Әң авал биливалидиған нәрсә
Меңиш адәттә күч ишлитидиған мәшиқләр вә қолни актив қимиллитиштин бурун қайтиду. Стационарда бу дохтурлар гурупписиниң рухситидин кейин палатта яки коридорда бирнәччә қисқа меңиш болуши мүмкин. Өйгә чиққандин кейин йөнилиш нуқтиси қәдәм сани әмәс, бәлки ярниң әһвали, дренажниң бар-йоқлуғи, ағриқ, бешиңниң айлиниши вә тәнниң күн давамида жүклимисигә қандақ инкас қайтуруши болиду.
- Хирург яки меһрибанлиқ хадиминиң рухситидин кейинкила қисқа вә хатирҗәм сайиллардин башла.
- Жүклимисини аста-секин ашур: авал мунтизимлиқни, андин давамини, әң ахирида сүритини көбәйт.
- Оператсийә қилинған тәрәптики қолуңни юмшақ қимирлит, лекин дренажни тартма вә өткүр ағриқни күч билән бесип өтмә.
- Дәсләпки һәптиләрдә ағир халта, жүгүрүш, сәкрәш, актив егилиш вә күч мәшиқлиригә вақти әмәс.
- Йеңи шишиш, күчийиватқан ағриқ, қизириш, яридин суюқлуқ чиқиши, нәпәс қисилиши яки көкрәк ағриғи болса дохтур билән бағлиниш керәк.
Қачан меңишни башлиса болиду
Оператсийә әснасиз өтсә, әтигән мобилизатсийә адәттә хирургийәдин кейинки әслигә келишниң бир қисми болиду: авал олтирисән, хадимларниң ярдими билән орниңдин турисән, андин қисқа йолларни меңисән. Америка Рак Җәмийити оператсийәдин кейин меңишни мас келидиған аэробик жүклимиләр қатариға киргүзиду, лекин программисини давалиғучи гуруппа билән келишиш керәклигини тәкитләйду. Қайта ясаш қилинған, имплант яки лоскут қоюлған, лимфа түгүнлири елинған, дренаж сақланған яки қан азлиқ, аҗизлиқ вә бешиңниң айлиниши болған болса, айрим йол-йоруқларни ениқ елишиң айрим муһим.
Меңиш билән мүрә үчүн мәшиқ қилиш бир нәрсә әмәс. Путларға жүклимисини аста-секин қолларға қарита әтигәнрәк беришкә болиду, бирақ яра, дренаж яки қайта ясашниң өзгәчликлири түпәйли хирург қолниң қимил даирисини чәклиши мүмкин. Қайта ясашта адәттики паалийәткә қайтиш вақти көпинчә қайта ясашсиз мастэктомийәдин кейинки вақиттин пәрқ қилиду. Қайта ясаш үчүн тиқим қорсақ яки арқидин елинған болса, донор зонаси үчүн қошумчә чәклимиләр пәйда болиду.
- Дәсләпки саәтләрдә яки биринчи тәвәдә хадимларниң рухсити биләнла қимирлан вә аҗизлиқ яки ағриқни бесидиған дориларниң тәсири болса, орниңдин турушқа ярдәм сора.
- Өйгә чиққандин кейин узақ мусапилиқ толуқ сайилдин әмәс, өй яки коридор ичидики қисқа меңишләрдин башла.
- Дренаж болса, идишни қандақ бихәтәр бекитишни вә түтүкниң тартилмаслиғини алди билән көрситип беришини сора.
- Тегишлик түзләң йәр, қолайлиқ аяқ кийим вә өйгә асан қайтидиған йолни талла.
- Авелқи күчүңгә тайанма: оператсийә, наркоз вә давалаш төзүмлүкни вақитлиқ төвәнлитиши мүмкин.
Сайилға қайтишниң қәдәмму-қәдәм пилани
1-басқуч. Дәсләпки күнләр: мәшиқсиз қимил
Бу басқучтики вәзипәң «шәклиңни сақлаш үчүн сайил қилиш» әмәс, бәлки пүткүл күнни қимирлимаслиқтин сақлиниш. Қолайлиқ сүрәттә бирнәччә наһайити қисқа йолни меңи: һожраға, бөлмигә яки коридорға. Һели күчүң бар вақтида тохта; хатирҗәм сөзлишип, тәңпуңлуғуңни сақлалайдиған бол. Бешиң айланса, көзүң қараңғулашаңса, көңүл айниши күчәйсә яки нәпәс қисилса, олтирип, медицина гурупписигә ейт. Өйгә чиққандин кейин телефонни йениңдә тут вә имкан болса дәсләпки сайилларға ялғуз чиқма.
2-басқуч. Өйдики биринчи һәптә: мунтизимлиқни ашур
Қисқа йоллар хатирҗәм қобул қилинғанда, уларни өйдә яки сиртта кичик сайилға бирләштүр. Бирла параметрни ашур: йә давамини, йә чиқиш санини, йә мусапини. Тез сүрәт, пәләмпәй вә дөңләрни бир вақитта қошма. Сайилдин кейин оператсийә орнидики ағриқ, қолтуқ астида керилиш һисси, қолниң шишиғи яки адәттин ташқири чарчаш күчәйсә, авалқи көләмгә қайт вә бу инкасиңни дохтур билән муһакимә қил.
3-басқуч. Кейинки һәптиләр: төзүмлүкни қайтур
Яра пилан бойичә сақийип, йеңи суюқлуқ чиқмиса вә түзләң йәрдә ишәнчлик меңисәңла узунрақ сайилларға өт. Авал сөзлишиш сүритини сақла, андин давамини аста-секин узайт. Тез меңиш, өрләш, узақ йоллар вә көп қетим алмаштурушни талап қилидиған җәмийәтлик транспорт һәрхил жүклимә: уларни бир-бирләп өзләштүр. Қисқа хатирә тутуш пайдилиқ: қанчә сайил қилдиң, ағриқ барму, шишиш қандақ көрүндү вә кәчтә өзүңни қандақ һис қилдиң.
Мастэктомийидин кейин немә үчүн қолни қимирлитиш керәк
Оператсийидин кейин мүрә вә көкрәк қәпәзи көпинчә қетип қалиду: ағриқ, шишиш, өзини қоғдаш қияпити вә тигишни тартип қоюштин қорқуш тосалғу болиду. Шуңа қол узақ вақит «қетип» қалмаслиғи керәк, лекин қимиллар хирург яки физиотерапевтниң йол-йоруғиға мас болуши лазим. Дәсләпки күнләрдә адәттә юмшақ қимиллар ишлитилиду: бармақларни бүкип-түзләш, тирсәктә қимил қилиш, хатирҗәм нәпәс, чөрәктин юмшақ жиғиш вә қолни рухсәт қилинған даиригичә көтириш. Дренаж терини тартса, пақәт мәшиқ үчүн қолуңни жуқури көтәрмә.
- Қимилларни силкимай вә пружинилиқ созушсиз аста қил.
- Өткүр ағриқ яки көйүшкә әмәс, юмшақ керилишкә диққәт қил.
- Нәпәсиңни тутма: хатирҗәм нәпәс елип, узун чиқириш мүриләрни җиддийләштүрмәсликкә ярдәм бериду.
- Сол вә оң тәрәпни «қандақла болмисун йетиш» өлчими билән селиштурма.
- Қолуң көрүнәрлик ағирлашса, ишшип кетсә яки тартиш һисси күчәйсә, тохта вә мутәхәссискә ейт.
Меңиш, лимфедема вә қолниң шишиши
Лимфедема қимилдин толуқ ваз кечишкә сәбәп әмәс. Һазирқи дәлилләр әһвал турақлиқ болса, назарәт астида аэробик вә күч жүклимисини аста-секин қоллашни тәстиқләйду. Бирақ оператсийидин кейинқи дәсләпки күнләрдә йеңи шишиш пәقәт лимфедемаға әмәс, бәлки серома, яллуғлиниш, қан кетиш яки жүклимгә болған инкасқиму бағлиқ болуши мүмкин. Шуңа узун сайил, массаж яки қәдәм санини тез ашуруш билән лимфини өз алдиңға «һәйдәп» көрмә. Өз әһвалиң вә гуруппиниң йол-йоруғиға тайан. Шишиш хәвпи болғанда бихәтәр паалийәт тоғрилиқ тәпсилий лимфедема билән меңиш тоғрилиқ мақалидин оқуй алайсән.
Сайилдин кейин қолда яки қолтуқта йеңи шишиш, ағирлиқ, күчийиватқан керилиш, яра орнида дүкүлләш яки қимилниң көрүнәрлик начарлишиши пәйда болса, жүклимисини ашурушни тохтат. Хирург, онколог яки физиотерапевт билән бағлан: әслигә келишниң адәттики инкаси билән асоратни пәрқләндүрүш муһим.
Башланғучта немидин сақлиниш керәк
| Жүклимә | Немә үчүн еһтиятчан болуш керәк | Орниға немини таллаш керәк |
|---|---|---|
| Ағир халта, балини көтириш, итериш вә тартқилаш | Ағриқ вә тиқимларниң керилишини ашуруши мүмкин | Рухсәт қилинған даиридә йеник меңиш вә өйдики ишлар |
| Жүгүрүш, сәкрәш, актив интерваллар | Хатирҗәм сайилға қарита зәрбә вә умумий жүклиминиң көп болуши мүмкин | Түзләң йәрдә сөзлишиш сүритидә меңиш |
| Қолни бешиң үстигә кескин көтириш | Тигиш, тери яки дренажни тартиши мүмкин | Реабилитатсийә пилани бойичә юмшақ қимил даириси |
| Қайтиш имканийити йоқ узун йол | Аҗизлиқ яки бешиңниң айлинишиға җавап бериш қийинирақ | Өйгә йеқин қисқа айлиниш яки һәмраһ билән сайил |
| Қайта ясашта жүклимисини өз алдиға ашуруш | Муддәтләр имплант, лоскут вә донор зонасиға бағлиқ | Хирург вә физиотерапевт түзгән шәхсий пилан |
Дәсләпки һәптиләрниң мәхсити — һәрқандақ бәдәлгә авалқи қәдәм сан your қайтиш әмәс. Мәхсәт — һәр күни азрақ қимил қилиш, тәңпуңлуқни сақлаш, ярини ачитмаслиқ вә тәнгә болған ишәнчни аста-секин қайтуруш.
Қачан дохтурдин мәслиһәтә керәк
Бәлгиләр адәттики оператсийидин кейинки чарчашқа мас кәлмисә яки сайилдин кейин күчәйсә, хирург яки давалиғучи гуруппаң билән бағлан. Йәллиғлиниш, қан кетиш яки әһвалниң туюқсиз начарлишиш бәлгилири болса, режилик қобулни күтмә.
- Иситмә, титрәк, күчлүк бәдәнсизлик.
- Яра әтрапида қизириш, иссиқлиқ, тез чоңийиватқан шишиш яки күчийиватқан ағриқ.
- Яридин яки дренаждин йеңи яки көпәйгән суюқлуқ чиқиши, болупму сесиқ пурақлиқ болса.
- Көкрәк, қолтуқ яки оператсийә орниниң туюқсиз чоңийиши, тез чоңийиватқан қаттиқ шишиш һисси.
- Оператсийә қилинған тәрәптики қолда йеңи ағирлиқ, керилиш яки шишиш.
- Бешиңниң айлиниши, һошуңдин кетәй дегүдәк болуш, адәттин ташқири аҗизлиқ, тәңпуңлуқниң бузулуши.
- Нәпәс қисилиши, көкрәк ағриғи, жүрәкниң тез соқуши, балақ ағриғи яки шишиғи — бу җиддий медицина ярдимигә сәбәп.
Көп сорилидиған соаллар
Дренаж билән меңишкә боламду?
Көпинчә болиду, әгәр хирургийә гурупписи орниңдин туруп меңишкә рухсәт қилған болса. Идиш түтүкни тартмайдиған вә кийимгә илишмайдиған қилип бекитилиши керәк. Меңиш вақтида ағриқ, қан яки чиқиндилар миқдари ашса, тохта вә гуруппаң билән бағлан.
Сайилни башлаш үчүн тигиш яки дренажниң елинишини күтүш керәкму?
Мутләқ шәрт әмәс: меңиш билән мүрә мәшиқиниң чәклимилири охшап кәтмәйду. Меңишни әтигән башлашқа болиду, лекин дренаж, қайта ясаш вә яриниң әһвали пиланни өзгәртиши мүмкин. Қол түтүкни яки тигишни тартқили болидиған мәшиқләрни мутәхәссис рухсәт бәргәнгә қәдәр кейингә қалдур.
Мастэктомийидин кейин қанчә қәдәм меңиш керәк?
Һәммигә ортақ сан йоқ. Дәсләпки күнләрдә қисқа, мунтизим йоллар вә бәлгиләрниң начарлашмаслиғи муһим. Жүклимисини аста-секин ашур, өзүңни авалқи дәриҗәң билән селиштурма вә қәдәм мәхситини ағриқ, шишиш вә төзүмлүкни баһалашниң орниға ишләтмә.
Қолни мүридин жуқури көтәрсәм боламду?
Бу оператсийә вә хирургниң йол-йоруғиға бағлиқ. Бәзи протоколларда әтигән қимилға рухсәт қилиниду, башқилирида қайта ясаш, тигиш яки дренаж түпәйли қимил даириси вақитлиқ чәклиниду. Қолни пәقәт рухсәт қилинған дәриҗигичә көтәр вә өткүр ағриқ яки түтүкниң керилишини күч билән бесип өтмә.
Тез меңишкә вә дөңләргә қачан қайтишқа болиду?
Түзләң йәрдә хатирҗәм меңиш ағриқ, шишиш, бешиңниң айлиниши яки ярида мәсилә пәйда қилмай қобул қилинғанда. Андин пәقәт бир амилни қош: авал давамини, кейин сүритини яки өрләшни. Қайта ясаштин кейин пластикилиқ хирургниң айрим рухситигә тайан.
Мәнбәләр
- Min J, Kim JY, Ryu J, et al. Көкрәк раки оператсийәсидин кейин әслигә келишни асанлаштуруш үчүн мәшиқни әтигән башлаш: рандомизатсийә қилинған клиникилиқ изерт. JAMA Surgery. 2024. DOI 10.1001/jamasurg.2024.1633
- Bruce J, Mazuquin B, Canaway A, et al. Реконструктивлиқ әмәс көкрәк раки оператсийәсидин кейин мәшиқ вә адәттики күтүм: әнглийәлик PROSPER рандомизатсийә қилинған контроллуқ изерти. BMJ. 2021. DOI 10.1136/bmj-2021-066542
- Fagevik Olsén M, et al. Лимфа түгүнлирини өз ичигә алған көкрәк раки оператсийәсидин кейин мүрә мәшиқини дәрһал вә кечиктүрүп башлашни баһалаш. The Breast. 2002. DOI 10.1054/brst.2001.0412
- Bergmann A, et al. Мүрә қимили көкрәк раки оператсийәсидин кейинқи яра асоратлириға тәсир қилмайду: рандомизатсийә қилинған клиникилиқ изерт. Annals of Surgical Oncology. 2020. DOI 10.1007/s10549-020-05826-9
- American Cancer Society. Көкрәк раки оператсийәсидин кейинқи мәшиқләр. Материаллар Америка физикилиқ терапийә ассоциатсийиниң Онкологийә бөлүминиң қатнишиши билән тәйярланған. American Cancer Society
- American Cancer Society. Рак оператсийәсидин кейин әслигә келиш: дохтурға қачан мураҗиәт қилиш, дренаж күтими вә әтигән меңиш. American Cancer Society
- Davies C, Levenhagen K, Ryans K, et al. Көкрәк ракиға бағлиқ лимфедемаға арилишишлар: клиникилиқ әмәлият йол-йоруғи. Physical Therapy. 2020. DOI 10.1093/ptj/pzaa087
- NHS. Мастэктомийә: әслигә келиш, чәклимиләр, асоратлар вә җиддий ярдәм керәк болған бәлгиләр. NHS Mastectomy
Қәдәмлириңни Qozgal билән сана
Һәқсиз әпликация: қәдәмни санайду, стрикни жүргүзиду вә һәр күни меңишқа илһам бериду.