Таман уюганда басуу: перифериялык нейропатияда кантип коопсуз сейилдөө керек

Эмне үчүн нейропатияда басууга план керек

Перифериялык нейропатия — бул жөн эле жагымсыз чымыроо эмес. Тамандагы нервдер сигналдарды начар өткөргөндө, бут кийимдин ичиндеги майда ташты, сүрүлүп жараланган жерди, тамандын ысып кетишин же плитканын тегиз эместигин кеч байкашың мүмкүн. Ошондуктан таман уюганда басуу — баатырдык да эмес, «чыдап коём» деген нерсе да эмес. Бул акылдуу маршрут, терини коргоо жана денеден келген белгини чынчыл угуу жөнүндө.

Жакшы жаңылык: изилдөөлөр нейропатиясы бар адамдар сөзсүз түрдө басуудан качышы керек деген ойду колдобойт. Рандомизацияланган иштерде басуу жана бутка арналган көнүгүүлөр камтылган программалар аралыкты, кадам санын жана басуу ылдамдыгын жакшыртууга жардам берген — бирок тамандар үзгүлтүксүз текшерилип, бут кийим ылайыктуу болуп, жүк акырындап көбөйтүлгөн шартта.

Сезгичтик төмөндөгөндө сейилдөөнүн алдындагы негизги суроо мындай болот: «Бүгүн менин тамандарым корголгон жана текшерилгенби?» Ооба болсо — тынч бассаң болот. Жок болсо — адегенде көйгөйдү чеч, кадам кошпо.

Адегенде басууга болбой турган учурларды четтет

Кадамдарды пландаардан мурун тамандарыңды текшер. Нейропатияда тери ооруну сезгенден эрте жабыркашы мүмкүн. Эгер сенде диабет болсо, мурда таманда жара болгон болсо, манжалар деформацияланса, катуу мозолдор бар болсо же дарылоочу бут кийим дайындалган болсо, сейилдөөгө өзгөчө көңүл бур.

• Ачык жара, суу болгон мозоль, байпакта кан, согончокто жарака же тез эле кайра кызарып кетчү тери бөлүгү болсо, сейилдөөгө чыкпа.
• Таман ысып, шишип, кызарып, формасы өзгөрсө же жаңы аксактык пайда болсо, дароо дарыгерге кайрыл — нейропатияда олуттуу көйгөй болсо да оору алсыз болушу мүмкүн.
• Дене табы көтөрүлгөндө, инфекцияда, катуу баш айланууда, кескин алсыздыкта же тамандан өйдө көтөрүлгөн жаңы уюуда узак маршруттарды кийинкиге калтыр.
• Уюу жакында пайда болуп, тез күчөп жатса же дененин бир тарабын камтыса, аны «чарчоо» деп койбо — себебин медициналык баалоо керек.

Эгер сенде диабет болсо, дарыгерден же подологдон таман боюнча тобокелдик категорияңды билүү пайдалуу. IWGDF эл аралык сунуштары жара коркунучу бар адамдарга таманды ылайыктуу коргоосуз баспоону жана туура тандалган бут кийим кийүүнү кеңеш кылат. Бул кызыксыз угулушу мүмкүн, бирок басуу коопсуз адат болобу же жокпу дал ушул жерде чечилет.

Бут кийим: коргоонун негизги катмары

Таман уюганда бут кийим — аксессуар эмес, коргоочу жабдык. Сага сүрүлүүнү азайткан, манжаларды кыспаган, согончокто бош калбаган жана жергиликтүү «ысык чекиттерди» жаратпаган жуп керек. Негизги критерийлерди өзүнчө карагың келсе, Qozgalдын басууга арналган бут кийим боюнча гидин оку, ал эми бул жерде нейропатияга тиешелүү эрежелерди карма.

• Мурду кең жабык бут кийим кий: манжалар тирелбеши, кайчылашпашы жана үстүнө сүрүлбөшү керек.
• Ички тигиштерди, стельканын бүктөмдөрүн жана орой четтерди текшер. Ар бир сейилдөөнүн алдында бут кийимдин ичин колуң менен сыйпап чык.
• Орой тигиши жок, нымды чыгарып туруучу кездемеден жасалган байпак танда. Ным тери тезирээк сүрүлөт.
• Жылаңаяк, согончокту кармабаган шлёпанцы менен жана жаңы бут кийимде дароо узак баспа. Жаңы жупту 10–15 мүнөт сына.
• Эгер сенде мурда жаралар, катуу мозолдор же тамандын деформациялары болсо, кадимки кроссовкалар жетишсиз болушу мүмкүн — терапевтикалык бут кийим жана басымды азайтуучу стелькалар жөнүндө сура.

Кайда басуу керек: бет маршруттун сулуулугунан маанилүү

Нейропатиясы бар тамандар үчүн эң жакшы маршрут — алдын ала болжолдонгону. Түз жол, жакшы жарык жана үйгө тез кайтып келүү мүмкүнчүлүгү брусчаткадагы узун кооз айлампадан баалуу. Эгер сыртта басканды жактырсаң, асфальты же резина жабындысы бар паркты танда. Сыртта муз, караңгы же чуңкур көп болсо, соода борборунда, коридордо, жабык тректе же үйдө кыска имарат ичиндеги сейилдөө жакшыраак.

• Түз жабындыдан башта: стадиондун жолу, жылмакай асфальт, бордюрлары жок кең тротуар.
• Туруктуулугуң текшерилмейинче кумдан, шагылдан, брусчаткадан, ным плиткадан, муздан жана тик ылдый түшүүлөрдөн кач.
• Ысык кумда же кайнаган асфальтта баспа: сезгичтик төмөн болгондо күйүктү кеч байкашың мүмкүн.
• Алгачкы сейилдөөлөр үчүн чарчаган абалда кайра кайтууга туура келген «ары-бери» маршрутту эмес, үйдүн жанындагы 5–10 мүнөттүк айлампаны танда.
• Жыгылуудан корксоң, скандинавиялык басуу таяктарын техниканы кыска үйрөнгөндөн же адис менен кеңешкенден кийин гана колдон.

Темп жана көлөм: жай көбөйт

Нейропатияда «жагымдуу болуп турганча басам» деген эрежеге гана таянууга болбойт. Күйүү дароо күчөбөшү мүмкүн, ал эми мозоль ооруусуз пайда болушу мүмкүн. Ошондуктан жүктү убакыт жана кадам менен белгилеген жакшы. Сейилдөөдөн кийин тамандын териси мурункудай көрүнгөн көлөмдөн башта. Кимдир бирөө үчүн бул 5 мүнөт, башкасы үчүн 20.

Практикалык эреже: сейилдөөдөн кийин жаңы мозоль, кызаруу, шишик жана туруктуулуктун начарлашы жок болсо, көлөмдү болжол менен 1–2 аптада бир жолу 10%дан көп эмес көбөйт. Кадам өлчөгүч колдонсоң, дароо 10 000 кадамдын артынан кубалаба. Нейропатияда максат — рекорд эмес, терини жабыркатпай туруктуулук.

1. 1-апта: коопсуз минимумду тап — мисалы, жумасына 4–5 жолу 5–10 мүнөт басуу.
2. 2-апта: ошол эле темпти сакта, бирок тамандын териси таза болсо гана сейилдөөгө 1–2 мүнөт кош.
3. 3-апта: күнүнө экинчи кыска чыгуу кош же бир маршрутту узарт, бирок бут кийимди, бетти жана темпти бир убакта өзгөртпө.
4. 4-апта: баары тынч болсо, жуманын көпчүлүк күндөрүндө 20–30 мүнөт жеңил же орточо басууга өт.
5. Ар кандай жаңы кызаруу, ыйлаакча же сүрүлүү — план боюнча бир кадам артка кайтуу, «бут кийимди көндүрүү» үчүн себеп эмес.

Сейилдөөнүн алдында, учурунда жана кийин

Таманга кам көрүүнү ачкыч жана телефон сыяктуу күнүмдүк ритуалдын бөлүгүнө айлант. Бул эки мүнөт алат, бирок жагымсыз сюрприздердин коркунучун азайтат. Эгер тамандын астын жакшы көрө албасаң, күзгү колдон же жакыныңдан жардам сура. Диабетте мындай текшерүү өзгөчө маанилүү: ADA сунуштары нейропатиялардын бир бөлүгү симптомсуз өтүшү мүмкүн экенин, ал эми сезбеген тамандын жаракаты оңой эле байкалбай каларын баса белгилейт.

1. Чыгардан мурун: тамандын астын, согончокту, каптал четтерин, манжалардын арасын кара. Жарака, ыйлаакча, кызаруу, ичке өскөн тырмак, нымданган жер изде.
2. Бут кийимдин ичин колуң менен текшер: майда таш, стельканын бүктөмү же кумдун бүртүгү мозоль чыгарышы мүмкүн.
3. Алгачкы 5 мүнөт адаттагыдан жайыраак бас. Сага дароо темпке чыгуу эмес, туруктуулукту баалоо керек.
4. Басып жатканда сүйлөшүү темпин колдон: демикпей сүйлөмдөр менен сүйлөй алсаң — интенсивдүүлүк туура.
5. Сейилдөөдөн кийин байпакты чечип, терини кайра текшер. Кетпеген кызыл так — жүктү азайтып, бут кийимди текшерүү белгиси.

Балансты жана күчтү кантип кошуу керек

Басуу чыдамкайлыкты машыктырат, бирок нейропатияда көбүнчө баланс, тамандын күчү жана кызыл ашыкты көзөмөлдөө да жабыркайт. Ошондуктан эң жакшы схема — жөн гана «көбүрөөк сейилдөө» эмес, сейилдөөнү жеңил көнүгүүлөр менен айкалыштыруу. Жыгылууну эмес, туруктуулукту машыктыруу үчүн аларды дубалдын, отургучтун же кармагычтын жанында жаса.

• Таянычтын жанында учка көтөрүлүү: 8–10 кайталоодон 1–2 жолку подход, оорутпай жана силкинтпей.
• Дубалдын жанында согончоктон учка оодарылуу: тамандын көзөмөлүн сезиш үчүн жай жаса.
• Отургучтан отуруп-туруу: санды бекемдеп, тең салмакты жоготпой турууга жардам берет.
• Таянычтын жанында тандем турум: бир таман экинчисинин алдында, 10–20 секунд, коопсуз болсо гана.
• Чыгардан мурун кызыл ашыкты кыска жылытуу: таман менен айлантуу, манжаларды бүгүп-жазуу, үйдө бир нече жай кадам.

4 апталык план

Бул план сенде ачык жара, активдүү жара, айкын шишик, жогорку температура, жаңы катуу уюу жок болсо жана дарыгер жүктү тыюу салбаган болсо ылайыктуу. Оорудан же узак тыныгуудан кийин кайтып жатсаң, дагы жумшагыраак кыймылда — биздин оорудан кийин басууга кантип кайтуу керек деген гид жардам берет.

Эгер кайсы бир аптада сүрүлгөн жер пайда болсо, мурунку көлөмгө кайтып, бут кийимди текшер. Эгер жара, кан, күчөгөн кызаруу, жагымсыз жыт, бөлүнүп чыгуу же ысык, шишиген таман пайда болсо — «ушуга карабай» машыкпа. Нейропатияда туура тыныгуу көбүнчө келечектеги айлап сейилдөөлөрдү сактап калат.

Суроолор жана жооптор