Өзүң жакшы билген маршруттан башта
Сейилдөөдө жолдун узундугу гана маанилүү эмес. Кайсы жерде өзүңдү ишенимдүү сезериңди, тротуардын кайсы бөлүктөрү тегиз экенин жана кайсы өтмөктөрдө айланадагы абалды баалоо сага оңой болорун ойлон. Эгер көрүү жарыкка, чарчоого же көз уялткан жарыктарга жараша өзгөрсө, жолду байкоо сага жеңилирээк болгон шарттарды танда.
Алгачкы жолу өз алдынча сейилдегениңде жаңы айлампа түзүүнүн зарылдыгы жок. Дүкөнгө, паркка же аялдамага чейин өзүң билген маршрутту тандап, керек болсо аны түшүнүктүү бир бөлүккө чейин кыскарт. Аралыкты акырындап көбөйткүң келсе, басуу аралыкты кантип көбөйтүү тууралуу макаладан пайдалуу ойлорду табасың.
- Чеги түшүнүктүү жана мүмкүн болушунча күтүүсүз тарып кетпеген тротуарды танда.
- Жолдун үстү өзгөргөн, тепкичтер, оңдоо иштери же токтоп турган самокаттар бар жерлерди алдын ала белгилеп ал.
- Бир аз узунураак болсо да, татаал өтмөктөрү азыраак маршрутту артык көр.
- Токтоп, шашпай багыт алууга мүмкүн болгон жерлерди ойлон: имараттын дубалынын жанында, отургучта же кире бериште.
- Тааныш эмес жерден алгач коштоп жүргөн адам же адис менен өт; маршрутту жалгыз текшербе.
Жолдун үстү маанилүү: адатта чуңкурлары, тайгак плиталары же бордюрлары көп маршрутка караганда тегиз тротуар менен басуу жеңилирээк. Маршруттагы жол беттери тууралуу макаладан жол тандоодо эмнелерге көңүл буруу керектиги боюнча кошумча ойлорду табасың.
Маршрутту түшүнүктүү белгилер менен түз
Белги аны ишенимдүү таанып, эмнени билдирерин түшүнө алсаң пайдалуу: мисалы, андан кийин бурулуш керек же өтмөк жакындап калган болот. Оңой өзгөрүп кетчү нерселердин ордуна туруктуу турган, көзгө урунган объектилерди танда. Көрүү белгиси ачык түстөгү эшик же имараттын контрасттуу бурчу болушу мүмкүн; үн белгиси — фонтан же катуу иштеген желдеткич; тийүү аркылуу байкалуучу белги — бут алдыңдагы жол бетинин өзгөрүшү.
Бүт жолду көчө аттарынын узун тизмеги катары жаттап алууга аракет кылба. Аны кыска бөлүктөргө бөл: «үйдөн чыгуу — тосмонун боюнда жүрүү — кең көчөгө жетүү — сигнал күйгөндө өтүү — дарыкананын жанынан бурулуу». Ошондо бурулуштан өтүп кеткениңди байкоо жана кайда экениңди кайра аныктоо оңой болот.
Белгилерди алдын ала текшер Маршрут жаңы болсо, күндүз жай темпте басып көрүп, кыска эскертмелерди телефонуңа жазып ал. Картадан сыртка чыгардан мурда же коопсуз жерде токтогондо пайдалан. Басып баратып экранды караба: ал бордюрлардан, адамдардан жана транспорттон алаксытат.
| Белги | Эмнеси ыңгайлуу | Эмнени текшерүү керек |
|---|---|---|
| Контрасттуу кире бериш же көрнөк | Керектүү бурулушту байкоого жардам берет | Аны бак-дарактар, унаалар же мезгилге жараша жасалган жасалгалар жаап калбаганын |
| Үн булагы | Экранды карабай эле тааныш жерди таанууга жардам берет | Үн өзгөрүп кетпегенин жана көчөнүн ызы-чуусу аны басып калбаганын |
| Жол бетинин өзгөрүшү же бордюр | Жол бөлүгүнүн чегин же өтмөктүн жакындаганын билдириши мүмкүн | Өз маршрутуңда дал ушул бетти ишенимдүү тааный аларыңды |
Көчөдөн болжол менен эмес, план менен өт
Өтмөктүн алдында коопсуз жерде токтоп, анын башталышын тап. Жөө жүргүнчүлөр үчүн светофор болсо, өзүң кабыл ала алган сигналга — көрүү, үн же тийүү сигналына — таян. Керектүү өтмөктүн жанында турганыңды жана ага карай багыт алганыңды текшерип, уруксат берүүчү сигнал күйүп турганда шашпай өт.
Унаалардын агымынын үнү айланадагы абалды түшүнүүгө жардам бериши мүмкүн, бирок жол бош экенине толук кепилдик бербейт. Көрүүсү начар жөө жүргүнчүлөр катышкан изилдөөдө айрым шарттарда катышуучулар жакындап келе жаткан транспортту жетиштүү эрте уга алышкан эмес. Ошондуктан, өзгөчө жөнгө салынбаган өтмөктө же татаал кесилиште, ызы-чуу басаңдаган учурга гана таянба. Ишенбесең, жардам күтүү же башка жолду тандоо коопсузураак.
- Тротуардын өзүң билген сызыгы менен өтмөккө жакындап, жүрүүчү бөлүктүн четине жетпей токто.
- Бар болсо сигнал баскычын тап да, өзүң тааный алган сигналды күт.
- Кыймылдай электе өтмөктүн багытын жаңылыштырбаганыңды текшер.
- Түз жана бир калыпта бас; ызы-чуудан же жаныңдагы адамдардын кыймылынан улам багытыңды өзгөртпө.
- Сигнал иштебесе, өтмөк өтө кең болсо же унаалар сенин жолуңду кесип бурулса, убакытты болжобо — жардам сура же башка өтмөктү танда.
Жөө жүргүнчүлөр үчүн жеткиликтүү сигналдар 56 көрбөгөн жөө жүргүнчүнүн катышуусунда төрт кесилиште изилденген: алар орнотулгандан кийин катышуучулар өтүүгө коопсуз убакытты өз алдынча аныктап, уруксат берүүчү сигналда кыймылды баштоо жагынан жеңилирээк болгон. Бул жыйынтык изилденген кесилиштерге тиешелүү жана бардык түзмөктөр бирдей иштейт деген кепилдик бербейт. Таяк менен басуу тууралуу макаладан багыт алууга жардам берген кошумча каражат жөнүндө окуй аласың.
Изилдөөчүлөр жеткиликтүү жөө жүргүнчү сигналдары орнотулганга чейинки жана кийинки өтмөктөрдү салыштырышкан. Изилденген кесилиштерде катышуучулар өтүү учурун өз алдынча аныктап, «Жүргүлө» деген сигналда кыймылды баштоодо кыйналбай калышкан. Бул жеткиликтүү сигналы бар өтмөктөрдү тандоону колдойт, бирок конкреттүү жерди баалоонун ордун баспайт.
Scott AC, Barlow JM, Bentzen BL, Bond TLY, Gubbe D. 2008.Кыймылдап баратып өтмөктү текшербе Маршрутту тактоо керек болсо, жүрүүчү бөлүктүн четинен алысыраак тротуарда токто. Көчөдө багыт алып жүргөндө айланадагы үндөрдү басып калган кулакчындарды тагынба.
Контраст жардам берет, бирок шарттар көрүнүштү өзгөртөт
Контрасттуу объект фонундагы өңү окшош объектке караганда кээде жакшыраак байкалат. Бирок баарына бирдей ылайыктуу түс же белги жок: адамдардын көрүү талаасы, контрастты сезүүсү, көз уялтуучу жарыкка жана тереңдикти кабыл алууга болгон сезимталдыгы айырмаланат. Белги ишенимдүү болбой калса, аны үн же тийүү аркылуу байкалуучу белги менен алмаштыр.
Көрүүсү начар чоңдордун мобилдүүлүгүн изилдөөдө көрүү талаасынын көрсөткүчтөрү жана контрастты сезүү катышуучулардын тааныш эмес маршруттардан өтүшү менен байланыштуу болгон; күнүмдүк мобилдүүлүктү баалоо үчүн көрүү курчтугун текшерүү гана жетишсиз болгон. Бул белгилерди жалпы кеңешке жараша эмес, өзүңдүн шарттарыңа ылайык тандоонун дагы бир себеби.
Көрүүсү начар 22 чоң кишинин кадимки жана начар жарык шарттарында тааныш эмес маршруттар менен жүрүшү бааланган. Авторлор мобилдүүлүк көрүү талаасы жана контрастты сезүү менен байланыштуу экенин билдиришкен. Практикалык тыянак: тоскоолдуктарды байкоо кыйын болсо, адис менен көрүү курчтугун гана эмес, чыныгы чөйрөдө кантип багыт аларыңды да талкуула.
Long RG, Rieser JJ, Hill EW. 1990.Күүгүмдө сейилдөөгө кантип даярдануу керек
Күүгүмдө майда нерселерди жана контрасты начар тоскоолдуктарды байкоо кыйыныраак болушу мүмкүн. Көрүүсү начар 88 чоң кишинин катышуусундагы изилдөөдө жарык азыраак болгондо тоскоолдуктары бар маршруттан өтүүгө көбүрөөк убакыт кеткен, ал эми тоскоолдуктарга тийип кетүү көбөйгөн; контрасты төмөн тоскоолдуктарга көбүрөөк тийишкен. Бул тоскоолдуктары бар атайын аянтчада жүргүзүлгөн сыноо болчу, бардык көчөлөрдөгү сейилдөөнү текшерген эмес. Андыктан жыйынтыкты өзүң үчүн так божомол катары эмес, жарыкка кылдат көңүл бурууга себеп катары кабыл ал.
- Күүгүмдө басуу сага көнүмүш болбосо, адегенде коштоп жүргөн адам менен өзүң билген кыска маршрутту бас.
- Чыгар алдында аба ырайын, күндүн батуу убактысын, көз айнектин тазалыгын жана телефондун кубатын текшер.
- Жарыгы бир калыпта жана жол бети түшүнүктүү көчөлөрдү танда; караңгы жерлерден жана жарык менен көлөкө кескин алмашкан жерлерден кач.
- Жолго жакын бассаң, айдоочуларга жакшы көрүнгөн кийим кий.
- Күндүз оңой көрүнгөнү үчүн эле аралыкты көбөйтпө жана жаңы жолду тандаба.
Караңгыдан тышкары көз уялткан фараларга, ным асфальтка жана жарык витриналарга да көңүл бур: кескин чагылуулар да тоскоолдук кылышы мүмкүн. Жарык азайганда өзүңдү ишенимдүү сезүүң өзгөрсө, сейилдөөнү эртерээк же колдоо менен планда. Кечкисин басуу боюнча кошумча кеңештер түнкү сейилдөө тууралуу макалада топтолгон.
Изилдөөгө көрүүсү начар 88 чоң киши катышып, алар жарык жана күңүрт шартта тоскоолдуктар аянтчасынан өтүшкөн. Жарык аз болгондо катышуучуларга көбүрөөк убакыт талап кылынган жана контрасты төмөн тоскоолдуктарга көбүрөөк тийишкен. Бул атайын аянтчадагы шарттарды изилдеген иш; көчөдөгү мүмкүн болгон жагдайлардын баарын камтыбайт.
Kuyk T, Elliott JL, Biehl J, Fuhr PS. 1996.Качан адиске кайрылуу керек
Багытты бат-баттан жоготуп, тоскоолдуктарга көбүрөөк урунуп, коркконуңдан көчөгө чыкпай же кайсы белги жардам берерин түшүнө албай калсаң, сейилдөө маселесин офтальмолог же көрүүнү калыбына келтирүү боюнча адис менен талкуула. Көрүү күтүүсүз өзгөрсө, медициналык жардамга кайрылууну кечиктирбе.
Багыт алуу жана мобилдүүлүк (orientation and mobility, O&M) боюнча адис конкреттүү маршруттарды сени менен чогуу баалап, коопсуз стратегияларды машыктыра алат: өтмөктү табуу, багытты сактоо, белгилерди таануу жана ылайыктуу мобилдүүлүк каражаттарын колдонуу. Мындай адиске кайрылуу сөзсүз таяк менен басышың керек дегенди билдирбейт: ал сага эмне ылайыктуу экенин түшүнүүгө жардам берет.
Жакшы маршрут сөзсүз эң кыска маршрут эмес. Бул — кайда экениңди түшүнүп, белги жардам бербей калса эмне кыларыңды билген маршрут.
Багыт алуу жана мобилдүүлүк боюнча окутууга байланыштуу далилдер азырынча чектелүү: Cochrane баяндамасынан 63 катышуучусу бар эки чакан изилдөө табылып, окутуунун ар кандай ыкмаларын ишенимдүү салыштырууга маалымат жетишсиз экени белгиленген. Бул окутуунун пайдасы жок дегенди билдирбейт; программаны адамдын чыныгы муктаждыгына жараша тандоо маанилүү экенин көрсөтөт.
Системалык баяндамага жалпы 63 катышуучусу бар эки чакан изилдөө кирген. Авторлор ар кандай муктаждыгы бар адамдар үчүн окутуунун кайсы форматы жакшыраак экенин аныктоого далилдер жетишсиз деген жыйынтыкка келишкен. Максаттарыңды, конкреттүү кыйынчылыктарды жана ийгиликти баалоо жолун адис менен талкуула.
Virgili G, Rubin G. 2022.- Алгач жол бети тегиз, өтмөктөрү түшүнүктүү жана өзүң билген маршрутту танда.
- Жолду кыска бөлүктөргө бөлүп, туруктуу көрүү, үн же тийүү белгилерин колдон.
- Өтмөктө токтоп, керектүү багытты тап жана унаалардын үнүнө гана таянба.
- Күүгүмдө жолду кыскартып, жакшы жарыктанган көчөнү танда жана жаңы маршрутту жалгыз текшербе.
- Көчөдө багыт алуу кыйын болуп калса, офтальмологдон же багыт алуу жана мобилдүүлүк боюнча адистен жагдайыңды баалап берүүнү суран.
Көп берилген суроолор
Дайыма өзүң билген маршруттар менен гана жүрүш керекпи?
Жок. Тааныш жол — ыңгайлуу башталыш, ал эми жаңы маршрутту адегенде жарык жакшы кезде жана коштоп жүргөн адам менен изилдесең болот. Маршрутта татаал өтмөктөр же курулуш болсо, алдын ала башка жолду таап ал.
Көчөдөн унаалардын үнүнө гана таянып өтүүгө болобу?
Үндү коопсуздуктун жалгыз кепилдиги деп эсептебе: транспортту угуу кыйын болушу мүмкүн, ал эми көчөнүн ызы-чуусу анын үнүн басып калышы ыктымал. Ишенбесең, жеткиликтүү сигналды күт, жардам сура же өтүү үчүн башка жерди танда.
Тааныш маршруттагы белгилер күтүүсүз өзгөрүп кетсе эмне кылыш керек?
Коопсуз жерде токто, болжол менен жүрө бербе жана алдын ала сактап алган эскертмелериңди текшер. Маршрутту кайра таба албасаң, жакын адамыңа чал же жардам сура.
Сейилдөө тынчсыздандыра баштаса, кимге кайрылуу керек?
Офтальмологдон же көрүүнү калыбына келтирүү кызматынан башта да, көчөдө эмнелер кыйын болуп калганын түшүндүр. Маршруттарды практикалык жактан баалап берүү үчүн багыт алуу жана мобилдүүлүк боюнча адиске жөнөтүүнү суран.
Булактар
- Scott AC, Barlow JM, Bentzen BL, Bond TLY, Gubbe D. Татаал кесилиштердеги жеткиликтүү жөө жүргүнчү сигналдары: көрбөгөн жөө жүргүнчүлөргө тийгизген таасири. Transportation Research Record. 2008. DOI: 10.3141/2073-11
- Long RG, Rieser JJ, Hill EW. Көрүүсү орточо начар адамдардын мобилдүүлүгү. Journal of Visual Impairment & Blindness. 1990. DOI: 10.1177/0145482X9008400303
- Kuyk T, Elliott JL, Biehl J, Fuhr PS. Көрүүсү начар чоңдордун мобилдүүлүгүнө айлана-чөйрө шарттарынын таасири. Journal of the American Optometric Association. 1996. PubMed жазмасы
- Virgili G, Rubin G. Көрүүсү начар адамдар үчүн багыт алуу жана мобилдүүлүк боюнча окутуу. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2022. DOI: 10.1002/14651858.CD003925.pub3
- Emerson RW, Naghshineh K, Hapeman J, Wiener W. Көрүүсү начар жөө жүргүнчүлөрдүн гибрид унаалары катышкан транспорт агымындагы боштуктарды жана ылдамдык өзгөрүүлөрүн аныктоосу боюнча пилоттук изилдөө. Transportation Research Part F: Traffic Psychology and Behaviour. 2011. DOI: 10.1016/j.trf.2010.11.007
