошол эле серепте ашказан-ичеги операцияларынан кийин активдүүлүктүн реалдуу көлөмү операциядан кийинки 5-күнгө карата болжол менен 4000 кадамга жеткени көрсөтүлгөн, бирок изилдөөлөрдө операциялар, бейтаптардын абалы жана протоколдордун өзү кыйла айырмаланган. Сен үчүн бул максат да, милдеттүү норма да эмес, стационарда активдүүлүк канчалык акырын көбөйүшү мүмкүн экенинин мисалы.

Этаптар: бөлмөдөн кадимки сейилдөөгө чейин

1-этап. Ооруканада алгачкы туруулар

Биринчи жолу жалгыз турбаганың жакшы. Турардан мурун керебеттин четине отуруп, башың айланып, көзүң караңгылап же катуу алсыздык болуп-болбогонун бир нече секунд баала. Баары жайында болсо, таяныч менен туруп, адегенде өтө кыска аралыкка — мисалы, креслого же дааратканага чейин — бас. Башың айланса, дароо кайра отуруп, медайымды чакыр. Капталың аркылуу жай көтөрүлүү ичке болгон кескин күчтү азайтат: капталыңа бурулуп, буттарыңды керебеттен түшүрүп, колдоруң менен жардам берип тур. MedlinePlus алгачкы турууларды колдоо менен аткарууну жана оору, баш айлануу же алсыздык пайда болсо аракетти токтотууну сунуштайт.

1. Адегенде отур, керебеттен дароо секирип турба.
2. Эки таманыңды тең жерге коюп, тең салмактуулугуңду текшер.
3. Денеңди кескин бурушпай, колуң же кармагыч аркылуу тур.
4. Кыскача басып, креслодо же керебетте эс ал.
5. Команда уруксат берген санда гана кайтала.

2-этап. Бөлмөдө жана үйдө кыскача басуулар

Өз алдынча ишенимдүү туруп, дааратканага чейин баса алганда, бөлмөдө, коридордо же батирде кыска маршруттарга өт. Жакшы ыкма — күн ичинде бир нече чакан басуу. Үйдөгү алгачкы күндөрдө бөлмөдө жана батирде жай басууну негиз кылып, кийин короого же үйдүн жанындагы түз жерге кыскача чыгууга болот. Ич көңдөйүнө жасалган операциялардан кийинки бейтаптар үчүн нускамаларда адатта басуунун узактыгын акырын көбөйтүү, бирок ошол эле учурда уктоого жана эс алууга убакыт калтыруу сунушталат. Cambridge University Hospitals нускамасында айыгып жаткан жараатты оор тазалоо, буюм көтөрүү, түртүү жана көпкө эңкейүү менен ашыкча жүктөбөө өзүнчө эскертилет.

3-этап. Баатырдыкты эмес, убакытты көбөйтүү

Көбөйтүү үчүн бир эле көрсөткүчтү танда: же сейилдөөгө бир нече мүнөт кош, же дагы бир кыскача чыгуу жаса, же маршрутту бир аз узарт. Узактыкты, ылдамдыкты жана өйдө көтөрүлүүнү бир убакта көбөйтпө. Эгер жаңы көлөмдөн кийин оору, чарчоо же жараат аймагындагы тартылуу байкаларлык күчөсө, 1–2 күнгө мурунку деңгээлге кайтып, белгилер сакталып калса дарыгер менен кеңеш.

Ооруну күчөтпөш үчүн кантип басуу керек

Жай, майда кадамдар менен, түз жерде бас. Денеңди күчкө салып түздөөгө аракет кылба: операциядан кийин ичиң тартылышы мүмкүн, убактылуу бир аз бүгүлүп басуу ыңгайлуураак болот. Демиңди кармаба жана ич булчуңдарын атайын чыңаба. Жөтөлүп же чүчкүрүп жиберчү болсоң, жараат аймагын жаздык же бүктөлгөн сүлгү менен кармап турсаң болот — мындай сунуш операциядан кийинки физиотерапиялык нускамаларда берилет. Ыңгайлуулукту тандоо үчүн сүйлөшүү тестин колдон: катуу демикпей, кыска сүйлөмдөр менен сүйлөй алсаң, ыргагың, сыягы, жай.

• Тайгаланбаган бут кийим кийип, маршруттагы килемчелерди, зымдарды жана башка тоскоолдуктарды алып сал.
• Алгачкы сейилдөөлөрдү отура ала турган же үйгө тез кайта турган жерге жакын планда.
• Алсыздык болсо, жакыныңдан коштоп барууну өтүн, бирок анын колуна тартылба жана кескин кыймыл жасаба.
• Сейилдөөнү баштык көтөрүү, үй жыйноо, тепкич менен чыгуу жана башка күч талап кылган иштер менен айкалыштырба.
• Сууну ичип, дайындалган дарыларды план боюнча кабыл ал; дарыдан башың айланса, күчтүү ооруну басаңдаткычтан кийин дароо сейилдөөгө чыкпа.

Кайсы сезимдерге жол берилиши мүмкүн

Операциядан кийин жагымсыз сезимдер дароо эле жоголбойт. Орточо оорутуу, теринин сезгичтиги, кесилген жердин тартылып тургандай сезилиши жана жалпы чарчоо калыбына келүү учурунда коштолушу мүмкүн. Маанилүүсү — алар бир сейилдөөдөн экинчисине күчөп кетпеши, дем алууга тоскоол болбошу жана эс алгандан жана дайындалган ооруну басаңдаткычты кабыл алгандан кийин акырындап азайышы. Эгер оору бир нече кадам жасоого мүмкүнчүлүк бербесе, чыдап жүрө бербе: ооруну басаңдатууну жана жүктөмдү тууралоо үчүн дарыгерге же физиотерапевтке айт.

Операциядан кийинки жакшы сейилдөө — баарынан катуу чарчаган сейилдөө эмес, андан кийин организм кадимки абалына тынч кайта алган сейилдөө.

Качан токтоп, дарыгерге кайрылуу керек

Сейилдөө учурунда капысынан алсыздык, баш айлануу, аба жетпей жаткандай сезим, жаңыдан пайда болгон курч оору же тең салмактуулукту жоготуп коюшуң мүмкүн деген сезим жаралса, токто, отур же жат. Белги тез өтүп кетпесе, кайталанса же күчөсө, хирургиялык команда менен байланыш. Күчтүү ооруга карабай «басып кетем» деп аракет кылба.

• Ичтин катуу, күчөп жаткан же начар көзөмөлдөнгөн оорусу.
• Кайра-кайра жүрөк айлануу жана кусуу, катуу көөп кетүү же кадимкидей суюктук иче албоо.
• Температура, үшүк же жалпы абалдын байкаларлык начарлашы.
• Жарааттын айланасында кызаруунун, оорунун, ысыктыктын же шишиктин күчөшү; ириңдүү же адаттан тыш бөлүнүп чыгуу; жарааттын четтеринин ажырашы.
• Бир бутта жаңыдан пайда болгон оору, кызаруу, ысыктык же шишик.
• Заара кылуунун кыйындашы же такыр заара кыла албоо.
• Мурда болбогон кан кетүү же таңгычтын канга бат эле чыланышы.

Алгачкы күндөрү жарааттын бир аз кызарышы жана оорушу мүмкүн, бирок акырындап жакшыруунун ордуна начарлоо баалоону талап кылат. Инфекциянын белгилерине күчөп жаткан кызаруу, ысыктык, шишик, жарааттан бөлүнүп чыгуу, четтеринин ажырашы жана дене табынын көтөрүлүшү кирет. Мындай белгилердин кеңири тизмеси Guy’s and St Thomas’ NHS Foundation Trust нускамасында бар.

Качан кадимки ыргака кайтууга болот

Кадимки ыргак — календардагы белгилүү бир күн эмес. Түз жерде жай басып, демикпей сүйлөп, ар бир кадам сайын ичиңди коргобой жана кечинде же кийинки таңында абалың начарлабай калганда, ага өтсөң болот. Адегенде сейилдөөнүн узактыгын туруктуу кылып, андан кийин ылдамдыкты кош. Өйдө басууну, тепкичти, узак сапарларды жана тез ыргакты бирден киргизген жакшы.

• Аз инвазивдүү операциядан кийин калыбына келүү тезирээк жүрүшү мүмкүн, бирок бул хирургуң койгон чектөөлөрдү жокко чыгарбайт.
• Ачык операциядан, татаалдашуулардан, көп кан жоготуудан же ооруканада узак жатуудан кийин илгерилөө көбүнчө жайыраак болот.
• Операциядан кийинки бир нускамада, эгер адам операцияга чейин ушунча убакыт баса алса, 6-жумага карата 30–45 мүнөт басуу багыт катары көрсөтүлгөн; бул универсалдуу максат эмес.
• Оор тазалоону, оор жүк көтөрүүнү, активдүү эңкейүүнү жана түртүүнү автоматтык түрдө сейилдөөгө теңөөгө болбойт: бул иштерде ич дубалына түшкөн күч жогору.
• Эгер сага физикалык активдүүлүккө уруксат берилсе, бирок техникаңа же ыргагыңа ишенбесең, физиотерапевтке жолдомо сура.

Илгерилөөнү тыныгуудан кийин аралыкты көбөйткөндөй эле жай планда: кичинекей кадам, организмдин реакциясын текшерүү жана андан кийин гана кийинки деңгээл. Сейилдөөлөр туруктуу болгондо, жумшак жылынууну жана муздатууну кошсоң болот, бирок хирург өзүнчө уруксат бергенге чейин пресс үчүн көнүгүүлөрдү жана күч жумуштарын жасаба.

Көп берилүүчү суроолор