Алдымен қашықтықты емес, ыңғайлы бастау нүктесін таңда
Астанада серуенді жаяу жүргіншілерге арналған үздіксіз жолдары бар жерлерден бастаған ыңғайлы: Ботаникалық бақтан, Нұржол бульварынан немесе Орталық саябақ маңындағы жағалаудан. Сонда серуендеуге қолайлы жерге жету үшін алдымен үлкен жолдың бойымен ұзақ жүрудің қажеті болмайды. Қаладағы басқа серуен бағыттарын Астанада серуендеуге арналған гидтен қара.
Бағытты жоспарлаудағы басты ерекшелік — кең жолдар мен үлкен орамдар. Картадағы түзу сызық жаяу жүргіншіге ыңғайлы жолмен әрдайым сәйкес келе бермейді: өткел тек қиылыста болуы мүмкін, ал саябаққа керек кіреберіс қарсы бетте орналасуы ықтимал. Сондықтан алдымен картадан бастау мен аяқтау нүктелерін және қолайлы өткелдерді белгілеп ал, содан кейін ғана серуеннің ұзақтығын таңда.
Бұл нұсқаулықтағы қашықтықтарды қалай түсінуге болады Төмендегі бағыттардың ұзындығы — жоспарлауға арналған шамамен көрсеткіш, қазір ашық тұрған жолдардың дәл өлшемі емес. Шығар алдында картаны және өтетін жолдардың ашық екенін тексер: жолдар, кіреберістер мен уақытша шектеулер өзгеруі мүмкін. Қадам санын есептегенде 1 шақырымға шамамен 1 400 қадам алынды — нақты нәтиже қадамыңның ұзындығына, жүріс қарқынына және аялдамаңа байланысты.
20–60 минутта қанша шақырым жүруге болады
Қаланы аралап, бағдаршамдарда тоқтап, суретке түсетін серуенде спорттық жүріс жылдамдығын есепке алма. Төмендегі аралықтарды бастапқы болжам ретінде пайдалан, көрсетілген қашықтықты міндетті түрде жүріп өтетініңе кепілдік деп қабылдама. Қадам саны маңыздырақ болса, болжамды телефоныңдағы немесе трекеріңдегі көрсеткішпен салыстыр; есептеу туралы «Қадаммен есептегенде қанша шақырым болады» деген мақаладан оқи аласың.
Бұл бағалауларда баяу не бірқалыпты жүріс қарқыны және қысқа аялдамалар ескерілген; бағдаршамның ұзақ күтуі уақытты едәуір ұзартады. Арбамен, баламен немесе қыста тайғақ жолда жүрсең, қосымша уақыт қалдырып, қашықтықтың төменгі шегін жоспарла. Алдымен серуен ұзақтығын таңдап, содан кейін айналма бағыт құрған ыңғайлы — алдын ала белгіленген қадам санын қандай жағдай болса да орындауға тырысқаннан гөрі.
Өткелдерді қалай таңдап, қауіпті айналма жолдан аулақ болуға болады
Кең даңғылда жолдан өзіңе ыңғайлы жерден өте салма. Белгіленген өткелді таңдап, бағдаршамның сигналдарын ұстан; жерасты немесе жерүсті өткелімен жүру керек болса, оған апаратын жолды, баспалдақтары мен пандустарын алдын ала бағалап, оларды пайдалану саған қаншалықты ыңғайлы екенін ойла. Қоршаудан, бөлу жолағынан асып немесе өткел жоқ жерден кесіп өтпе — әсіресе қарсы бағыттағы көліктерді анық көрмесең немесе іңірде жүрсең.
- Әр кең жолдан нақты қай жерден өтетініңді тексер: қиылыстан ба, бағдаршаммен реттелетін өткелден бе, әлде ресми жаяу жүргінші бағытынан ба.
- Қауіпсіз өткел бағыттан едәуір ауытқытса, сол айналма жолды жоспарыңа алдын ала қос — бірнеше минут үнемдеу үшін жолды жүгіріп кесіп өтуге жол үстінде шешім қабылдама.
- Бірнеше орамды қамтитын айналма бағыт құрсаң, даңғылдың екі жағын да тексер: барар жолда өте алуың кері қайтарда да ыңғайлы өткел болатынын білдірмейді.
- Бейтаныс жерде картаны қауіпсіздіктің кепілі емес, бағдар ретінде пайдалан: сол жерде белгілерді, бағдаршамдарды және қолжетімді тротуарларды басшылыққа ал.
Жаяу жүргіншілердің бағыт таңдауына арналған зерттеулерге шолу маршруттың жағдайға және адамның айналасын қалай қабылдайтынына байланысты екенін көрсетеді. Астанада серуендеу үшін түйетін қарапайым ой: картадағы қашықтықпен ғана шектелмей, өткелдерді, тротуарлардың жалғастығын және кері қайтудың ыңғайлылығын да салыстыр. Бұл — зерттеулерге шолу, Астанадағы бағыттардың өлшемі емес.
Tong Y, Bode NWF. The principles of pedestrian route choice. 2022.Саппородағы бағыттарға арналған зерттеуде қатысушылар жолды таңдағанда қашықтықпен қатар тротуарлар мен өткелдердің сапасын да ескерген. Ұзынырақ бағыттарда жаяу жүргіншілер жайлы орта үшін ең қысқа жолдан жиірек ауытқыған. Бұл өткелдер мен сапалы жолдарды алдын ала белгілеудің пайдалы екенін растайды, бірақ зерттеу нәтижесін Астанадағы өлшем ретінде тікелей қабылдауға болмайды.
Muraleetharan T, Hagiwara T. 2007.Зерттеулер Астанадағы қауіпсіз өткелдердің дайын картасын ұсынбайды. Бірақ бір қағиданы түсінуге көмектеседі: ыңғайлы бағыт міндетті түрде ең тура бағыт бола бермейді. Қолайсыз жерден қысқа жол іздегеннен гөрі тротуарлары мен өткелдері түсінікті, алдын ала болжауға болатын бағытты таңда.
Бастапқы нүктеге қайтып келетін үш серуен бағыты
1. Ботаникалық бақ: 20–60 минуттық жасыл бағыт
Бастаудың ыңғайлы бағдар нүктесі — Орынбор көшесі жағындағы Астана Ботаникалық бағының кіреберісі. Visit Astana ресми картасында мекенжайы Орынбор, 14Д деп көрсетілген және жақын маңда қоғамдық көлік бар; шығар алдында автобус бағытының өзекті нұсқасын қолданбадан тексер. Бақтың өзі әкімшілік ғимаратының мекенжайы Орынбор, 14Б екенін және аумағында саябақ барын растайды. Нысандардың кіреберістері әртүрлі болуы мүмкін, сондықтан мекеменің мекенжайына ғана емес, келушілерге арналған белгіленген кіреберіске бағдарлан.
Қысқа серуен үшін кіреберістен бақтың негізгі ашық аллеясымен орталық бөлігіне қарай жүр, ішкі жолдардың бірін таңдап, сол кіреберіске қайта орал. Шамамен 1,5–2 км жоспарла — бұл ұзақ аялдамаларсыз 2,1–2,8 мың қадам немесе 20–30 минут. Бағыттың міндетті түрде тұйық айналым болуы шарт емес: таныс жолмен барып-қайту да ыңғайлы әрі даңғылға қарай артық шығудан сақтайды.
Уақытың 40–60 минут болса, ашық жолдармен тағы бір ішкі айналым қос. Бағдар ретінде шамамен 3–4,5 км немесе 4,2–6,3 мың қадамды алуға болады. Жолдардың ашық әрі өзара жалғасатынын картадан тексермей, бақтың бүкіл шетін айналып шығуға тырыспа. Алғаш рет келгенде қысқа айналым таңдап, бақты асықпай аралауға қосымша уақыт қалдырған дұрыс.
2. Нұржол бульвары: қала осімен серуендеу
Бәйтерек маңынан баста — ресми туристік ресурста оның мекенжайы Нұржол бульвары, 14 деп көрсетілген — содан кейін Ақорда резиденциясына қарай немесе Хан Шатыр жаққа бет ал. Бульвар осы бағдар нүктелерінің арасымен өтеді және жаяу серуендеуге арналған. Visit Astana ресми картасында Бәйтерек пен бульвар маңындағы автобус аялдамалары да көрсетілген; бастау нүктесіне баратын нақты бағытты жолға шығар алдында тексер.
20–30 минутқа Бәйтеректен жаяу жүргіншілер жолымен 10–15 минут жүріп, содан кейін кері бұрыл. Бұрылатын нүктеге қарай шамамен 1,5–2,5 км, яғни 2,1–3,5 мың қадам болады. Бұл бағыт үлкен жолдарды кесіп өткің келмесе, әсіресе ыңғайлы: серуен бір жаяу жүргіншілер жолында өтеді, ал аяқтайтын жерің бастаған нүктеңмен бірдей.
40–60 минутқа серуендегің келсе, бульвармен әрі қарай жүр, бірақ бұрылатын жерді алдын ала таңда және картадағы сызықты әдемі көрсету үшін ғана жанама көшелерді қоспа. Барған және қайтқан жолды қосқанда шамамен 3–5 км деп есепте. Басқа бағдар нүктесінің маңында аяқтағың келсе, аялдамаға немесе бастапқы жерге қалай оралатыныңды алдын ала тексер: бір бағыттағы тура жол кері қайтуға әрдайым қолайлы бола бермейді.
3. Орталық саябақ пен жағалау: икемді бағыт
Су жағасында серуендеу үшін Орталық саябақ маңынан немесе Demalys Promenade жаяу жүргіншілер аймағынан бастап, жағалаудың ашық бөлігімен жүр. Visit Astana Орталық саябақты, жағалауды және Атырау мен Серуен көпірлерімен серуендеуді қаланың туристік бағытына қосады. Бұлар — жақсы бағдар нүктелері, бірақ нақты өткелдердің жағдайы мен қолжетімділігін сол жерде тексер.
20–30 минутқа жағалаудың қысқа бөлігін таңдап, сол жолмен кері қайт: бұрылатын жеріңе қарай шамамен 1,5–2,5 км шығады. 40–60 минутқа қашықтықты 3–5 км-ге дейін ұлғайтуға немесе көпір арқылы айналма бағыт жасауға болады — ол үшін кіреберістер ашық, ал бағыттың екі жағы жаяу жолдармен жалғасатынына көз жеткіз. Көпірдің өз жағыңнан қауіпсіз өтуге болатынын тексермей, оны жоспарыңа қоспа.
Шығар алдында айналма бағытты тексер Картадан бастау мен аяқтау үшін бір нүктені белгіле. Содан кейін әр үлкен даңғылдың маңын үлкейтіп қара: керек жерде өткел бар ма, жолдар өзара жалғасқан ба? Карта түсініксіз айналма жол ұсынса немесе тротуар үзіліп қалса, күмәнді айналма бағыттың орнына барып-қайтатын жолды таңда.
Бағыттарды салыстырып, өзіңе лайықтысын таңда
| Бағыт | Қай кезде қолайлы | Жоспарға арналған бағдар |
|---|---|---|
| Ботаникалық бақ | Жасыл жолдар көбірек, үлкен жолдарды кесіп өту азырақ болғанын қаласаң | 1,5–4,5 км; бақ ішіндегі ашық жолдарды тексер |
| Нұржол бульвары | Түсінікті бастау нүктесі мен кері бұрылатын түзу бағыт керек болса | Барып-қайтуға 1,5–5 км |
| Орталық саябақ пен жағалау | Су жағасында серуендегің келсе және көпірлердің қолжетімділігін тексеруге дайын болсаң | 1,5–5 км; ұзындығы ашық жолдардың жалғасуына байланысты |
Кестедегі сандар — өзің жоспарлауға арналған аралықтар, белгіленген бағыттардың ресми ұзындығы емес. Картаның жаяу жүргінші режимін ашып, тротуарлармен жүретін жолды құрастыр да, шыққан қашықтықты қалаған уақытыңмен салыстыр. Қызмет көлікке арналған жолға апарса немесе түсініксіз өткел ұсынса, тек қысқа болғаны үшін оны қолайлы бағыт деп санама.
Авторлар Англияның қарқынды жолдардың маңындағы үш қалалық ауданында сауалнамаға қатысушылардың мәлімдеген қалауларын зерттеген. Өткел түрін таңдауға уақыт, қолжетімділік және адамның өзін жайлы сезінуі әсер еткен; қатысушылар жерасты және жерүсті өткелдерін орта есеппен бағдаршаммен реттелетін жерүсті өткелдерінен төмен бағалаған. Бұл — қалауларды зерттеу; өткелдердің нақты қауіпсіздік деңгейінің жалпы рейтингі де, Астанада жүргізілген зерттеу де емес.
Anciaes PR, Jones P. 2018.Жақсы айналма бағыт — картадағы мінсіз шеңбер емес, өткелдерде тәуекелге бармай, бастапқы нүктеге қалай жететініңді алдын ала білетін жол.
Шығар алдында: көлік, ауа райы және қосалқы жоспар
Бастау нүктесіне жету үшін оның атауын қала көлігінің немесе картаның өзекті қолданбасына енгіз. Visit Astana туристік картасында Бәйтерек, Нұржол бульвары мен Ботаникалық бақ маңындағы мекенжайлар мен автобустар туралы ақпарат бар, бірақ кестелер мен бағыттар өзгеруі мүмкін. Бүкіл серуенді ескі жарияланымдағы автобус нөміріне байлама: жолға шығар күні сапарыңды қайта тексер.
Суық кезде, қар жауғаннан немесе күн жылып, қар ерігеннен кейін жарықтандырылған әрі тазартылған жолдарды таңда, айналма бағытты қысқарт және жабындысымен сенімді жүре алмайтын өткелге сенбе. Қатты желде немесе ауа райы қолайсыз болса, қажет сәтте бірден кері бұрыла алатын қысқа, таныс жолды таңдаған дұрыс. Жылы күні су ал, ал іңірде жарық жолмен жүр және айналадағы қозғалысты естімейтіндей етіп құлаққап тақпа.
Екі жоспардың қайсысын таңдарыңды білмесең, бастау мен аяқтау нүктелері бірдей әрі кең жолдарды азырақ кесіп өтетінін таңда. Уақытың мен күшің жететінін көрсең, саябақта немесе бульварда қосымша айналым жасап, серуенді ұзарта аласың. Осылайша дер кезінде тоқтап, демалысты бағыт қуған жарысқа айналдырмайсың.
- Алдымен жаяу жүруге ыңғайлы аумақ пен бастау нүктесін таңда, содан кейін уақытқа қарай бағыт құр.
- Кең жолдардан тек белгіленген жерлерден өт; өткелге дейінгі айналма жолды алдын ала есепке ал.
- Алғаш рет келгенде тексерілмеген көшелер арқылы күрделі айналма бағыт жасағанша, барып-қайтатын жолды таңда.
- Шақырым мен қадам саны — шамамен алынған көрсеткіш: бағытты картамен және өз трекеріңмен салыстыр.
- Жолға шығар алдында көлікті, ашық кіреберістерді және жолдардың жағдайын қайта тексер.
Жиі қойылатын сұрақтар
Астанада 20 минутқа қай бағытты таңдаған дұрыс?
Ботаникалық бақтың немесе Нұржол бульварының қысқа бөлігін таңдап, сол жолмен бастапқы нүктеге қайт. Осылай уақытты бақылау оңай, әрі бейтаныс орамнан өткел іздеудің қажеті жоқ. Бағдар ретінде шамамен 1,2–1,7 км алуға болады, бірақ нақты қашықтық бастау нүктесі мен жүріс қарқыныңа байланысты.
Бәйтеректен Хан Шатырға дейін жаяу баруға бола ма?
Нұржол бульвары Ақорда мен Хан Шатыр бағытындағы бағдар нүктелерін жалғайды, сондықтан сол боймен серуен жоспарлауға болады. Бірақ уақытың шектеулі болса, жаяу жүретін жолдың ұзындығын картадан алдын ала тексеріп, кері жаяу қайтасың ба, әлде көлікпен жетесің бе — соны шеш. Түзу сызыққа қарап есептеме: кіреберістер мен қолжетімді жолдар маңызды.
3 км серуендесем, қанша қадам болады?
Бұл нұсқаулықта жуықтап есептеу үшін 1 шақырымға 1 400 қадам алынады, демек 3 км — шамамен 4 200 қадам. Бұл бәріне ортақ норма емес: қадам ұзындығы әртүрлі. Трекерің немесе телефоның болса, оның көрсеткіші мен өзің үйренген бағыттарға сүйен.
Бағыт айналма болуы үшін тұйық шеңбер жасау керек пе?
Жоқ. Ыңғайлы жолмен таңдалған нүктеге дейін барып, сол жолмен кері қайту — бастапқы жерге оралудың қолайлы тәсілі. Бұл әсіресе орамдар ұзын, ал өткелдер сирек кезде пайдалы. Тұйық айналма бағытты жолдардың жалғасы мен жол өткелдерін тексерген соң таңда.
Саябақтан тыс жерлерде де серуендегің келсе, алдымен тексерілген қысқа бағыттан бастап, қашықтықты біртіндеп ұлғайт. Қаланың бейтаныс бөлігінде жоспарыңды икемді ұста: қауіпсіз өткел, ашық жол және асықпай кері қайту артық бірнеше жүз метрден маңызды.
Дереккөздер
- Tong Y, Bode NWF. The principles of pedestrian route choice. Journal of The Royal Society Interface. 2022. DOI
- Muraleetharan T, Hagiwara T. Overall Level of Service of Urban Walking Environment and Its Influence on Pedestrian Route Choice Behavior. Transportation Research Record. 2007. DOI
- Anciaes PR, Jones P. Estimating preferences for different types of pedestrian crossing facilities. Transportation Research Part F: Traffic Psychology and Behaviour. 2018. DOI
- Visit Astana. Интерактивная карта: туристические места, адреса и транспорт. Ресми карта
- Астана қаласының Ботаникалық бағы. Ресми сайт: мекенжайлар, келу ережелері және бақ туралы мәліметтер. Ресми сайт