Сколиозда йүрүш: темп, муддәт вә бихәтәр техникани қандақ таллаш керәк

Сколиозда йүрүшкә боламду

Көпинчә һалларда — һә. Scoliosis Research Society җисманий паалийәтни умумән пайдилиқ дәп қарайду вә улар ағриқ пәйда қилмиса һәм дохтур башқа чәклимиләрни қоймиған болса, яқтуридиған паалийәтләрдин қечишни тәвсийә қилмайду. NHSму сколиози бар адәмләрниң көпинчиси адәттики һаят кәчүрәләйдиғанлиғини, җисманий мәшиқ вә спорт билән шуғуллиналайдиғанлиғини тәкитләйду.

Асаслиқ пикир: йүрүш умумий җисманий шәкилни сақлашқа ярдәм бериду, бирақ омуртқини «түзлимәйду» вә саңа бәлгиләнгән болса, көзитиш, корсет яки мәхсус мәшиқләрниң орнини басмайду.

Сколиозниң түрлири көп: өсмүрлүк идиопатик сколиози, чоңлардики дегенератив сколиоз, туғма сколиоз, нерв-булчуқлуқ сколиоз яки операциядин кейинки сколиоз. Шуңа бир хил йол ағриғи йоқ өсмүргә яхши тәсир қилиши, нерв түзүлмилири қисилған чоң кишигә болса яман маслишиши мүмкин. Әгәр диагноз техи ениқланмиған болса, алди билән дохтурға мураҗиәт қил: NHS гумандирилған сколиозни текшүрүшни тәвсийә қилиду, уни сүрәткә яки кийимниң қандақ олтурғанлиғиға қарап өз алдиға ениқлашни әмәс.

Биринчи сайилдин бурун

Башлаштин бурун пەقەت арқаңни әмәс, путлириңниниму баһала. Бихәтәр башлаш үчүн сайилни немә чәкләватқанлиғини чүшиниш муһим: булчуқларниң йәрлик чарчиши, бел ағриғи, янпаш яки путқа тарқилидиған ағриқ, уюшуш, аҗизлиқ, нәпәс қисилиши яки тәңпуңлуқни йоқитиштин қорқуш.

• Узун өрлишисиз, пәләмпәйсиз вә ғадир-будур плиткисиз түз йәрни талла.
• Биринчи узун сайилға йеңи җүп әмәс, бурунла кийип йүргән қолайлиқ аяқ кийимни кий.
• Уйқудин, иштин яки мәшиқтин кейин ағриқ күчәймигән, өзәңни тинч һис қилған вақитта башла.
• Дәсләпки чиқишларни өйгә йеқин йәрдин башла, шу чағда «қандақла болмисун йетип барай» дегән бесимсиз қайтишиңға болиду.
• Әгәр корсетиң, һасаң, бурунқи операцияң яки күчлүк ағриғиң болса, күчлиниш тәртивини дохтурдин алдин-ала ениқла.

Темп вә муддәтни қандақ таллаш керәк

Һалити муқим болған көпчилик үчүн ақиланә башлиниш нуқтиси — сөһбәт темпида меңиш. Толуқ җүмлиләр билән сөзләй алайсаң, нәпәсиңни башқурғили болса вә қәдимиң ағриқ билән күрәшкә айланмиса, темп тоғра. Пульсқа қарап йол тутушқа болиду, бирақ сколиоз үчүн һәммигә ортақ «тоғра» сүрәт йоқ: у яшқа, чиниқишқа, қошумчә кесәлликләргә вә деформация түрүгә бағлиқ. Әмәлий сөһбәт тести һәққидә аллиқачан айрим язған едуқ.

Башлаш үчүн әмәлий үлгә — 5–10 минут йеник темпта қисқа сайил қилиш. Бу давалаш өлчими яки шәртлик норма әмәс, бәлки тәнниң көтириш-көтәрмәслигини синаш усули. Әгәр бирнәччә чиқиш тинч өтсә, һәр қетим бирнәччә минут қош яки сайилни күн бойи икки қисқа чиқишқа бөл. Аввал муддәтни ашур, андин сүрәт вә йолниң мурәккәплигини ашур.

Темпниң мас келиватқанлиғини қандақ билишкә болиду

1. Нәпәс елишиң үчүн тохтимай паузилар қилмай сөзләйәләйсән.
2. Қәдимиң бирқелип, байқиларлиқ ақсамай вә бир путиңни кескин қисқартмай қалиду.
3. Мүрә вә қоллириң тараңлишмайду, нәпәсиңниму тутуп турушқа тоғра кәлмәйду.
4. Ағриқ һәр минут сайын күчәймәйду вә оқтәк атқуч яки көйдүргүч түс алмайду.
5. Тохтиғандин кейин һалитиң аста адәттикигә қайтиду, начарлашмайду.

Техника: өзүңни күч билән түзлимە

Сколиозда сайилни мүрә, янпаш вә арқаңни тохтимай назарәт қилишқа айландуруш асан. Бирақ өзүңни һәрдайим «идеал түз» тутушқа урунуш тараңлиқни күчәйтиши мүмкин. Тәнни юмшақ тәртиптә тутушни ойлиған яхширақ: бешиңниң төбиси юқириға тартилғандәк болсун, нәзириң алға қарисун, егәкни алға чиқарма, мүриләр бош болсун, һәр нәпәстә қовурғиларни артуқ чиқарма.

• Аяқ астиға тохтимай әмәс, тәхминән бирнәччә метр алға қара.
• Корпусиңни жиғиқ тут, бирақ қорсиғиңни қаттиқ қистима вә нәпәсиңни тутма.
• Қоллириңни тәбиий һаракәтләндүр, бәк чоң шилтимә вә бармақларда тараңлиқ болмисун.
• Әгәр бел узун қәдәмгә реакция қилса, қәдәмни сәл қисқарт һәм сүрәтни төвәнләт.
• Тән салмиғини аңлиқ һалда пەقەت бир тәрәпкә йөткәшкә яки меңиш вақтида омуртқини «айландурушқа» урунма.
• Бурулушларда белни кескин бурамай, пүткүл тәнни аста буруп йөнәл.

Қәд-қамәт үчүн көрсәткүчләрни имтиһан әмәс, әсләтмә сүпитидә ишләт. Меңиш техникаси вә қәд-қамәт тоғрисидики айрим материалда шу принципни чүшәндүримиз: нейтрал һаләт, әркин нәпәс вә артуқчә тараңлиқниң болмаслиғи көрүнүш үчүн симметриялик болуштин муһим.

Аяқ кийими вә йол

Дәлили бар тәсири испатланған мәхсус «сколиоз аяқ кийими» йоқ. Саңа қәдимиңни өзгәртишкә мәҗбур қилмайдиған җүп керәк: өкчини муқим тутуши, алдиңқи қисми кәң вә қолайлиқ болуши, таймайдиған тувиғи һәм баш бармақ қисмида муътәдил мослашқақлиғи болсун. Бәк юмшақ яки тозуп кәткән аяқ кийим таянчни һис қилишни начарлитиши мүмкин, әмма аяқ кийимниң өзи омуртқа қийслиғини түзәтмәйду.

• Аяқ кийимни тик туруп кийип көр вә бармақлириңниң учиға тирәлмәйдиғанлиғини текшүр.
• Уч бармақ үстигә көтүрүлгәндә өкчәңниң чиқип кәтмәйдиғанлиғиға көз йәткүз.
• Тутуши яхши болған тувини талла, болупму қишта яки һөл йәрдә.
• Мутәхәссис тәвсийәсисиз «янпашни түзләш» үчүн өйдә ясалған өкчә асти қошумчиси вә ичликләрни ишләтмә.
• Әгәр табанлириң тез чарчиса яки өкчәңдә ағриқ пәйда болса, меңиш үчүн аяқ кийим таллаш тоғрисидики тәвсийәләргә қара.

Дәсләпки һәптиләрдә түз йәрдә меңиш яхширақ. Адәттики түз йәр тинч көтирилидиғандин кейин өрләшләрни қошсаң болиду. Чүшүштә қәдәмни қисқарт, алға кескин еңишмә вә керәк болса тутқучни ишләт. Тәңпуңлуқ чәкләнгән болса, пәләмпәй вә ташлиқ йол билән болған маршрут чидамчанлиқни синашниң әң яхши усули әмәс.

Корсет тақисаң яки ағриқ билән яшисаң

Корсет тақаш толуқ тинчлиқта туруш керәк дегәнлик әмәс. SRS корсет тақип жүргәндиму ағриқ вә шәхсий чәклимиләр болмиса, җисманий паалийәтниң адәттә мүмкин екәнлигини язиду. Бирақ тәртип корсетниң түзүлүшигә, давалаш мәқситигә вә униң қандақ маслаштурулғанлиғиға бағлиқ. Әгәр у ишқилап, ағриқни күчәйтип, терини уюштуруп яки нәпәс елишиңни қийинлаштурса, чидап жүрмә — дохтур яки ортезист билән алақилаш.

Әгәр ағриқ давамлиқ болуп, күндилик һаятни чәклисә яки меңиш усулиңни өзгәртишкә мәҗбур қилса, мәсилә пәقәт сайил билән һәл болмайду. Бәлгилири бар деформацияси болған чоңларға SRS омуртқа деформациялирини реабилитация қилишни билидиған физиотерапевтта һәрәкәт, күч вә бәлгиләрниң қайтидин пәйда болушини баһалишни тәвсийә қилиду. Бу янпаш, көкрәк қәпәси, нәпәс, пут булчуқлири яки меңиш стратегияси билән ишләшниң керәк-керәк әмәслигини чүшинишкә ярдәм бериду.

Қачан дохтурға мураҗиәт қилиш керәк

Ағриқ мунтизим қайтиланса, меңидиған арилиғиң аста-аста қисқарса, қайтилинидиған ақсақлиқ пәйда болса, бир путиң тез чарчиса, пат-пат путлишип қалсаң яки һалитиңни начарлатмай күчни таллай алмисаң, планлиқ мәслиһәткә язул. Чоңлар йеңи ағриқни дәрһал «кона сколиоз» дәп чүшәндүрмәслиги өзгөчә муһим: униңға боғумлар, дисклар, канал тарийиши яки нервниң ярқинлишиши сәбәп болуши мүмкин.

• Путта яки табанда йеңи пәйда болған яки күчийиватқан аҗизлиқ;
• Янпашқа яки путқа тарқилидиған уюшуш, чимилдаш яки көйдүргүч ағриқ;
• Тәңпуңсизлиқ һисси, пат-пат жиқилиш яки меңишниң туюқсиз өзгириши;
• Жарақәттин кейин күчлүк ағриқ, чүшәндүрүлмигән кечилик ағриқ, қизитма яки күчлүк умумий һалсизлиқ;
• Сийдуқ қилишта яки ичәкни башқурушта йеңи бузулушлар;
• Аралиқ, янпаш яки санниң ички йүзидә уюшуш.

Қисқичә: сайилни қандақ маслаштуруш керәк

Сколиозда яхши сайил — рекорд қойған сайил әмәс. У сайилдин кейин тәнниң ишләш иқтидари сақлинип қалидиған сайилдур: ақсамайсән, нәпәсиңни тутмайсән, ағриқни күчәйтмәйсән вә адәттики күниңни хатирҗәм давамлаштуралайсән. Бу усул йүрүшни арқа үчүн йәнә бир синаққа әмәс, муқим адәткә айландурушқа ярдәм бериду.

Көп сорилидиған соаллар