Аяқ басы ұйығанда жүру: перифериялық нейропатияда қалай қауіпсіз серуендеу керек

Нейропатияда жүруге неге жоспар керек

Перифериялық нейропатия — жай ғана жағымсыз шаншу емес. Аяқ басындағы жүйкелер сигналды нашар жеткізгенде, сен аяқ киімдегі ұсақ тасты, қажалған жерді, табанның қызып кетуін немесе плитканың тегіс еместігін кеш байқауың мүмкін. Сондықтан аяқ басы ұйығанда жүру — ерлік жасау да, «шыдай тұрайын» деу де емес. Бұл — ақылды маршрут, теріні қорғау және денеден келген белгіге адал құлақ асу.

Жақсы жаңалық: зерттеулер нейропатиясы бар адамдар жүруден автоматты түрде қашуы керек деген ойды қолдамайды. Рандомизацияланған жұмыстарда жүру және аяққа арналған жаттығулар бағдарламалары қашықтықты, қадам санын және жүру жылдамдығын жақсартуға көмектесті — тек аяқ басы тұрақты тексеріліп, аяқ киім лайық болып, жүктеме біртіндеп арттырылғанда.

Сезімталдық төмендегенде серуен алдындағы басты сұрақ: «Бүгін аяқ басым қорғалған және тексерілген бе?» Егер иә — тыныш жүре беруге болады. Егер жоқ — алдымен мәселені шеш, қадам қосуды емес.

Алдымен серуендеуге болмайтын жағдайларды жоққа шығар

Қадамдарды жоспарламас бұрын, аяқ басыңды тексер. Нейропатияда тері сен ауырсынуды сезгеннен бұрын зақымдануы мүмкін. Егер сенде қант диабеті болса, бұрын аяқ басында ойық жара болған болса, саусақтар деформациясы, айқын мүйізгектер болса немесе емдік аяқ киім тағайындалған болса, серуенге әсіресе мұқият қара.

• Ашық жара, суланып тұрған күлдіреуік, шұлықтағы қан, өкшедегі жарық немесе тез қайта қызаратын тері бөлігі болса, серуенге шықпа.
• Аяқ басы ыстық, ісінген, қызарған, пішіні өзгерген болса немесе жаңа ақсау пайда болса, дәрігерге шұғыл хабарлас — нейропатияда тіпті күрделі мәселе болса да ауырсыну әлсіз болуы мүмкін.
• Дене қызуы, инфекция, қатты бас айналу, кенет әлсіздік немесе аяқ басынан жоғары көтерілген жаңа ұю болса, ұзақ маршруттарды кейінге қалдыр.
• Ұю жақында пайда болса, тез үдесе немесе дененің бір жағын қамтыса, оны «шаршау» деп ысыра салма — себебін медициналық бағалау керек.

Егер сенде қант диабеті болса, дәрігерден немесе подологтан аяқ басының қауіп санатын білген пайдалы. IWGDF халықаралық ұсынымдары ойық жара қаупі бар адамдарға аяқ басын лайықты қорғамай жүрмеуді және дұрыс таңдалған аяқ киім киюді ұсынады. Бұл іш пыстыратын сияқты естіледі, бірақ жүрудің қауіпсіз әдет болатыны дәл осы жерде шешіледі.

Аяқ киім: қорғаныстың басты қабаты

Аяқ басы ұйығанда аяқ киім — аксессуар емес, қорғаныс жабдығы. Саған үйкелісті азайтатын, саусақтарды қыспайтын, өкшеде бос тұрмайтын және жергілікті «ыстық нүктелер» жасамайтын жұп керек. Негізгі критерийлерді бөлек талдағың келсе, Qozgal-дың жүруге арналған аяқ киім туралы гидін қара, ал мұнда нейропатияға дәл келетін ережелерді ұста.

• Алдыңғы бөлігі кең жабық аяқ киім ки: саусақтар тірелмеуі, айқаспау немесе үстіңгі бөлікке қажалмауы керек.
• Ішкі тігістерді, ұлтарақ қатпарларын және кедір-бұдыр қырларды тексер. Әр серуен алдында аяқ киімнің ішін қолыңмен сипап шық.
• Ірі тігісі жоқ, ылғалды сыртқа шығаратын матадан жасалған шұлық таңда. Ылғал тері тезірек қажалады.
• Жалаңаяқ, өкшені ұстамайтын сүйретпемен және жаңа аяқ киіммен бірден ұзақ жүрме. Жаңа жұпты 10–15 минут сына.
• Егер сенде ойық жаралар, айқын мүйізгектер немесе аяқ басының деформациялары болған болса, кәдімгі кроссовкалар жеткіліксіз болуы мүмкін — емдік аяқ киім және қысымды азайтатын ұлтарақтар туралы сұра.

Қайда серуендеу: беті әдемі маршруттан маңыздырақ

Нейропатиясы бар аяқ басы үшін ең жақсы маршрут — алдын ала болжанатын маршрут. Тегіс жол, жақсы жарық және үйге тез қайта алу мүмкіндігі тас төселген ұзын әдемі айналымнан бағалырақ. Егер далада жүргенді ұнатсаң, асфальты немесе резеңке жабыны бар паркті таңда. Сыртта мұз, қараңғы немесе шұңқыр көп болса, сауда орталығында, дәлізде, жабық тректе немесе үйде қысқа серуен жақсырақ.

• Тегіс жабыннан баста: стадион жолы, тегіс асфальт, бордюрсіз кең тротуар.
• Тұрақтылық тексерілмейінше құмнан, қиыршық тастан, тас төсемнен, дымқыл плиткадан, мұздан және тік еңістерден аулақ бол.
• Ыстық құммен немесе қызып тұрған асфальтпен жүрме: сезімталдық төмендегенде күйікті кеш байқауың мүмкін.
• Алғашқы серуендерге шаршаған кезде қайтуға мәжбүр болатын «бару-қайту» маршрутын емес, үйге жақын 5–10 минуттық айналманы таңда.
• Құлаудан қорықсаң, скандинавиялық жүру таяқтарын тек техника бойынша қысқа жаттығудан немесе маман кеңесінен кейін қолдан.

Қарқын және көлем: баяу қос

Нейропатияда тек «жағымды болғанша жүремін» қағидасына сүйенуге болмайды. Ашу бірден күшеймеуі мүмкін, ал күлдіреуік ауыртпай-ақ шығуы мүмкін. Сондықтан жүктемені уақыт пен қадам арқылы белгілеу жақсы. Серуеннен кейін аяқ басының терісі бұрынғыдай көрінетін көлемнен баста. Біреу үшін бұл 5 минут, біреу үшін 20.

Практикалық ереже: серуендерден кейін жаңа мүйізгек, қызару, ісіну және тұрақтылықтың нашарлауы болмаса, көлемді шамамен 1–2 аптада бір рет 10%-дан артық қоспа. Егер қадамөлшегіш қолдансаң, бірден 10 000 қадамға ұмтылма. Нейропатияда мақсат — рекорд емес, тері зақымынсыз тұрақтылық.

1. 1-апта: қауіпсіз минимумды тап — мысалы, аптасына 4–5 рет 5–10 минут жүру.
2. 2-апта: қарқынды сол күйі қалдыр, бірақ аяқ басының терісі таза болса ғана серуенге 1–2 минут қос.
3. 3-апта: күніне екінші қысқа шығуды қос немесе бір маршрутты ұзарт, бірақ аяқ киімді де, бетті де, қарқынды да бірден өзгертпе.
4. 4-апта: бәрі тыныш болса, аптаның көп күнінде 20–30 минут жеңіл немесе орташа жүруге көш.
5. Кез келген жаңа қызару, күлдіреуік немесе қажалу — жоспар бойынша бір қадам артқа шегіну, «аяқ киімді икемдеу» себебі емес.

Серуенге дейін, кезінде және кейін

Аяқ күтімін кілт пен телефон сияқты рәсімнің бір бөлігіне айналдыр. Бұл екі минут алады, есесіне жағымсыз тосынсый қаупін азайтады. Табаныңды нашар көрсең, айна қолдан немесе жақыныңнан көмектесуін сұра. Қант диабетінде мұндай тексеру әсіресе маңызды: ADA ұсынымдары нейропатиялардың бір бөлігі симптомсыз өтуі мүмкін екенін, ал сезбейтін аяқтың жарақаты оңай байқалмай қалатынын атап өтеді.

1. Шығар алдында: табанды, өкшені, бүйір қырларды, саусақ арасын қара. Жарық, көпіршік, қызару, тырнақтың ішке өсуі, сулану ізде.
2. Аяқ киімді ішінен қолыңмен тексер: тас, ұлтарақ қатпары немесе құм түйірі мүйізгекке себеп болуы мүмкін.
3. Алғашқы 5 минутта әдеттегіден баяу жүр. Саған бірден қарқынға шығу емес, тұрақтылықты бағалау керек.
4. Жүру кезінде сөйлесу қарқынын қолдан: ентікпей сөйлемдермен сөйлей алсаң — қарқын сәйкес.
5. Серуеннен кейін шұлықты шешіп, теріні қайта қара. Кетпейтін қызыл дақ — жүктемені азайтып, аяқ киімді тексер деген белгі.

Баланс пен күшті қалай қосу

Жүру төзімділікті жаттықтырады, бірақ нейропатияда баланс, аяқ басының күші және тобықты бақылау да жиі зардап шегеді. Сондықтан ең жақсы схема — жай ғана «көбірек серуендеу» емес, серуенді жеңіл жаттығулармен біріктіру. Оларды қабырға, орындық немесе тұтқа жанында жаса, тұрақтылықтың орнына құлауды жаттықтырып жүрме.

• Тірек жанында ұшқа көтерілу: 8–10 қайталаудан 1–2 тәсіл, ауырсынусыз және жұлқусыз.
• Қабырға жанында өкшеден ұшқа ауысу: аяқ басын бақылауды сезу үшін баяу.
• Орындықтан отырып-тұру: санды күшейтеді және тепе-теңдікті жоғалтпай тұруға көмектеседі.
• Тірек жанында тандем тұрыс: бір аяқ екіншісінің алдында, 10–20 секунд, тек қауіпсіз болса.
• Шығар алдында тобықты қысқа қыздыру: аяқ басымен шеңбер жасау, саусақтарды бүгу-жазу, үй ішінде бірнеше жай қадам.

4 аптаға жоспар

Бұл жоспар сенде ашық жара, белсенді ойық жара, айқын ісіну, жоғары температура, жаңа қатты ұю болмаса және дәрігер жүктемеге тыйым салмаса сәйкес келеді. Аурудан немесе ұзақ үзілістен кейін қайта оралып жатсаң, одан да жұмсақ қозғал — біздің аурудан кейін жүруге қалай оралуға болады деген гид көмектеседі.

Егер кез келген аптада қажалған жер пайда болса, алдыңғы көлемге оралып, аяқ киімді тексер. Егер жара, қан, күшейіп бара жатқан қызару, жағымсыз иіс, бөлінді немесе ыстық ісінген аяқ басы пайда болса — «осыған қарамай» жаттықпа. Нейропатияда дұрыс үзіліс көбіне болашақтағы айлар бойы серуендеуді сақтап қалады.

Сұрақтар мен жауаптар