Аввал бәлгү вә йол бәлгилиригә қара
Ортақ йол — һәрхил адәмләр: пиядиләр, велосипедчилар, самокат мингүчилар вә бәзидә башқа қатнашқучилар пайдилинидиған җай. Уларниң тезлиги, көрүш даириси вә тез тохтитиш мүмкинчилиги һәрхил. Шуңа биринчи қаидә — йәрлик бәлгү вә йол бәлгилиригә қарап маң: улар қатнаш еқимини айриши яки йөнилиш бәлгүлиши мүмкин. Тонуш йолдики қаидиләр башқа йолғиму мас келиду дәп ойлима.
- Йолниң бир тәрәплирәк йүрүп, йөнилишни туюқсиз өзгәртмә.
- Велосипед йолидикигә қәдәм ташлаштин яки уни кесип өтүштин бурун тохтап, икки тәрәпкә қарап, тик кесип өт.
- Қоңғурақ яки аваз аңлидиңму — дәрһал бир тәрәпкә етилима: алди билән адәмниң нәдә кетиватқанлиғини байқавал.
- Бала йениңда болсун, итни қисқа боғмақта тут; тохташқа тоғра кәлсә, асасий қатнаш еқимидин нери җайни талла.
- Әгәр йол тар, шовқунлуқ яки көрүш начар болса, тинчирәк қисмини яки башқа йолни талла.
Бәзи йолларда пиядә вә велосипедчилар жүридиған җайлар сизиқ билән айрилған; башқиларда һәммиси бирла йолдин маңиду. Әгәр зоналар бәлгүләнгән болса, өзиңгә тегишлик җайда қал. Бәлгү болмиса, бир тәрәпни изчил тут — йәрлик қаидә вә адәттики қатнаш йөнилишигә мас келидиған йәрләрдә адәттә оң тәрәпни. Муһим болғини «оң» яки «сол» тәрәпниң өзи әмәс, бәлки сен бурулуш ясап маңмай, башқиларни нәгә маңидиғанлиғиңни пәрәз қилишқа қийнима.
| Йолниң бөлики | Қандақ маңиш | Немини текшүрүш |
|---|---|---|
| Айрим пиядиләр зониси | Бәлгүләнгән җайниң ичидила қал | Велосипед йолидикигә туюқсиз чиқма |
| Айрилмиған ортақ йол | Бир тәрәпни изчил тут, йолниң һәммә кәңлигини егилимә | Арқаңдин вә қарши тәрәптин қатнаш еқими бар-йоқлуғини |
| Велосипед йолини кесип өтүш | Четидә тохтап, қисқа вә тик йөнилиштә кесип өт | Икки тәрәптин келиватқанларни көрәләйдиғанлиғиңни |
Йол бәлгиси адәттин муһим Әгәр бәлгү яки йолниң йүзиси ениқ йөнилишни көрсәтсә, шуниңға әмәл қил. Йолдики қаидә вә үстүнлүк җайға қарап пәрқлиниду: башқа шәһәрдә яки башқа йолда күчкә игә қаидиләрни сәйләңгә көчүрмә.
Йөнилишни алдин мөлчәрләшкә болидиған қил
Мүмкинқәдәр бирқелип маң, йолниң кәңлигини туюқсиз толуқ егилимә вә арқаңға қаримай йөнилиш алмаштурма. Әгәр тәрәпни алмаштуруш, көлчәкни айлинип өтүш яки бурулуш керәк болса, аввал әтрапқа нәзәр сал, андин қозғилишиң билән нийитиңни билдүрүп, шуниңдин кейинла йөнилишни өзгәрт. Кимниң келиватқанлиғини текшүрмәй туруп дәрәқ, тохтитип қоюлған велосипед, бекәт яки адәмләр гурупписи арқисидин йолға чиқма.
Қулаққап вә телефон бирси арқаңдин кәлгәндә яки бурчтин көрүнгәндә сени чалғитиши мүмкин. Қатнаш көп җайда телефонни жиғиштуруп, әтраптикиләрни аңлашқа имкан қалдур. Аудио аңлисаң, авазиңни пәсәйт яки бир қулағиңни очуқ қалдур. Бу хәвпсизликкә капаләтлик қилмайду, лекин сигнал вә авазни байқишиңға ярдәм бериду.
Немә үгинилди: изилдигүчилар видеоязмилар арқилиқ Монреальдики кампуста йүз бәргән 2739 өз-ара тәсирни тәһлил қилди. Тоқунушлуқ вәзийәтләрниң учраш нисбити башқа амиллар қатарида пиядиләрниң зичлиғи вә велосипедчиларниң тезлиги билән бағлиқ болди. Бу өз-ара тәсирләрни назарәт қилишқа асасланған изилдәш болуп, җараһәтләрни санаш әмәс: у адәм көп җайда немә үчүн аста маңиш вә йөнилишни алдин мөлчәрләшкә болидиған қилиш муһимлиғини чүшинишкә ярдәм бериду, бирақ һәммә йәргә ортақ хәвпсиз арилиқни бәлгүлимәйду.
Beitel D. вә башқилар. Велосипедчи-пиядә өз-ара тәсирлири вә автоматик видео тоқунуш тәһлили арқилиқ ортақ җай хәвпсизлигини баһалаш.- Қарши йөнилиштикиләр вә озуп өтүватқанлар үчүн орун қалдуруп, өз тәрәплириңгә йеқин маң.
- Тар җайда йолниң кәңлигини бойлап тизилип маңма: топ болуп маңсаңлар, тар йәрдә бир-бириңларға йеқинрақ тизилиңлар.
- Бурулушта, өргә чиқишта, бекәт йенида вә көрүш начар җайда аста маң, туюқсиз қәдәм ташлима.
- Тохташ керәк болса, қатнаш еқиминиң дәл ортисида туруп қалмай, четигә яки хәвпсиз җайға чиқ.
Озуп өтүш: бир-бириңларни байқашқа вақит бәр
Велосипедчи яки самокат мингүчи арқаңдин сес чиқармайла дегүдәк йеқинлишип келиши мүмкин. Қоңғурақ яки «сол тәрәптин» дегәнни аңлисиң, өзлүгиңдин чәткә етилима: адәм дәл шу тәрәптин сени айлинип өтүватқан болуши мүмкин. Йөнилишни сақлап, униң нәдә екәнлигини қисқичә байқавал; қәйәргә хәвпсиз чекинишкә болидиғанлиғи ениқ болғандила йөнилишни өзгәрт. Бала яки ит йениңда болса, алди билән уларни йениңда тут.
Қарши тәрәптин кәлгәндә туюқсиз бир тәрәпкә қәдәм ташлима: бу қәдәм сени башқа адәмниң йол йөнилишигә елип кириши мүмкин. Мүмкинчилик болғанда аста чекинип орун бәр вә алдин мөлчәрләшкә болидиған йол қалдур. Йол тар болуп, бир-бириңлардин өтүш қолайсиз болса, қатнашқучиларниң арисидин сиғишишқа урунғандин көрә, бир дәм четидә тохтап туруш әвзәл.
Немә үгинилди: Ванкуверда видеолар арқилиқ 208 өз-ара тәсир тәһлил қилинди. Адәмләр тезлик яки йөнилишни өзгәртиш арқилиқ тоқунуштин сақланған; маневр усули адәм зичлиғи вә бош орунға бағлиқ болған. Әмәлий хуласә пиядә велосипедчиниң йөнилишини пәрәз қилиши керәк дегәнлик әмәс, бәлки туюқсиз йөнилиш алмаштуруш вә орунниң азлиғи бир-биридин өтүшни қийинлаштуридиғанлиғидур.
Alsaleh R., Hussein M., Sayed T. Ортақ җайларда велосипедчи вә пиядиләрниң өз-ара тәсирини микроскоплуқ жүрүш-туруш җәһәттин тәһлил қилиш.Ортақ йолда әң яхши агаһландуруш — алдин мөлчәрләшкә болидиған маңиш: йөнилишни сақла, башқиларни байқап жүр вә пەقەت текшүргәндин кейин йөнилиш алмаштур.
Қоңғурақ — йеқинлишиватқанлиқни билдүридиған сигнал, дәрһал сәкрәп чекиниш буйруғи әмәс. Сиднейдики қатнаш көп үч йолда өткүзүлгән изилдәштә йеқиндин вә тез озуп өтүш, шуниңдәк агаһландурмай озуп өтүш вақиәлири хатириләнгән; Австралиядики бу йолларда қатнаш сол тәрәптин жүридиғанлиқтин, «солда маң» дегән қаидәни башқа шәһәргә өзгәртмәй көчүрүп ишлитишкә болмайду. Һәммә йәргә ярайдиған пайдилиқ хуласә — йәрлик йол бәлгилиригә әмәл қилип, туюқсиз маневрлардин сақлиниш. Ортақ йолларда жүрүш-туруш бойичә изилдәш һәққидә толуқирақ.
Немә үгинилди: Шәнҗендики үч җайда елип берилған видео көзитиш 12 саәтлик язмидә 337 тоқунушлуқ вәзийәтни ашкарилиди. Адәмләр көпинчә йөнилишини өзгәртип йолдин чиқип тоқунуштин сақланған; тоқунуш саниға адәм көплиги вә қатнаш еқиминиң мурәккәплиги тәсир қилған. Муәллипләр тоқунушлуқ һаләтләрни тәһлил қилип, вақиә статистикиси билән селиштурған — бу 337 һаләт 337 қетимлиқ соқулуш яки җара伤 дегәнлик әмәс.
Liang X., Meng X., Zheng L. Пиядиләр, адәттики велосипедлар вә электр велосипедлар үчүн ортақ җайдики тоқунуш жүрүш-турушлири вә уларниң хусусийәтлирини үгиниш.Велосипед йолини қандақ кесип өтүш
Йолни кесип өтүш — сен тез маңидиған вә бир тәрәпкә қәдәм ташлишини күтмәслиги мүмкин болған адәмниң йол йөнилишигә чиқидиған пәйт. Қия өтмә вә пەقەت авазғила ишәнмә: шовқунлуқ җайда сесиз велосипед яки самокатни аңлимаслиғиң мүмкин. Әгәр бадәм, тохтитип қоюлған қатнаш васитиси яки топ көрүшни тоссила, аввал йолни көргили болидиған орунға йеқинлаш, андин маңса болидиған-болмайдиғанлиғини қарар қил.
- Велосипед йолиниң четидә тохта, униң ичигә кирмә.
- Қайси тәрәпкә қарап маңидиғанлиғи ениқ болмиса, арқаңни қошуп һәр икки тәрәпкә қара.
- Бошлуқ пәйда болушини күт; йеқинлишиватқан адәм сени көрди яки вақтида тормозлайду дәп ойлима.
- Мүмкинқәдәр йолни тик бурч билән, йолниң ортисида тохтимай кесип өт.
- Бала яки ит йениңда болса, аввал уларни йениңға жиғип, йолни толуқ кесип өткичә тутуп тур.
Қатнаш еқимлириниң арисида турма Күтүш керәк болса, велосипед йолиниң алдида яки униңдин өтүп хәвпсиз җайда тохта. Айриғучи сизиқниң үстидә туруп қалма вә туюқсиз кәйниңгә қайтма.
Бала яки ит билән сәйлә қилиш
Кичик бала үчүн башқиларниң тезлиги вә маңидиған йөнилишини чүшиниш чоңларға нисбәтән қийинирақ болуши мүмкин. Қатнаш еқими зич җайда балиниң қолидин тут; йол тар йәрдә у туюқсиз велосипед йолиниң йениға өтүп қалмайдиғандәк йенида маң. Йолға йеқинлишиватқан қатнашқучиниң алдида балидин өзи «тез жүгрәп өтүш»ни сорима — тохтап, йол бош болғанда биллә өт.
Самокатта бала туюқсиз бурулуп кетиши, һерип қалған кичик бала болса йолниң дәл ортисида тохтап қелиши мүмкин. Шуңа алди билән аддий бир сигнал һәққидә келишивел: мәсилән, «четидә тохта». Кийимини түзитиш, су бериш яки бир қаидини чүшәндүрүш керәк болса, четкә чиқ. Қатнаш еқими күчлүк йолда көрүш даириси яхши болған қисқа бөликини яки тинч сәйлә йолини талла. Аилилик маршрут тоғрилиқ пикирләрни Ташкәнттә балилар билән қәйәргә бериш һәққидә мақалидин тапалайсән.
- Итни өзәңгә йеқин, қисқа боғмақта тут, болупму бурулушларда яки велосипедчи-самокат мингүчи йеқинлашқанда.
- Боғмақниң йолниң кәңлигини кесип өтүшигә йол қойма: адәм униңға путлишип кетиши яки үстидин меңип кетиши мүмкин.
- Ит қатнаш васитилиридин қорқса, четтә тохтап, қатнаш еқими өтүп болғанчә уни тутуп тур.
- Боғмақни туюқсиз бошатма вә ит билән йолни кәтмән кесип йөнилиш өзгәрт.
Сәйлидики орунлишиш Бу хәвпсиз болуп, башқиларға тосалғу болмиса, балини яки итни велосипед қатнаш еқимиға қариму-қарши тәрәптә тут. Ахирқи пәйттә уларни башқа бириниң йол йөнилишидин өткүзмә.
Вәзийәткә қарап йол талла
Һәтта диққәтлик пиядә киши ҳам көрүш начарлиқи, адәм көплиги вә өтүш җайиниң интайин тарлиғини йоққа чиқиралмайду. Әгәр йол толуп кәткән, айрим йоллар бәнд яки адәмләр бир-бирини тохтимай айлинип өтүватқан болса, аста маң вә хәвпсиз җайда қатнаш еқимини өткүзүвәт. Хатирҗәм сәйлә үчүн бәзидә узунирақ, лекин адәм аз йолни таллиған яхши; маңидиған йолниң йүзиси тоғрилиқ умумий мәслиһәтләрни маңидиған йолларниң йүзиси һәққидә мақалидинму тапалайсән.
Ортақ йоллардики изилдәшләр асасән айрим шәһәр вә шараиттики велосипедчилар билән пиядиләрни көзитиду. Нәтиҗилири һәрқандақ йолға ортақ тезлик, арилиқ яки қануний үстүнлүкни бәлгүлимәйду; хулсиләрни электр самокатларға қоллиништа еһтиятчан бол. АҚШниң Федераль автомобиль йоллири идариси қатнаш көп арилаш йолларда йолни кәңәйтиш яки зоналарни айриш хәвпсизликни яхшилиши мүмкинлигини айрим тәкитлигән — бу йол лайиһәләш вәзиписи, пиядиләрниң һәммә йолни башқиларға бошитип бериши керәк дегәнлик әмәс. FHWAниң ортақ йоллар хәвпсизлиги вә лайиһәләш тоғрилиқ доклати.
Көп сорайдиған соаллар
Велосипедчи арқаңдин қоңғурақ чалса, һәрқачан четкә чиқиш керәкму?
Четкә туюқсиз етилишниң һаҗити йоқ. Йөнилишни сақла, адәмниң қәйәрдин келиватқанлиғини қара вә хәвпсиз җайни көргәндила чекин. Сигнал йеқинлишиватқанлиқни билдүриду, лекин қайси тәрәпкә маңишиң керәклигини өзлүгидин ейтмайду.
Пиядиләр жүридиған қисми бәнд болса, велосипед йолидин маңсам боламду?
Аввал бәлгү вә йәрлик қаидиләрни текшүр. Әгәр велосипед йолиниң айрим екәнлиги бәлгүләнгән болса, униңға туюқсиз чиқма; хәвпсиз айлинип өтүш йолини тап яки йолниң бошишини күт. Йолниң ичидә туруп күтмә.
Бала аста маңса яки ит самокатлардин қорқса, қандақ қилиш керәк?
Уларни қатнаш еқимиға қарап алдиритип маңдурма. Четтики хәвпсиз җайға өт, балиниң қолидин тут яки итни қисқа боғмақта тутуп, қатнашқучиларни өткүзүвәт. Йол интайин тар болса, тинчирәк йолни талла.
Һәрқачан тизилип бирдин маңиш керәкму?
Һәммә йолға ортақ қаидә йоқ. Лекин тар яки қатнаш көп җайда топ болуп бир-бириңларға йеқин маңсаңлар, башқиларға көпирәк орун қалиду. Йениңдикиләр билән биллә маңсаң, өтүш җайиниң кәңлигини бойлап тизилип маңма; озуп өтүватқан пәйттә әмәс, бәлки бурунрақ тизилиң.
Мәнбәләр
- Beitel D. вә башқилар. Велосипедчи-пиядә өз-ара тәсирлири вә автоматик видео тоқунуш тәһлили арқилиқ ортақ җай хәвпсизлигини баһалаш. Transportation Research Part D, 2018. DOI
- Alsaleh R., Hussein M., Sayed T. Ортақ җайларда велосипедчи вә пиядиләрниң өз-ара тәсирини микроскоплуқ жүрүш-туруш җәһәттин тәһлил қилиш. Canadian Journal of Civil Engineering, 2020. DOI
- Liang X., Meng X., Zheng L. Пиядиләр, адәттики велосипедлар вә электр велосипедлар үчүн ортақ җайдики тоқунуш жүрүш-турушлири вә уларниң хусусийәтлирини үгиниш. Accident Analysis & Prevention, 2021. DOI
- Hatfield J., Prabhakharan P. Пиядә-велосипед ортақ йоллирини пайдиланғучиларниң хәвпсизлигигә мунасивәтлик жүрүш-туруш вә көзқарашларни үгиниш. Transportation Research Part F, 2016. DOI
- АҚШ Федераль автомобиль йоллири идариси. Ортақ йолларниң хәвпсизлиги, лайиһәләш вә ишлитилишини баһалаш, 1-бап. FHWA доклати
